Η ξεχασμένη σουρεαλιστική τέχνη του Victor Hugo

by Ιλέην Ρήγα

Ο συγγραφέας του «Les Misérables» ήταν ένας οραματιστής καλλιτέχνης. Τα απόκοσμα σχέδιά του θεωρούνταν κορυφαία έργα τέχνης από τους σουρεαλιστές.

The Hanged Man, circa 1855-1860

Η μεταθανάτια φήμη του Victor Hugo βασίζεται κυρίως στην υπέροχη και τρομακτικά τεράστια συγγραφική του κληρονομιά -ως μυθιστοριογράφος, ποιητής, θεατρικός συγγραφέας και δοκιμιογράφος- του οποίου το μεγαλύτερο έργο, “Les Misérables”, έχει χαρακτηριστεί ως ένα από τα τα πιο σημαντικά μυθιστορήματα που γράφτηκαν ποτέ.

Ο Hugo είναι μια από τις σπουδαιότερες ιστορικές προσωπικότητες της εποχής του. Γεννημένος σε μια περίοδο αυτοκρατορικής δόξας, έζησε επαναστάσεις, εξεγέρσεις και σφαγές, όπου συχνά και ήταν μάρτυρας, ενώ αρκετές φορές συμμετείχε και στις μεγάλες πολιτικές κρίσεις της εποχής του. Για όλους αυτούς τους λόγους θεωρείται ως η ίδια η ενσάρκωση του γαλλικού 19ου αιώνα.

Η τεράστια λογοτεχνική φήμη και η ιστορική σημασία του Hugo, ωστόσο, τείνει να επισκιάσει μια άλλη πτυχή της δημιουργικότητάς του – το γεγονός ότι ήταν ένας αφοσιωμένος και προικισμένος εικαστικός καλλιτέχνης. Το βιβλίο “Victor Hugo: The Dark Romanticist” συγκεντρώνει πάνω από 60 έργα του, τα οποία εκτέθηκαν στο Μουσείο Leopold στη Βιέννη, μαζί με μια συλλογή δοκιμίων από εξέχοντες κριτικούς τέχνης. Συμβάλλει πολύ προς την αποκατάσταση της αξίας της τέχνης του Hugo, ενώ συγχρόνως μας βοηθά να κατανοήσουμε την αστείρευτη φιλοδοξία του.

Η πιο εντυπωσιακή πτυχή αυτού του βιβλίου είναι ότι κανένα από τα έργα τέχνης -κυρίως σχέδια και νερομπογιές- δεν είναι αυτό που θα περίμενε να δει όποιος γνωρίζει τον Hugo μόνο μέσα από τα γραπτά του. Ως μυθιστοριογράφος δεν ήταν ποτέ αρκετά ρεαλιστής -τα βιβλία του είναι πολύ ελλειπτικά και φανταστικά. Όμως ήταν ικανός να δημιουργήσει αυτό που ο Roland Barthes ονόμασε «l’effet du réel», την ψευδαίσθηση της πραγματικότητας στη λογοτεχνία. Αντίθετα, το κύριο χαρακτηριστικό των έργων που παρουσιάζονται εδώ είναι η υπερφυσική τους πραγματικότητα.

Αυτό το βιβλίο έχει τον υπότιτλο “The Dark Romantic”. Οι πιο επιβλητικές εικόνες είναι κατεστραμμένοι καθεδρικοί ναοί και κάστρα, ενώ οι ανθρώπινες φιγούρες είναι συχνά λυγισμένες και γκροτέσκ, ακόμα και αλλόκοσμες, όπως οι δαίμονες που συναντά κανείς στα έργα του William Blake και μιας ολόκληρης γενιάς Ρομαντικών καλλιτεχνών που γοητεύονταν από το γοτθικό και τον μεσαίωνα. – Andrew Husseyis, cultural historian

Ο Ρομαντικός ζωγράφος Eugène Delacroix είχε γράψει κάποτε στον Victor Hugo πως, αν αποφάσιζε ν’ ασχοληθεί επαγγελματικά με τη ζωγραφική αντί για τη λογοτεχνία, θα ξεπερνούσε τους καλλιτέχνες της εποχής του.

Πολλοί από τους πίνακες του Hugo έχουν διασωθεί. Μπορεί να αναγνωρίσει κανείς σ’ αυτούς μια τελειοποιημένη τέχνη που χαρακτηρίζεται από τολμηρές τεχνικές και μια αίσθηση ισχυρής δημιουργικότητας. Σήμερα, το έργο του εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να μας εκπλήσσει με την αρτιότητα και τις ισχυρές αντιθέσεις, ενώ συχνά τα θεατρικά παιχνιδίσματα του φωτός και της σκιάς φανερώνουν πως δημιουργήθηκαν με μια δόση ποιητικότητας, ακριβώς όπως περίμενε κανείς από το χέρι ενός εμπνευσμένου ποιητή.

Ο Victor Hugo ζωγράφιζε ασταμάτητα. Μελετούσε τα υλικά και τις τεχνικές καθώς πειραματιζόταν με όλες τις πιθανές οπτικές γωνίες. Αγνόησε τις σύγχρονες συμβάσεις και δεν δίσταζε να πειραματιστεί και πάνω σε τυχαία αποτελέσματα, εάν αυτά ικανοποιούσαν την αισθητική του. Το τελικό έργο μοιάζει συχνά ν’ ανήκει σε καλλιτέχνη του 20ου αιώνα.

Μερικά από τα έργα του

“Justicia”, 1858
Sepia, wash and indian ink, 53 x 35 cm, Hauteville House Germany
Voilures
Taches of brown ink, graphite pencil
“The Snake”, c. 1866
Pen, Sepia and gouache, 31 x 47 cm, Maison de Victor Hugo, Paris
Cock-a-doodle-do “Head of a rooster” (1850). Bibliothèque nationale de France, Paris
Octopus with the initials V. H., ca. 1866
Ink wash on paper
Taches with fingerprints, 1864-65
Brown ink and wash spread with fingers on cream paper 10×7 in.
Town with tumbledown bridge, 1847
Ink wash on paper
Cock-a-doodle-do “Head of a rooster” (1850). Bibliothèque nationale de France, Paris
“Hic clavis, alias porta” (The key is here, the gate elsewhere) 1871
Pen, brown-ink wash, black ink, graphite, black crayon, charcoal, reserves and fingerprints or dabbings with highlights of white gouache on vellum paper, partly rubbed and scraped 18×18 in.

Ξεχωριστή μνεία αξίζει να γίνει στην εμμονή του Hugo να ζωγραφίζει τα γοτθικά κάστρα που γεννούσε η φαντασία του. Αρκετά από τα σχέδιά του είναι επιβλητικά, ερειπωμένα, ανύπαρκτα κάστρα που χαρακτηρίζονται από αποσύνθεση και λησμονιά.

Fantastic Castle at Twilight (1857)
Pen and brown and black ink and wash with white opaque watercolor over black chalk.
12 7/16 x 19 5/16 inches (316 x 497 mm) Thaw Collection.
Donjon (1865)
Château fort sur une colline (ca. 1847)

Αν και η συγγραφή ήταν η κύρια τέχνη του Hugo, ο ίδιος αντιμετώπιζε το ίδιο σοβαρά και τη ζωγραφική του, και ας ήταν γι’ αυτόν μια δευτερεύουσα δραστηριότητα. Ο Hugo έψαχνε σε αυτά τα σχέδια σημάδια που θα ξυπνούσαν τη φαντασία του και θα καθοδηγούσαν την πένα του.

Αν δεν ήταν ποιητής, ο Victor Hugo θα ήταν ζωγράφος πρώτης κλάσης. Είναι εξαιρετικός στο να αναμιγνύει στην άγρια και σκοτεινή φαντασία του το κιαροσκούρο του Goya με τα αποτρόπαια αρχιτεκτονικά εφέ του Piranesi.

Théophile Gautier, poet and critic

Πηγές

bittleston.com
1843magazine.com

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά