Η Μουσική των Σκοτεινών Μιούζικαλ

by Μαρία Λιακάτου

Η μουσική έχει τη δύναμη να διεγείρει συναισθήματα, να τα φέρει στην επιφάνεια, να συγκινήσει και να εμπνεύσει. Η πραγματική μαγεία όμως βρίσκεται στον συνδυασμό της δύναμης της μουσικής και των στίχων με τα σκηνικά, την ερμηνεία και τη ζωντάνια του θεάτρου. Το βασικό χαρακτηριστικό των μιούζικαλ, είτε στο θέατρο είτε στη μεγάλη οθόνη, είναι πως πέρα από τα σκηνικά και τις ερμηνείες των ηθοποιών, ο βασικός αφηγητής είναι η ίδια η μουσική που προωθεί την ιστορία και της δίνει μορφή στο κοινό. Για τους λόγους αυτούς, τα μιούζικαλ έχουν αποκτήσει πολλούς ένθερμους θαυμαστές, με κομμάτια και ιστορίες που μένουν διαχρονικά και αγαπητά από το κοινό (Mamma Mia, The Phantom of the Opera, Grease etc.).

Στο άρθρο αυτό όμως θα μιλήσουμε για τα μιούζικαλ που παίρνουν το μακάβριο, τον τρόμο, τη μαύρη κωμωδία και τη φρίκη και τους δίνουν ψυχή με φρικιαστικές μελωδίες και δυσοίωνες συγχορδίες πόνου, εκδίκησης και τρέλας. Κάποια από αυτά είναι αρκετά αγαπητά, κάποια όμως μένουν κρυμμένα στις σκοτεινές γωνιές της αφάνειας, από τις οποίες θα προσπαθήσω να τα ξετρυπώσω και να τους προσφέρω την προσοχή και την αγάπη που τους αξίζει. Είτε είστε λοιπόν λάτρεις των μιούζικαλ είτε απλώς ψάχνετε τρόπους να διώξετε τη βαρεμάρα της καθημερινότητας, είστε ευπρόσδεκτοι να απολαύσετε τη μουσική της νύχτας.

Sweeney Todd: The Demon Barber of Fleet Street

Ah, these are desperate times, Mrs. Lovett. And desperate measures are called for.

-Sweeney Todd

Λονδίνο, 19ος αιώνας. Μεσημέρι. Ένας νεαρός άντρας, πιθανότατα δικηγόρος, βγαίνει από τα Δικαστήρια στην οδό Φλιτ. Ο δρόμος είναι υγρός από την πρόσφατη βροχή και η υγρασία, μαζί με τη δυσωδία από τον Τάμεση, κάνουν την ατμόσφαιρα αποπνικτική. Προσπερνάει τις άμαξες και τους επαίτες του δρόμου και την προσοχή του τραβάει ένα μικρό κουρείο, δίπλα στην εκκλησία του Αγίου Ντάνσταν. Ακουμπώντας νωχελικά το πηγούνι του, σκέφτεται πως ένα ξύρισμα θα τον αναζωογονήσει πριν την απογευματινή συνάντηση με τους πελάτες. Μπαίνει στο μικρό κουρείο της οδού Φλιτ και τον υποδέχεται ο μπαρμπέρης με ένα πλατύ χαμόγελο. Δεν βγήκε ποτέ και κανένας δεν άκουσε ξανά νέα του.

The String of Pearls (1850)

Η φρικιαστική ιστορία του Sweeney Todd, του δαιμονικού κουρέα της οδού Φλιτ, που έκλεβε και σκότωνε τους πελάτες του και έπειτα η δαιμόνια συνεργάτιδά του, η κα Lovett, τους «έκρυβε» μέσα στις διάσημες κρεατόπιτές της, ταΐζοντας τους δικηγορικούς και δικαστικούς κύκλους του Λονδίνου, πήρε σάρκα και οστά μέσα από τις ιστορίες τρόμου της μιας δεκάρας, τα penny dreadfulls της βικτοριανής Αγγλίας. Ο φονικός κουρέας έκανε την πρώτη του λογοτεχνική εμφάνιση το 1846 με το πρώτο μέρος της σύντομης ιστορίας μυστηρίου The String of Pearls. Σύντομα, η ιστορία του σαγήνευσε το βικτοριανό κοινό και δεν άργησε η μεταφορά του στο θέατρο, πριν καν εκδοθεί και το τελευταίο μέρος της ιστορίας, το 1847. Ο Sweeney πλέον, μαζί με τον Τζακ τον Αντεροβγάλτη, είναι μια από τις εμβληματικές φιγούρες του βικτοριανού Λονδίνου.

Το 1973, ο Christopher Bond προσφέρει μια νέα οπτική στην ιστορία του δαιμονικού κουρέα, μετατρέποντάς την σε ένα μελόδραμα που αφηγείται την ιστορία ενός ανθρώπου που αναζητά εκδίκηση για την εξορία του και την καταστροφή της οικογένειάς του, δίνοντας ένα βαθύτερο ψυχολογικό υπόβαθρο στον δολοφονικό κουρέα.

Αφίσα της πρώτης παραγωγής του Brodway (1979)

Η εκδοχή αυτή εμπνέει τον συνθέτη και στιχουργό του West Side Story, Stephen Sondheim, και σε συνεργασία με τον σεναριογράφο Hugh Wheeler, το 1979 κάνει πρεμιέρα στο Brodway το μιούζικαλ Sweeney Todd: The demon barber of Fleet Street, με τον Len Cariou στον ομώνυμο ρόλο και την Angela Lansbury στον ρόλο της κας Lovett, και γρήγορα αποκτά τη δική του περίοπτη θέση στην ιστορία των μιούζικαλ, αλλά και στην καρδιά του κοινού.

Το έργο πλέον δεν αφηγείται την ιστορία ενός άπληστου εγκληματία, αλλά ενός ανθρώπου, θύματος της Βιομηχανικής Επανάστασης και της ταξικής ανισότητας της βικτοριανής κοινωνίας. Το ξυράφι του μπαρμπέρη και οι κρεατόπιτες της φουρνάρισσας μετατρέπουν τους διεφθαρμένους πλούσιους σε φαγητό για τους φτωχούς και αυτή η μακάβρια μεταφορά συνοδεύεται από γρήγορες εναλλαγές τρόμου με χιούμορ από τη μουσική ιδιοφυΐα του Sondheim.

Η Angela Lansbury (κα Lovett)
και ο Len Cariou (Sweeney Todd) (1979)

Η πρώτη παραγωγή του μιούζικαλ κερδίζει την ίδια χρονιά οχτώ βραβεία Tony και έκτοτε, με κάθε επαναφορά του στη σκηνή, βρίσκεται στη λίστα των υποψηφίων και των νικητών των βραβείων Tony, Dramma Desk και Laurence Olivier. Ταυτόχρονα, έχει χαρίσει εξαιρετικές ερμηνείες των πρωταγωνιστικών ρόλων από μεγάλα ονόματα του θεάτρου, όπως τους Michael Ball, Michael Cerveris και Alun Armstrong στον ρόλο του Sweeney Todd και τις Patti LuPone, Beth Fowler και Imelda Staunton στον ρόλο της κας Lovett. Τέλος, το 2007, ο Sweeney Todd εμφανίζεται στη μεγάλη οθόνη σε σκηνοθεσία Tim Burton, με πρωταγωνιστές τους Johnny Depp, Helena Bonham Carter, Alan Rickman και Sacha Baron Cohen.

Jekyll & Hyde: The Gothic Musical Thriller

And I know that, now and forever, they’ll never be able to separate Jekyll from Hyde!

Edward Hyde

Συνεχίζοντας την περιπλάνηση στους δρόμους του βικτοριανού Λονδίνου, διαπιστώνει κανείς πως βρίσκεται στην εποχή των μεγάλων αντιθέσεων. Στην ίδια γειτονιά που κυκλοφορούν άντρες και γυναίκες της υψηλής κοινωνίας, λαμπρά παραδείγματα καθωσπρεπισμού, θα συναντήσει κανείς επαίτες, εγκληματίες και πόρνες. Το πρωί η ανώτερη τάξη φοράει ένα προσωπείο ευγένειας, καλοσύνης και σεμνότητας, αλλά το βράδυ οι μάσκες πέφτουν και ο άνθρωπος αφήνεται στα κατώτερα ένστικτά του, στη βία, στην ηδονή και στην απληστία.

Μέσα σε όλ’ αυτά, ένας άντρας προσπαθεί να ανακαλύψει τον λόγο αυτού του διττού χαρακτήρα του ανθρώπινου ψυχισμού. Ερευνά, πειραματίζεται, ξεπερνάει τα όρια της ανθρώπινης φύσης και πετυχαίνει, εν τέλει, τη φόρμουλα που θα του επιτρέψει να διαχωρίσει την ενάρετη πλευρά του εαυτού του από τη μοχθηρή και σατανική. Το τέρας όμως που ελευθέρωσε δεν κοιμάται ποτέ και θα τον καταδιώκει μέχρι τον θάνατό του, μέχρι κανένας να μην μπορεί να ξεχωρίσει τον Jekyll από τον Hyde.

Jekyll & Hyde: The Musical, κορεάτικη παραγωγή (2018)

Το αρχέτυπο της διττής φύσης του καλού και του κακού που γεννήθηκε από τους εφιάλτες του Robert Louis Stevenson έχει αποτελέσει έμπνευση για πολλούς θεατρικούς συγγραφείς και σεναριογράφους. Το 1990, ο συνθέτης Frank Wildhorn (στον οποίο οι λάτρεις των μιούζικαλ χρωστάνε έργα όπως The Scarlet Pimpernel, The Count of Monte Cristo, Cyrano de Bergerac The Musical κ.α.) και ο σεναριογράφος Steve Cuden δίνουν πνοή στο μιούζικαλ που διηγείται την τραγική ιστορία του Dr. Henry Jekyll, που τα πειράματά του ελευθέρωσαν τον μοχθηρό δίδυμο εαυτό του, Edward Hyde.

Εξώφυλλο από την ηχογράφηση του 1994.

Το έργο παρεκκλίνει από την αρχική νουβέλα του Stevenson, με την προσθήκη καινούριων χαρακτήρων που δίνουν μια διαφορετική οπτική στην ιστορία του τρελού επιστήμονα, δίνοντας ακόμα μεγαλύτερη βάση στα ερωτήματα περί των ορίων της επιστήμης, της ανθρώπινης φύσης και της αιώνιας διαμάχης του καλού με το κακό, κάνοντας ταυτόχρονα κριτική στα ήθη και τη διπροσωπία της βικτοριανής κοινωνίας.

Το μιούζικαλ του Wildhorn έκανε πρεμιέρα το 1990 στο Χιούστον του Τέξας και μετά από μια περιοδεία στις ΗΠΑ, κατέκτησε το Broadway τo 1997, με τον Robert Cuccioli στον ρόλο του Dr. Jekyll και της Linda Eder στον ρόλο της Lucy. Έκτοτε, έχουν ακολουθήσει αντίστοιχες παραγωγές σε όλο τον κόσμο και σε διαφορετικές γλώσσες, καθώς και πολλές υποψηφιότητες για βραβεία Tonny, Dramma Desk, Outer Critics Circle κ.α.

Το Jekyll & Hyde έχει επιστρέψει πολλές φορές στη σκηνή, τόσο του Brodway όσο και σε παρεμφερή μουσικές σκηνές. Έχουν υπάρξει πολλές ηχογραφήσεις και κινηματογραφήσεις, με το κοινό να διχάζεται ανάμεσα στην ολοκληρωμένη ηχογράφηση του 1994 με τίτλο Jekyll & Hyde The Gothic Musical Thriller με την εξαιρετική ερμηνεία του Anthony Warlow, και στην επίσημη ηχογράφηση του Broadway, η οποία θεωρείται η πληρέστερη και με καλύτερη συνοχή. Τέλος, αξίζει να αναφερθεί η κινηματογράφηση της παραγωγής του 2001 με πρωταγωνιστή τον David Hasselhoff (η ερμηνεία του οποίου εκπλήσσει ευχάριστα και δυσάρεστα ταυτόχρονα…) που έχει πλέον αποκτήσει cult χαρακτήρα για τους θαυμαστές του συγκεκριμένου μιούζικαλ.

Dracula, the Musical

We are the children of the night and we must hide ourselves from light, but we must feast upon the living.

Count Dracula

Τρανσυλβανία, τέλη του 19ου αιώνα. Ο νεαρός δικηγόρος Jonathan Harker επισκέπτεται το κάστρο του πελάτη του, Κόμη Dracula. Εν αγνοία του, προετοιμάζει το έδαφος και δίνει την ευκαιρία στην πλέον εμβληματική μορφή υπερφυσικού τρόμου να κατακτήσει την Αγγλία, αλλά και τη λογοτεχνία. Το μυθιστόρημα γοτθικού τρόμου του Bram Stoker έφερε στο προσκήνιο την εικόνα του αιμοβόρου, αλλά και σαγηνευτικού βρικόλακα που θα αλλάξει για πάντα την απεικόνιση των πλασμάτων της νύχτας στη λογοτεχνία και στην ποπ κουλτούρα, δίνοντας έμπνευση σε σειρές ταινιών, τηλεοπτικών σειρών, θεατρικών έργων, βιβλίων και comics.

Ο Daren Ritchie ως Jonathan Harker και οι Pamela Jordan,
Tracy Miller και Celina Carvajal ως νύφες του Δράκουλα

Και φυσικά, η ιστορία του πιο διάσημου βρικόλακα δεν θα μπορούσε να μην μεταφερθεί σε ένα γοτθικό μιούζικαλ για τη σκηνή του Broadway. Μαζί με τους στιχουργούς και σεναριογράφους Don Black και Christopher Hampton, ο Frank Wildhorn (γιατί οι αγάπες δεν κρύβονται εύκολα…) εμπνέεται από την ταινία Dracula του 1931 και δημιουργεί τη μουσική που θα συνοδεύσει στη σκηνή το αριστούργημα του Stoker.

Το μιούζικαλ κάνει πρεμιέρα, αρχικά, το 2001 στο La Jolla Playhouse στην Καλιφόρνια, με την προσέλευση να ξεπερνάει το 115% του θεάτρου. Τρία χρόνια μετά, το Dracula, the Musical κάνει το ντεμπούτο του στη σκηνή του Broadway, με τον Tom Hewitt στον ρόλο του Dracula, τη  Melissa Errico στον ρόλο της Mina Harker και την Kelli O’Hara στον ρόλο της Lucy Westerna. Παρά τα εντυπωσιακά ειδικά εφέ που χρησιμοποιήθηκαν και την επιβλητική μουσική του Wildhorn, η παράσταση έλαβε αρνητικές κριτικές που είχαν να κάνουν κυρίως με τη μονότονη ροή και την έλλειψη σασπένς, με αποτέλεσμα να κλείσει ο κύκλος του μετά από μόλις 154 παραστάσεις.

Ο Thomas Borchert στη γερμανική παραγωγή του 2007

Μετά από αρκετές αναθεωρήσεις και προσθήκες, το μιούζικαλ του Wildhorn κάνει πρεμιέρα στην Ευρώπη με εξαιρετικές κριτικές τόσο για τη συνοχή του ανανεωμένου σεναρίου όσο και για τις ερμηνείες και τα σκηνικά. Συγκεκριμένα, η παραγωγή που έκανε πρεμιέρα στο Graz στην Αυστρία το 2007 ενθουσίασε κοινό και κριτικούς. Την επόμενη χρονιά κυκλοφορεί η επίσημη ηχογράφηση της γερμανικής παραγωγής, με τους Thomas Borchert ως Dracula, Uwe Kröger ως Van Helsing, Jesper Tydén ως Jonathan, Lyn Liechty ως Mina και Caroline Vasicek ως Lucy.

Το 2011 κυκλοφορεί η αγγλική ηχογράφηση της αρχικής εκδοχής του μιούζικαλ, με τους James Barbour στον ομώνυμο ρόλο, την Kate Shindle στον ρόλο της Mina, τον Norm Lewis στον ρόλο του Abraham Van Helsing και τη Lauren Kennedy στον ρόλο της Lucy. Σίγουρα δεν αποτελεί την πιο πλήρη εκδοχή του μιούζικαλ, καθώς υπάρχουν ελλείψεις και κενά στην αφήγηση, αλλά η μουσική και οι στίχοι δεν παύουν να μαγεύουν. Τα τελευταία χρόνια, το έργο γνωρίζει μεγάλη επιτυχία στην Ασία, με κορεάτικες κυρίως παραγωγές.

Lizzie

Lizzie Borden took an axe

And gave her mother forty whacks

When she saw what she had done

She gave her father forty-one

παιδικό τραγούδι

Ένα αποπνικτικό αυγουστιάτικο πρωινό του 1892, σε μια μικρή πόλη της Νέας Αγγλίας, ο επιχειρηματίας Andrew Jackson Borden και η σύζυγός του Abby Borden βρίσκονται δολοφονημένοι στο σπίτι τους με σαράντα χτυπήματα από τσεκούρι ο καθένας. Η βασική ύποπτος για τη διπλή δολοφονία είναι η κόρη του επιχειρηματία Lizzie Borden. Η υπόθεση γνωρίζει μεγάλη δημοσιότητα, ενώ λόγω πολλών ασαφειών και ελλειπή στοιχείων, η Lizzie αθωώνεται.

Lizzie The Musical, παραγωγή του 2017, UK

Η διπλή δολοφονία που πλέον αποτελεί μια από τις πιο διάσημες υποθέσεις στην αμερικανική ιστορία γίνεται ο κεντρικός αφηγηματικός άξονας του μιούζικαλ Lizzie, ένα διαμάντι το οποίο συχνά παραβλέπεται από τους λάτρεις του είδους. Οι Steven Cheslik-deMeyer, Tim Maner και Alan Stevens Hewitt, το 2009, δημιουργούν μια punk-rock μεταφορά της υπόθεσης Borden με μια μοντέρνα οπτική στη σκηνογραφία και στις ερμηνείες, ξεφεύγοντας από τις επιρροές του Sondheim και του Andrew Lloyd Webber και αντλώντας έμπνευση από τη μουσική των Heart, των Bikini Kill και των Heart.

Το cast απαρτίζεται μόνο από τέσσερις γυναικείους χαρακτήρες που με τα δυνατά φωνητικά τους ρίχνουν φως στα πιθανά κίνητρα και στις συνθήκες που οδήγησαν στη διπλή δολοφονία, εξετάζοντας σκληρά θέματα, όπως την ενδοοικογενειακή βία και τη σεξουαλική κακοποίηση, τη σεξουαλική αφύπνιση και τη γυναικεία αλληλεγγύη, την τρέλα και την καταπίεση.

Οι ζωντανές ερμηνείες και τα σκληρά φωνητικά φέρνουν το κοινό πρόσωπο με πρόσωπο με τη γυναικεία καταπίεση στην αμερικανική κοινωνία του 19ου αιώνα, ενώ ταυτόχρονα οι στοίχοι ακολουθούν μοτίβα και συμβολισμούς που συναντώνται στα έργα της Virginia Woolf και της Katherine Mansfield. Εξακολουθεί όμως να είναι ένα μιούζικαλ για ενήλικες, με βίαιες εικόνες, σκληρή γλώσσα και θεματολογία που ταράζει και προκαλεί.

Lizzie, βρετανική παραγωγή (2017)

Παρόλο που είναι ένα σχετικά καινούριο μιούζικαλ και έχει ανέβει μόνο από off-Broadway παραγωγές, οι κριτικές είναι σχεδόν πάντοτε διθυραμβικές τόσο για την ενέργεια που αποπνέει όσο και για τον πρωτοποριακό του χαρακτήρα. Χαρακτηριστική είναι η βρετανική παραγωγή του 2017 στο Greenwich Theatre του Λονδίνου, σε σκηνοθεσία της Victoria Bussert και με πρωταγωνίστριες τις Bjørg Gamst, Bleu Woodward, Eden Espinosa και Jodie Jacobs που ενθουσίασε κοινό και κριτικούς. Τέλος, το 2013 κυκλοφορεί η επίσημη ηχογράφηση του έργου με τις Carrie Manolakos, Carrie Cimma, Storm Large και Ryah Nixon.

Αυτά είναι μόνο μερικά από τα σκοτεινά μιούζικαλ που θα ήθελε το μικρό γκόμπλιν να σας προτείνει. Όπως ο τρόμος και καθετί σκοτεινό και παράξενο βρίσκεται κρυμμένο στις βαθύτερες γωνίες του ανθρώπινου ψυχισμού, έτσι και αυτοί οι εκπρόσωποι του είδους μένουν κρυμμένοι στη σκιά των πιο διάσημων αδερφών τους. Δώστε τους όμως μια ευκαιρία να σας μαγέψουν και να σας αιχμαλωτίσουν με τις σκοτεινές τους μελωδίες. Και ποιος ξέρει; Μπορεί στο μέλλον να πάρουν και άλλα μουσικά διαμάντια σειρά για τη δική τους ευκαιρία να λάμψουν.

Επιμέλεια κειμένου: Νέστορα Σοφία, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά