Η «κινηματογραφική» καραντίνα της Κέρκυρας

by Νίκος Δημήτριος Μάμαλος

Είχα αποφασίσει να γράψω ένα διήγημα φανταστικό μεν, επίκαιρο δε. Μεταδοτικός ιός, πόλεμος με την Τουρκία, λόγω του μετώπου στον Έβρο, καραντίνα σε ελληνικό νησί, αποκλεισμένοι ξένοι επισκέπτες και ένα μυστήριο στην ατμόσφαιρα… Κάτι μου θύμιζε όμως και σίγουρα δεν ήθελα να κατηγορηθώ, εκτός του εξωφρενικού σεναρίου, και για αντιγραφή. Ξαφνικά θυμήθηκα: μόλις περιέγραψα το σενάριο ενός θρίλερ, που ο Σκορσέζε τοποθετούσε στις έντεκα πιο τρομακτικές ταινίες όλων των εποχών! Και όλα αυτά υποτίθεται ότι λαμβάνουν χώρα στην… Κέρκυρα!

Για τη σύνδεση της Κέρκυρας και συγκεκριμένα του Ποντικονησίου με το “νεκρόνησο” στο περίφημο έργο «Το νησί των νεκρών» του Ελβετού συμβολιστή Άρνολντ Μπαίκλιν μπορούμε να μιλάμε ώρες. Μία από τις πλείστες επιδράσεις αυτής της νεομυθολογίας, που ξεκινά από τον Κωνσταντίνο Χρηστομάνο με την κυκλοφορία του “Βιβλίου της Αυτοκράτειρας Ελισάβετ” στα τέλη του 19ου αιώνα, είναι το κινηματογραφικό θρίλερ «Isle of the Dead», σκηνοθεσίας Μαρκ Ρόμπσον και παραγωγής Βαλ Λιούτον, με τον θρύλο των προπολεμικών ταινιών τρόμου, Μπόρις Καρλόφ, το 1945.

Η πρώτη εκδοχή του έργου του Μπαίκλιν το 1880
Οι δύο πρωταγωνιστές της ταινίας αποπλέουν για το μυστηριώδες νησί

Η ευφάνταστη υπόθεση της ταινίας

Βρισκόμαστε στο μέτωπο των Βαλκανικών Πολέμων του 1912. Ο στρατηγός Νίκος Φερίδης (Nikolas Pherides) και ο Αμερικάνος δημοσιογράφος Όλιβερ Ντέιβις, και ενώ στο ελληνικό στρατόπεδο εμφανίζονται κρούσματα σηψαιμικής πανώλης και τα πτώματα καίγονται, επισκέπτονται με βάρκα ένα νησάκι, όπου βρίσκεται ο τάφος της γυναίκας του στρατηγού. Είναι το ίδιο με αυτό που απεικονίζει ο Άρνολντ Μπαίκλιν στον περίφημο πίνακά του. Εκεί βρίσκουν τον τάφο μέσα στην κρύπτη άδειο και αναστατωμένοι ακούν το τραγούδι μιας γυναικείας φωνής. Αναζητώντας την μήπως και πάρουν πληροφορίες για τη βεβήλωση, ανακαλύπτουν ξαφνιασμένοι ότι το νησί/ νεκροταφείο κατοικείται. Πρόκειται για έναν Ελβετό αρχαιολόγο, τον Άουμπρεχτ, την Ελληνίδα υπηρέτριά του, Κύρα (Madame Kyra), και τέσσερις Βρετανούς επισκέπτες: τον κύριο Όμπιν, Βρετανό πρόξενο στην Αδριανούπολη, την αρρωστιάρα γυναίκα του, τη φίλη της, Θεία (Thea), και έναν σωματικά υστερούντα τεκενετζή, τον Ρόμπινς.

Ο αρχαιολόγος θα πληροφορήσει τον στρατηγό ότι για τη βεβήλωση, που συνέβη εδώ και πολύ καιρό, ευθύνονται οι ντόπιοι που αναζήτησαν κτερίσματα και άδειασαν την κρύπτη νευριασμένοι, γιατί δεν εντόπισαν αυτό που περίμεναν. Για αυτή την πράξη παίρνει την ηθική ευθύνη, καθώς αυτός τους προκάλεσε αυτή την έξαψη, αποδεχόμενος εμμέσως την αρχαιοκαπηλία του. Ο Άουμπρεχτ βρίσκεται εκεί, γιατί το νησί διατηρεί αρχαιολογικούς θησαυρούς από τα ομηρικά χρόνια. H υπηρέτρια πληροφορεί τον Φερίδη ότι αυτοί έκαψαν τα πτώματα, γιατί ανάμεσά τους βρισκόταν το κακό και ότι ενώ η Θεία είναι γεμάτη ζωή, η φίλη της είναι χλωμή, υπονοώντας βαμπιρισμό. Ο Φερίδης την αποπαίρνει, τονίζοντας ότι αυτές οι ιστορίες δεν έχουν θέση στην Ελλάδα της εποχής. Μετά τη γνωριμία με τη σαγηνευτική Θεία και την αποδοχή της πρόσκλησης του Άουμπρεχτ, οι δύο άνδρες, ο στρατηγός και ο δημοσιογράφος, περνούν το βράδυ στο νησί. Την επόμενη μέρα, ο Ρόμπινς βρίσκεται νεκρός. Καλείται ο στρατιωτικός γιατρός Δρόσος, που διαγιγνώσκει σηψαιμική πανώλη και βάζει το νησί, παρά την άρνηση των παρευρισκομένων, σε καραντίνα, λόγω του λοιμού. Όταν ο Άουμπρεχτ, συμφωνώντας με την υπηρέτριά του, καταθέτει τη δοξασία ότι η πανώλη είναι θεόσταλτη, λόγω της κρυφής φιλοξενίας του «βορβόλακα», δε γίνεται πιστευτός, αλλά ο θάνατος θα επιστρέψει…

Βρικόλακες και Νέα Ελλάδα υπό οριενταλιστική σκέπη

Η ταινία, αν και μόλις 69 λεπτά, έχει πολλές προεκτάσεις. Συνδέει πετυχημένα τον αόρατο τρόμο του λοιμού, που απειλεί μέσω του αγγίγματος, με τον ορατό ερωτισμό και τη σαγήνη της σκοτεινής λαογραφίας. Εντυπωσιάζει η πλήρης απουσία χριστιανικών αναφορών και η εικόνα των παγανιστών σύγχρονων Ελλήνων που συντηρούν τις αρχαίες παραδόσεις τους ―ακόμα και ο Ελβετός αρχαιολόγος επικαλείται τον Ερμή! Φυσικά, πίσω από τον Άουμπρεχτ βρίσκεται ο συμπατριώτης του Άρνολντ Μπαίκλιν και προφανώς δεν είναι τυχαία η παρουσία πινάκων του τελευταίου. Μεταξύ αυτών, η περίφημη αυτοπροσωπογραφία με τον θάνατο στο σπίτι του αρχαιολόγου. Ο στρατηγός κατηγορείται, στην αρχή της ταινίας, από τη Θεία ότι σκοτώνει και συλλέγει φόρους με βάναυσο τρόπο, πολιτική την οποία ο στρατηγός υπερασπίζεται ως προάσπιση του νόμου. Είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς σε τι εξυπηρετεί αυτή η σεναριακή λεπτομέρεια και είναι προφανές ότι οφείλεται σε κάποιο ιστορικό ανάγνωσμα των συντελεστών στα χρόνια που ακόμα μαινόταν ο Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος.

Ο πρώτος τίτλος της ταινίας ήταν “Καρμίλα” (Carmilla) και φαντάζει αντίστοιχα ταιριαστός του τελικά επιλεγμένου. Η δράση του θηλυκού βρικόλακα που περιγράφεται στην ταινία, ακολουθεί τον Τζόζεφ Σέρινταν Λε Φανού που, με την “Καρμίλα” του το 1871, ενέπνευσε τον αρσενικό βρικόλακα του Μπραμ Στόκερ. Η επιστήμη και η μαγεία/ θρησκεία συγκρούονται σε όλη τη διάρκεια της ταινίας μέχρι την τελική (πρόσκαιρη;) εξισορρόπηση.

Η ομοιότητα της πρωταγωνίστριας με την Ελισάβετ είναι χαρακτηριστική

Όσον αφορά την παρουσία της Κέρκυρας στην ταινία, αυτή, αν και ποτέ δεν αναφέρεται ρητά, κυριαρχεί σε σημειολογικό επίπεδο. Στο αρχείο του παραγωγού Βαν Λιούτον στη βιβλιοθήκη του αμερικανικού Κογκρέσου βρέθηκε καρτ ποστάλ του Ποντικονησίου και της Βλαχέραινας με σημειωμένο το νησί ανάμεσα σε έγγραφα σχετικά με την ταινία. Πίσω από την κα Όμπιν βρίσκονται φυσικά η αυτοκράτειρα Ελισάβετ, ο αδύναμος κ. Ρόμπινς και ο Κωνσταντίνος Χρηστομάνος. Χωρίς να θέλουμε να μειώσουμε την απόλαυση της παρακολούθησής του, απλώς θα επιστήσουμε την προσοχή στη χρήση της τρίαινας από τον αρχαιολόγο και θα θυμίσουμε ότι μια τρίαινα ήταν αυτή που πέτρωσε το καράβι των Φαιάκων και το κατέστησε Ποντικονήσι. Όσοι την αναζητήσουν, ας εντοπίσουν τους υπόλοιπους συμβολισμούς, προσέχοντας ιδιαίτερα την αμφίεση των πρωταγωνιστών.

Επιμέλεια κειμένου: Σοφία Νέστορα, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά