Αναδρομή στις σελίδες του περιοδικού “Γκραν Γκινιόλ”

by Nyctophilia

Γράφει ο Μαρκόπουλος Αθανάσιος

Εισαγωγή

Τα κόμικς από πολλούς θεωρούνται η 9η τέχνη. Όταν μιλάμε για κόμικς αναφερόμαστε σε μια μορφή αφήγησης με εικόνες, η οποία έχει συνεχής ροή, συνοδευόμενη συχνά από τον γραπτό λόγο. Τα κόμικς αφηγούνται ιστορίες, με διάφορη θεματολογία, καθρεπτίζοντας τα χαρακτηριστικά της εκάστοτε εποχής. Στη σύγχρονη εποχή και κυρίως μετά την δεκαετία του ’60, τα κόμικς εξελίχθηκαν λίγο διαφορετικά από αυτό που πρεσβεύαν εξαρχής. Ήταν η εποχή που εμφανίστηκε το επονομαζόμενο underground στυλ. Όσον αφορά το στυλ αυτό, το κόμικς πέρασε στην αντικουλτούρα. Δεν παραγόταν πλέον μόνο τα γνωστά παιδικά κόμικς με τους σούπερ ήρωες, αλλά δόθηκε έμφαση σε έναν αλλιώτικο χαρακτήρα που απευθύνεται κυρίως σε ενηλίκους. Αυτό φυσικά δεν έλλειψε και από την ελληνική σκηνή των κόμικς. Ακόμα, υπάρχουν και τα Graphic novels που μπορούν να θεωρηθούν κόμικς ενηλίκων, πάντοτε με μια μικρή επιφύλαξη. Είναι κάτι σαν απόγονος του κλασσικού κόμικς. Δεν μπορούμε να ορίσουμε ακριβώς τι είναι, πάντως προφανείς διαφορές ανάμεσα στα κόμικς και στα graphic novels υπάρχουν. Μια από αυτές είναι η διάρκεια των κειμένων και σελίδων των αντίστοιχων περιοδικών.

Ένα δημιούργημα που ανήκει σε αυτή την κατηγορία είναι το ελληνικό κόμικς Γκραν Γκινιόλ. Το Γκραν Γκινιόλ (GrandGuignol), είναι ένα περιοδικό με τρομακτικό περιεχόμενο. Αναδεικνύει την «τέχνη του τρομακτικά ακραίου», όπως επισημαίνεται και κάτω από τον τίτλο στο εξώφυλλό του, μέσα από φανταστικές ιστορίες, αφιερώματα, άρθρα και συνεντεύξεις κυρίως Ελλήνων αλλά και ξένων καλλιτεχνών. Επίσης, δε θα μπορούσε να λείπει αναφορά σε αρκετά αιματοβαμμένα έργα του σινεμά και της τηλεόρασης. Αποτελεί ένα θρίλερ για ενηλίκους με “γερά στομάχια” εμπεριέχοντας και γκόθικ λογοτεχνία.

Η ιστορία γύρω από το όνομα Γκραν Γκινιόλ

Το θεατράκι Γκραν Γκινιόλ το 1947

Το περιοδικό έχει εμπνευστεί το όνομα του από το ομώνυμο θέατρο του Παρισιού της Γαλλίας “Le Theatre du Grand-Guignol”. Αυτό το μικρό θέατρο λειτούργησε από το Δεκέμβρη του 1897 έως τις 31 Μαρτίου 1962. Στεγαζόταν στο εσωτερικό μιας παλιάς εκκλησίας της οποίας οι σκηνοθέτες είχαν προσθέσει γοτθικά αγάλματα. Αυτή η σύνδεση του θρησκευτικού στοιχείου με την πινελιά των σκηνοθετών έδινε ιδιαίτερο χαρακτήρα στη σκηνή και γενικά σε ολόκληρο το θέατρο. Ο χώρος ήταν φτιαγμένος έτσι ώστε να συνεπάρει το κοινό και να δημιουργεί έντονα συναισθήματα κυρίως τρόμου, άγχους, στρες αλλά μερικές φορές και σεξουαλικής διέγερσης. Για τον λόγο αυτό, υπήρχαν μέσα στο θέατρο και δωματιάκια για τα συνεπαρμένα ζευγάρια. Μέσα σε αυτά τα 54 χρόνια λειτουργίας του οι παραστάσεις ξεπέρασαν τις 100.000, αν σκεφτεί κανείς πως κάθε μέρα παίζονταν τουλάχιστον 5 έργα. Η έκφραση “Γκραν Γκινιόλ” στην κυριολεξία σημαίνει “το θέατρο της μεγάλης μαριονέτας”. Σήμερα χρησιμοποιείται μεταφορικά ως σχήμα λόγου για να χαρακτηρίσουμε αναπάντεχες καταστάσεις γεμάτες αγωνία και φρίκη.

Αφίσα από κάποια παράσταση του θεάτρου
Το εσωτερικό του θεάτρου το 1947
Σκηνή από τις παραστάσεις που προσέδωσαν νέα ερμηνεία στο όνομα ΓκρανΓκινιόλ
Το θέατρο Γκραν Γκινιόλ σήμερα

Τι σημαίνει underground κόμικς;

Όπως ειπώθηκε, το Γκραν Γκινιόλ ανήκει στα ελληνικά underground κόμικς. Τα underground κόμικς διαφέρουν από τα κλασσικά κόμικς, δηλαδή αυτά που προορίζονται για τα παιδιά. Πολλές φορές, είναι μάλιστα και απαγορευμένα για άτομα κάτω τον 18 ετών. Ήταν μια αλλαγή που πρωτοεμφανίστηκε στην Αμερική τη δεκαετία του 1960 και συνεχίστηκε εντονότερα τις επόμενες δεκαετίες και συνεχίζει έως και σήμερα. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που τα underground κόμικς θεωρούνται η αντικουλτούρα της εποχής. Μπορούν να χαρακτηριστούν και ως κόμικς ενηλίκων. Το περιεχόμενο τους πολλές φορές θίγει σημαντικά κοινωνικά ζητήματα. Περιλαμβάνουν πολιτική, ιδεολογική και αισθητική σάτιρα της εκάστοτε εποχής. Σάτιρα η οποία πολλές φορές παραβαίνει τα όρια του νορμάλ. Ακόμα, δε θα μπορούσαν να λείπουν καίρια ζητήματα της κοινωνίας όπως το σεξ, τα ναρκωτικά, το αλκοόλ και η βία. Άλλες φορές δημιουργεί θρησκευτική απέχθεια, καθώς πολλοί καλλιτέχνες δε διστάζουν να παρουσιάσουν την ωμή τους σκέψη, η οποία σατιρίζει ακόμα και τον ίδιο τον θεό. Βαμπίρ και ζόμπι δε θα μπορούσαν να λείπουν από αυτόν τον κόσμο. Εξορκισμοί και δαίμονες που καταπολεμούνται με τη χρήση του σταυρού. Όλα αυτά πολλές φορές αποτελούν ακραιότητες για την κοινή γνώμη . Αυτά τα χαρακτηριστικά κάνουν αυτό το στυλ των κόμικς μη προσεγγίσιμα. Ταυτόχρονα όμως, αυτοί οι λόγοι σε συνδυασμό με το χιούμορ, τα κάνουν προσιτά σε ένα άλλο μέρος του αναγνωστικού κοινού, με “περίεργα” γούστα. Το underground κόμικς έδωσε την ευκαιρία σε δημιουργούς να αποφύγουν τη λογοκρισία των εκδοτικών, που αρκετές φορές κάναν παρεμβάσεις στα έργα τους, αλλάζοντας λέξεις, εικόνες ή ακόμα και άρθρα για διάφορους λόγους. Άλλες φορές απλά τα απέρριπταν. Έτσι εμφανίστηκαν και οι πρώτες προσωπικές εκδόσεις κόμικς.

Το κόμικς Γκραν Γκινιόλ

Το Γκραν Γκινιόλ είναι ένα κόμικς που έχει ως στόχο να προσελκύσει ανθρώπους που τους αρέσει το αισθητικά ακραίο. Αισθητικά ακραίο είναι αυτό που η κοινωνία απορρίπτει ή δε μπορεί να δεχθεί εύκολα στη συνείδησή της. Σκοπεύει μέσα από αυτό να προσεγγίσει άτομα που πολλές φορές είναι κοινωνικά απομονωμένοι από το σύνολο. Αναγνωστικό κοινό, το οποίο χαρακτηρίζεται από σχετική ανοσία στο φόβο, χωρίς κανένα συναίσθημα. Επιχειρεί να φτάσει τον αναγνώστη στα όρια του.

Η κυκλοφορία της σειράς τευχών του Γκραν Γκινιόλ ξεκίνησε το 2007 και απαριθμεί τέσσερα τεύχη. Σκοπός ήταν να βγαίνει νέα έκδοση κάθε τρίμηνο, κάτι που δεν επιτεύχθηκε. Τα πρώτα δύο τεύχη εκδόθηκαν το 2007 και τα τεύχη τρία και τέσσερα εκδόθηκαν το 2008. Αξίζει να σημειωθεί πως τα κόμικς της JEMMA δεν έχουν καμία σχέση με την έκδοση του Καμπανά με τον ίδιο τίτλο (Γκραν Γκινιόλ). Η μέτρηση ξεκινά από το τεύχος #0. Σε όλα τα τεύχη της σειράς, τα χρώματα είναι σκούρα ή υπάρχει το κλασσικό ασπρόμαυρο, που προσπαθεί να προσδώσει τον χαρακτήρα του τρόμου. Φανταστικοί χαρακτήρες αναδύονται σε όλη τη διάρκεια της σειράς τευχών. Χιούμορ μέσα από ιστορίες, αληθινές και φανταστικές, που ξεπερνάν πολλές φορές τη νόρμα. Βασίζεται σε γραπτά τα οποία βρίσκονται σε κάθε τεύχος, όπως το “Δηλητηριώδες νανούρισμα” του Douglas Paszkiewicz, το “Criminalmacabre” με κείμενα του Steve Niles και σχέδια του Ben Templesmith. Επίσης, το ελληνικό “Bleeding Hearts”, με σενάριο του Σπύρου Δερβενιώτη και σχέδιο της Αλεξίας Οθωναίου. Ακόμα, περιέχει μια ντουζίνα “σκοτεινών” αναγνωσμάτων και ταινιών προς θέαση μέσα από τις στήλες “Abnormal Watch”, “Cutting Edge”, “Scripta Infernale” και “Coming to get you”, τα οποία συντάσσονται από διάφορους συγγραφείς.

Το τεύχος #0, που κυκλοφόρησε το καλοκαίρι του 2007.Απαριθμεί 96 σελίδες. , περιείχε και την συλλεκτική καλτ ταινία Τούρκικης παραγωγής με γνωστούς σούπερ ήρωες 3DEVADAM(1973). Η γειτονική χώρα έχει κάνει πολλές παραγωγές φιλμ σούπερ ηρώων. Πολύ λίγα διασώζονται λόγο της κακιάς διατήρησης τους, παρότι δεν έχουν πολλά χρόνια που έχουν γυριστεί. Αξίζει να αναφερθεί το άρθρο-αφιέρωμα στον grotesque καλλιτέχνη Joel-Peter Witkin, καθώς αναρτώνται αληθινές φωτογραφίες από το προσωπικό του αρχείο. Οι φωτογραφίες αυτές απεικονίζουν ανθρώπους με σωματικά προβλήματα ή ανωμαλίες κάθε φύσης. Ακόμη, περιλαμβάνει αφιερώματα σε σπλάτερ ταινίες, όπου σπλάτερ σημαίνει λατρεία του αίματος, και άλλες Γκραν Γκινιολικές κυκλοφορίες.

Το τεύχος #1, κυκλοφόρησε το φθινόπωρο του 2007 με 112 σελίδες. Περιέχει κοινές στήλες με το τεύχος #0. Περιλαμβάνει ένα εξαιρετικό αφιέρωμα στα Ιταλικά fumetti neri ή όπως ονομάζονται στα ελληνικά, μαύρα κόμικς. Τα fumetti neri είναι ένα υποείδος κόμικς, με πρωταγωνιστές τους “κακούς” ήρωες σε σχέση με τα παραδοσιακά κόμικς. Στα fumetti neri ανήκουν και τα πορνογραφικά κόμικς με βίαιες ή ερωτικές ανησυχίες. Ακόμη στο τεύχος αυτό υπάρχουν αφιερώματα στην μουσική σκηνή. Μουσική με σατανικό χαρακτήρα, όπως η black metal, εμπνευσμένη από φιλόδοξους καλλιτέχνες με ακραίους χαρακτήρες και συμπεριφορές, εντός και εκτός σκηνής.

Όσον αφορά το τεύχος #2, η τέχνη του αισθητικά ακραίου, κυκλοφόρησε το καλοκαίρι του 2008 και μετρά 112 φυλλάδες. Ένα αφιέρωμα στη γνωστή σε όλους μας Marvel, δε θα μπορούσε να λείπει. Μάλιστα, η Marvel πρωτοστάτησε στον καλλιτεχνικό παλμό του τρόμου της δεκαετίας του ’70. Πήγε κόντρα στην λογοκρισία και τη μάχη που γινόταν απέναντι στα κόμικς εκείνη την εποχή. Η κίνηση αυτή, βασίστηκε επάνω σε συγγραφείς όπως ο H.P. Lovecraft και άλλους γνωστούς λογοτέχνες, οι οποίοι είχαν ήδη γίνει γνωστοί στο κοινό από τα βιβλιοπωλεία. Χρησιμοποιούσε κυρίως τρομακτικούς πρωταγωνιστές, όπως ο Δράκουλας, οι λυκάνθρωποι, τα ζόμπι, αλλά και διάφορα τερατόμορφα πλάσματα τύπου Φρανκεστάιν.

Το τεύχος #3 αποτελεί, δυστυχώς για το κοινό του, το τελευταίο τεύχος του Γκραν Γκινιόλ. Εκδόθηκε το φθινόπωρο του 2008 και όπως και τα προηγούμενα τεύχη έχει 112 σελίδες. Αναφορά γίνεται στη λογοκρισία, στη μάχη του Dr. Wertham απέναντι στα κόμικς. Ο Wertham παρουσίαζε τα κόμικς ως πηγής νοσηρής έμπνευσης και πρότυπο σαδομαζοχιστικών προτύπων. Η όλη υπόθεση είχε ως αποτέλεσμα τα κόμικς να δέχονται ισχυρή λογοκρισία. Οτιδήποτε ανέφερε τις λέξεις “τρόμος” και “φρίκη” ήταν απαγορευμένο. Ακόμα σε κάθε περίπτωση το καλό έπρεπε να υπερισχύει του κακού και ο παραβάτης να τιμωρείται για τις πράξεις του. Ο κόσμος της ένατης τέχνης ταλαιπωρήθηκε για αρκετά χρόνια, από το 1954 έως τη δεκαετία του ’70. Αυτό άλλαξε πλήρως τις επόμενες δεκαετίες, με το κόμικς να γίνεται σχεδόν εγχειρίδιο καλής συμπεριφοράς. Το τεύχος #3 είναι και το πιο ακραίο της σειράς. Περιέχει ένα απαγορευμένο κόμικς, με το όνομα “το κωλόπαιδο του σατανά”, του Eric Powell, πέρα από κάθε προσδοκία.

Στις τελευταίες σελίδες κάθε περιοδικού υπάρχουν αφιερώματα σε ακραία βιβλία και ταινίες. Αξίζει να αναφερθεί πως γίνεται μέσα από το περιοδικό και μια προσπάθεια ανάδειξης χειροποίητων φιλμ, Ελλήνων παραγωγών.

Ήδη από το 4ο τεύχος η ομάδα του Γκραν Γκινιόλ είχε αποφασίσει ότι η διανομή του περιοδικού θα γίνεται αποκλειστικά και μόνο από βιβλιοπωλεία. Ταυτόχρονα, η τελευταία έκδοση περιείχε άρθρο το οποίο απαγορεύτηκε για τους ανήλικους. Κάπου εκεί σταμάτησε και η διανομή της σειράς του Γκραν Γκινιόλ.

Λίγα λόγια για την JEMMA

Η JEMMA Press έχει εκδώσει έναν σημαντικό αριθμό βιβλίων και κόμικς. Σαν εκδοτική επιχείρηση βρίσκεται στο χώρο από το 2003. Είναι ελληνική ομάδα συντακτών αλλά και εκδοτική ταυτόχρονα. Βασίζεται κυρίως σε έργα Ελλήνων δημιουργών, δίχως όμως να αφήνει εκτός έργα παγκόσμιας παραγωγής. Τις εκδόσεις της JEMMA μπορεί να τις βρει κάποιος σε κομιξάδικα, στο ίντερνετ αλλά και στο εξειδικευμένο βιβλιοπωλείο JEMMA Books & Comics που στεγάζεται στον Πειραιά. Εκδότης είναι ο Λευτέρης Σταυριανός. Διαθέτει και διαδικτυακό κατάστημα, με δυνατότητα αγοράς βιβλίων, κόμικς, αλλά και διάφορα αξεσουάρ και φιγούρες από αγαπημένους ήρωες.

Απολογισμός

Τρομερά ανατριχιαστικό κόμικς. Κάποιος φετιχισμός ή ανοσία στο ακραίο και τον φόβο θα σε έκανε έναν πλήρως ευχαριστημένο αναγνώστη από όλες τις απόψεις. Απεικονίζονται σκίτσα, τα περισσότερα φτιαγμένα στο χέρι, και φωτογραφίες με κομμένα σώματα, ανθρώπινης, ακόμα και ζωικής φύσης. Άρθρα και ιστορίες βγαλμένα από τον ανθρώπινο εγκέφαλο, και κάθε σκοτεινή πτυχή που αυτός μπορεί να φτάσει. Φρικιαστική μυθολογία, πλασμένη από μεγάλους συγγραφείς, όπως ο H.P.Lovecraft και ποιητές, όπως ο Έντγκαρ Άλαν Πόε. Πολλοί θα ήθελαν να είναι μόνο φανταστικά όλα αυτά. Αλλά όχι δε θα τους αφήσουμε να πλανιούνται στον κόσμο τους. Το Γκραν Γκινιόλ αναδεικνύει μια πολύ hardcore μορφή τέχνης. Αρκετές από τις ιστορίες εξελίσσονται νορμάλ μέχρι να φτάσει το τέλος, με κάθε υπονοούμενη έννοια. Εκεί συμβαίνουν απρόβλεπτα πράγματα. Πολύ αίμα και θάνατος χαρακτηρίζουν αυτό το ακραίο τελείωμα. Ιστορίες παράνοιας με δολοφονίες, ξυλοδαρμούς, σεξ, βιασμούς, εξορκισμούς. Ένα κόμικς γεμάτο ανωμαλίες κάθε είδους.

Αυτή η τέχνη δεν είναι συχνά απαντώμενη, γιατί τις περισσότερες φορές δεν είναι αισθητικά και κοινωνικά αποδεκτή, αλλά δε σημαίνει πως είναι λάθος. Είναι μια τέχνη που βρίσκει τρόπο έκφρασης μέσα από αυτό το κόμικς. Περίεργη τέχνη που δεν της αρμόζει να είναι κατακριτέα, καθώς το άσχημο και το κακό αποτελούν και αυτά υπάρξεις του πραγματικού μας κόσμου.

Ανοίγεται ένας κόσμος στο μυαλό του αναγνώστη που ίσως δεν ήξερε καν ότι υπάρχει. Απολαυστικές εκδόσεις με ακραίο ύφος τρόμου και σπλάτερ. Άρθρα με αναφορές στην ευρεία κυκλοφορία και την ιστορία των κόμικς. Αναφορές σε αιματοβαμμένες ταινίες και σε είδη μουσικής με σκοτεινό υπόβαθρο. Επίσης, δε θα μπορούσαν να λείπουν ελαφρώς πολιτικοποιημένα κείμενα για την παρούσα ελληνική πραγματικότητα, κείμενα για τρανσέξουαλ, πανκ, ή ακόμα και για ανώμαλους, ψυχικά διαταραγμένους δολοφόνους. Οι ιστορίες, που αν δε τις περίλουζε η σκόνη του φανταστικού, θα ήταν αντιμέτωπες με τη λογοκρισία και άκρως απαγορευμένες.

Όσον αφορά την ελληνική πραγματικότητα, μάλλον βρισκόμαστε λίγο πίσω. Οι εκδόσεις σε σχέση με άλλες χώρες είναι διαφορετικές. Το κόμικς είναι ένα πολιτιστικό μέσο, το οποίο πλέον έχει αρχίσει να διδάσκεται και στα πανεπιστήμια. Σχετικά με τη χρηματοδότηση, οι περισσότερες εκδόσεις είναι αυτοχρηματοδοτούμενες. Άλλες φορές αναγκάζονται, καλλιτέχνες και συγγραφείς για διάφορους λόγους, να κάνουν δικές τους εκδοτικές. Την ίδια ώρα σε αρκετές χώρες του εξωτερικού, κονδύλια και κρατικές επιχορηγήσεις, κάνουν πιο εύκολη την έκδοση τους. Τα κόμικς εξελίσσονται με ταχύτατους ρυθμούς, όπως και η ζωή.

Τέλος, αυτή η εξαιρετική σειρά τευχών που κόβει την ανάσα, μας έχει αφήσει με υποσχέσεις, ή τουλάχιστον απατηλά όνειρα. Ελπίζω, σαν ένας νέος, ενθουσιασμένος αναγνώστης κόμικς τρόμου, στην επανέκδοση του φανταστικού Γκραν Γκινιόλ. Κατάφερε να με ταξιδέψει σε μονοπάτια του μυαλού, αχανή, αλλά υπαρκτά. Η ένατη τέχνη είναι μαγεία.

Βιβλιογραφία

  • JEMMA Press, ΓκρανΓκινιόλ τεύχος #0, JEMMA Press, καλοκαίρι του 2007
  • JEMMA Press, ΓκρανΓκινιόλ τεύχος #1, JEMMA Press, φθινόπωρο του 2007
  • JEMMA Press, ΓκρανΓκινιόλ τεύχος #2, JEMMA Press, καλοκαίρι του 2008
  • JEMMA Press, ΓκρανΓκινιόλ τεύχος #3, JEMMA Press, φθινόπωρο του 2008
  • Κρητικός Π., διαφάνειες μαθήματος «Οπτικός Πολιτισμός ΙΙ», 2020
  • Slang.gr/lemma/1834-gkran-gkiniol
  • nyctophilia.gr
  • jemmacomics.com
  • Κρητικός Π., Σαμπανίκου Ε., Γκράφικ Νόβελ Ένα Νέο Αφηγηματικό Είδος; Ζητήματα ορισμών, δημιουργίας και παραγωγής με αφορμή την ελληνική σκηνή (σημειώσεις μαθήματος «Οπτικός πολιτισμός ΙΙ)
  • Κρητικός Π., Σαμπανίκου Ε., ΙΧΝΗΛΑΤΩΝΤΑΣ ΤΟ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟ: ΤΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΚΟΜΙΚΣ ΤΟΥ ΦΑΝΤΑΣΤΙΚΟΥ 1978-2004

Βιογραφικό του συγγραφέα

Ονομάζομαι Θάνος Μαρκόπουλος, κατάγομαι από την Κατερίνη και είμαι 23 ετών. Σπουδάζω στο τμήμα Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου Αιγαίου στη Μυτιλήνη. Λατρεύω τη μυθολογία, τα ταξίδια και την περιπέτεια. Όνειρο μου, για το προσεχές μέλλον τουλάχιστον, να επισκεφτώ και να θαυμάσω κάστρα και πολιτισμούς ανά τον κόσμο.

*Το παραπάνω κείμενο αποτελεί ακαδημαϊκή εργασία για το Πανεπιστήμιο Αιγαίου και εκπονήθηκε στα πλαίσια του μαθήματος «Οπτικός πολιτισμός ΙΙ» του τμήματος Πολιτισμικής Τεχνολογίας και Επικοινωνίας.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά