Η φρίκη πίσω από τη Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου

by Γιώργος Σκαγιάκος

Αίμα ήταν το σημάδι και η σφραγίδα του -το ερύθημα και η φρίκη του αίματος”

To Αφήγημα

Ο Κόκκινος Θάνατος έρχεται γρήγορα και με φρικτό τρόπο. Οι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι προσβλήθηκαν από την άγνωστη και φοβερή ασθένεια μόνο όταν η “ξαφνική ζαλάδα” τους αποπροσανατολίσει και “οξείς πόνοι” διαπεράσουν το κορμί τους. Δίχως καθυστέρηση, η αιμορραγία από τους πόρους του σώματος ξεκινά και, μέσα στο επόμενο ημίωρο, ο ασθενής καταλήγει.

Προκειμένου να αποφύγει την γρήγορη και υψηλή μεταδοτικότητα της φρικτής επιδημίας, ο Πρίγκηπας Πρόσπερο αποφασίζει να κλείσει τις πύλες της καστροπολιτείας του, κρατώντας ασφαλή τον εαυτό του και την αφρόκρεμα της αριστοκρατίας. Νιώθει χαρούμενος και αισιόδοξος, αγνοώντας  την πρωτοφανή εξάπλωση του Κόκκινου Θανάτου στα κατώτερα στρώματα του κοινωνικού ιστού, έξω από τα στενά όρια του παλατιού.

Αρκετούς μήνες αργότερα, αποφασίζει να οργανώσει μια λαμπρή δεξίωση. Οι καλεσμένοι του – όλοι εκείνοι που μαζί με εκείνον κατοικούν στο απομονωμένο παλάτι – θα πρέπει να μεταμφιεστούν.  Σε μια περαιτέρω προσπάθεια να δώσει σε αυτήν τη δεξίωση έναν εμφατικά εορταστικό τόνο, διακοσμεί τα δωμάτια του παλατιού με μονόχρωμες αποχρώσεις.

Το δωμάτιο που βλέπει ανατολικά το βάφει γαλάζιο και τα τζάμια των παραθύρων του αντικαθίστανται με μπλε βιτρό. Το επόμενο δωμάτιο είναι πλέον μοβ με την αντίστοιχη προσθήκη υαλογραφημάτων στα παράθυρα του. Προχωρώντας προς τα δυτικά, τα δωμάτια αποκτούν αντίστοιχα πράσινο, πορτοκαλί, λευκό και βιολετί χρώμα. Το έβδομο δωμάτιο είναι μαύρο με κόκκινα τζάμια στα παράθυρα.

Γκραβούρα του Κόκκινου Θανάτου από τον Fritz Eichenberg (1944)

Σ’ αυτό το δωμάτιο υπάρχει ένα ρολόι φτιαγμένο από έβενο. Όταν το ρολόι σημαίνει την κάθε ώρα, χτυπά τόσο δυνατά που ο ήχος του αποσπά την προσοχή των καλεσμένων. Γι’ αυτήν την σύντομη διάρκεια των χτυπημάτων του ρολογιού,  όλοι σταματούν να μιλούν και η ορχήστρα σταματά να παίζει τη μουσική της. 

Όταν το ρολόι σωπαίνει, τα δωμάτια είναι πανέμορφα. M’ ένα περίεργο τρόπο δείχνουν να είναι γεμάτα από όνειρα που στροβιλίζονται ανάμεσα στους καλεσμένους που διασκεδάζουν. Όμως, οι περισσότεροι από αυτούς, αποφεύγουν το τελευταίο μαύρο δωμάτιο, μάλλον επειδή περιέχει το ρολόι, αλλά και μια δυσοίωνη ατμόσφαιρα.

Τα μεσάνυχτα, ένας νέος καλεσμένος εμφανίζεται. Η μεταμφίεση του είναι φρικτά βδελυρή. Η μάσκα του μοιάζει με το πρόσωπο ενός πτώματος, η φορεσιά του μοιάζει να έχει συντεθεί από τα απομεινάρια νεκροσάβανου, ενώ στο πρόσωπό του υπάρχουν σημάδια από αίμα, πράγμα που συνιστά πως είναι θύμα του Κόκκινου Θανάτου.

Ο Πρίγκηπας Πρόσπερο οργίζεται από το γεγονός ότι κάποιος που δεν έχει καθόλου χιούμορ, αλλά μπόλικη ελαφρότητα, βρίσκεται ανάμεσα στους καλεσμένους του. Οι υπόλοιποι καλεσμένοι, ωστόσο, έχουν τρομοκρατηθεί αρκετά για να τον εμποδίσουν να τριγυρίσει στα όμορφα και γεμάτα όνειρα δωμάτια.  Ο Πρόσπερο προλαβαίνει τον άγνωστο καλεσμένο στο τελευταίο δωμάτιο. Τον προκαλεί πριν πέσει νεκρός.

Όταν οι υπόλοιποι καλεσμένοι μπαίνουν στο μαύρο δωμάτιο και επιτίθενται στον μεταμφιεσμένο άντρα, ανακαλύπτουν ότι δεν υπάρχει τίποτα κάτω από την τρομακτική μεταμφίεση. Ένας μετά τον άλλο πεθαίνουν, αφού ο Κόκκινος Θάνατος διείσδυσε στην απομονωμένη καστροπολιτεία του Πρίγκηπα, φέρνοντας ως επίτιμους καλεσμένους του το Σκοτάδι και την αποσύνθεση.

Λίγα ιστορικά στοιχεία

Τα συμπτώματα του Κόκκινου Θανάτου, όπως περιγράφονται από τον Πόου, δεν συνάδουν με κάποια γνωστή ασθένεια. Συνδυάζουν, ωστόσο, συμπτώματα από αρκετές επιδημικές ασθένειες. Εικάζεται ότι η πιθανότερη έμπνευση για τον συγγραφέα υπήρξε η επιδημία Ασιατικής Χολέρας που έπληξε το Μέριλαντ της Βαλτιμόρης το 1831,  της οποίας ο συγγραφέας υπήρξε μάρτυρας.

Μια άλλη εκδοχή εικάζει πως το ίδιο πιθανή έμπνευση ίσως να είναι η φυματίωση, ασθένεια που οδήγησε στον θάνατο τη σύζυγο του Πόου, Βιρτζίνια Ελίζα Κλεμ. Την εποχή που το διήγημα δημοσιεύεται, το 1842, η σύζυγός του ήδη ασθενεί, και εκείνος ίσως αρνείται να πιστέψει την οριστικότητα της ασθενείας.

Η Βιρτζίνια πεθαίνει το 1847, σφραγίζοντας με την πενταετή της πάλη ενάντια στην ασθένεια τα οράματα του Πόου.   

Μια Γοτθική Αλληγορία

Η “Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου” είναι μια αλληγορία. Πραγματεύεται ένα σύνολο αναγνωρίσιμων συμβολισμών, ο συνδυασμός των οποίων αποτελεί ένα ή περισσότερα μηνύματα. Όπως, σχεδόν, πάντοτε η αλληγορία λειτουργεί σε σε δύο επίπεδα: τα κυριολεκτικά στοιχεία της πλοκής (λ.χ. τα χρώματα των δωματίων) και τα συμβολικά και σημειολογικά τους πανομοιότυπα, που συχνά αναφέρονται σε φιλοσοφικές έννοιες, όπως η Ζωή και ο Θάνατος.

Μπορούμε να διαβάσουμε τον “Κόκκινο Θάνατο” σαν μια παραβολή σχετική με την αδυναμία των ανθρώπων ν’ αποφύγουν τη λαβή του θανάτου. Ο Κόκκινος θάνατος, η επιδημία, η αρρώστια που κατατρώει τον κόσμο, είναι κυριολεκτικά και μεταφορικά ο Θάνατος. Δεν έχει καμιά σημασία η ομορφιά του κάστρου. Η πολυτέλεια των μεταμφιέσεων, η πληθώρα του εδεσμάτων, αφού κανείς θνητός -ούτε καν ο πρίγκηπας- δεν γίνεται να αποφύγει τον θάνατο.

Μια άλλη οπτική συνάδει με την τιμωρία του Πρόσπερο, του οποίου η  αλαζονική στάση τον οδηγεί βήμα-βήμα πιο κοντά στον θάνατο. Θα μπορούσε να διαθέσει τα μέσα στην κατοχή του για να βοηθήσει τον κόσμο που πέθαινε έξω από τις πύλες του κάστρου του. Αντίθετα, εκείνος επιλέγει να κλειδώσει τις πύλες και να χρησιμοποιήσει τον πλούτο του για να “στήσει” κάποιου είδους αυτοάμυνα, με αποκορύφωμά της τη λαμπρά παρακμιακή δεξίωση.

Τα δωμάτια του παλατιού, δοσμένα στη σειρά, αντιπροσωπεύουν τα στάδια της ζωής και ο Πόου μάς εκθέτει σχεδόν απροκάλυπτα στον παραπάνω συμβολισμό, αφού ο προσανατολισμός τους ξεκινά από την Ανατολή, το σημείο που ο Ήλιος ανατέλλει και που η ζωή ξεκινά, και σταδιακά καταλήγουν στη Δύση, στη νύχτα,  με τελευταίο το μαύρο δωμάτιο που φοβούνται οι καλεσμένοι, και που σαφέστατα συμβολίζει τον θάνατο.

Ο κύκλος της ζωής εκτελείται παραστατικότατα τόσο από τον Πρόσπερο όσο και από τον ίδιο τον Θάνατο, αφού κάτω από την επιφάνεια των αλλεπάλληλων συμβολισμών, το οριστικό του θανάτου ακολουθεί τον άνθρωπο καθ’όλη την διάρκεια της ζωής του.

Το ρολόι που κυριαρχεί στο τελευταίο δωμάτιο υπενθυμίζει στους καλεσμένους το πέρασμα του χρόνου. Καθένας από αυτούς διακόπτει την διασκέδασή του για να αναλογιστεί τον χρόνο που πέρασε και που του μένει, υπό τους χτύπους του. 

Ο πρίγκιπας Πρόσπερο αντιμέτωπος με τον Κόκκινο Θάνατο (Arthur Rackham, 1935)

Το “διακύβευμα”

Η αλήθεια είναι  ότι θα μπορούσαμε να γράψουμε σελίδες επί σελίδων με συμπεράσματα σχετικά με τα επίπεδα των συμβολισμών που διατρέχουν την “Μάσκα του Κόκκινου Θανάτου”. Θα μπορούσαμε να εντοπίσουμε την λεπτή ειρωνεία στο όνομα του Πρίγκηπα: “Prospero – Prosperity “που σημαίνει ακμή, ευημερία, ευπορία. Με σχετική ευκολία θα εντοπίσουμε, ακόμη, την κριτική του συγγραφέα για το οικονομικό σύστημα που απεικονίζεται γλαφυρά στη φεουδαρχική σχέση μεταξύ της αριστοκρατίας και του απλού λαού, αλλά και την πρότασή του για τον δίκαιο διαμοιρασμό του πλούτου.

Στο κάτω-κάτω,  ο Θάνατος χτυπάει εξίσου πλούσιους και φτωχούς. Θα μπορούσαμε να δούμε το φιλολογικό μοτίβο του συγγραφέα στην αφήγηση της δεξίωσης και πόσο αυτή αλληλεπιδρά με το καρναβάλι στο “Βαρέλι του Αμοντιλιάδο” ή τη συμβολική ομοιότητα της απομονωμένης αριστοκρατίας με την “Πρόωρη Ταφή”. Αντ’ αυτών, θα ήθελα να κάνω μόνο μια τελευταία παρατήρηση:

Η αλληγορία, όποια και αν είναι και σε όποια επίπεδα και αν διαφαίνεται, είναι ορατή μόνο σ’ εκείνους που διαβάζουν και αναλύουν την αφήγηση. Για τους δημιουργούς της κλάσης του Πόου, δεν υπάρχει καμιά αλληγορία. Ποτέ δεν υπήρξε τίποτα παραπάνω και τίποτε λιγότερο από την κυριολεξία. 

“And Darkness and Decay and the Red Death held illimitable dominion over all.”

Cover art: THE MASQUE OF THE RED DEATH” by Melancholita (2016)

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά