Κριτική: “Η τριλογία του κόσμου” του Philip Pullman

by Αργυρώ Χαρίτου

Τι είναι ένα βιβλίο; Θα πάρουμε πολλές και διαφορετικές απαντήσεις από τους βιβλιοφάγους και μη. Στην ουσία όμως είναι ένας κόσμος συναισθημάτων και αισθήσεων. Τι μπορεί να σου προσφέρει; Τη διαφυγή από την πραγματικότητα, το ταξίδι σε άλλους κόσμους, ακόμα και να πιστεύεις στα όνειρα σου. Όλα όμως τα βιβλία δεν πετυχαίνουν το στοίχημα. Ούτε σε ταξιδεύουν, ούτε σε γεμίζουν με συναισθήματα.

Διαβάζοντας την “τριλογία του κόσμου”, με τη φαντασία της, τους ήρωές της, τις εικόνες που σε γεμίζει πετυχαίνει να σε ταξιδέψει στον κόσμο της. Αν και έχουν ειπωθεί τα πάντα μέσα στα είκοσι χρόνια που έχει γραφτεί, υπάρχει χώρος για να αναφερθεί και κάτι ακόμα, μικρό ή μεγάλο, σπουδαίο ή ασήμαντο, ιδίως τώρα που έχει ξεκινήσει εδώ και κάμποσο καιρό η σειρά “His Dark materials” που αναφέρεται στο πρώτο μέρος του βιβλίου, η οποία είναι μια καλύτερη προσπάθεια απόδοσης του Έπους του Pullman, σε σχέση με την ταινία που είχε γυριστεί πριν μερικά χρόνια.

Γραμμένη πριν από είκοσι χρόνια περίπου και διαβασμένη άλλα τόσα, παραμένει ακόμα ανεξίτηλη στο μυαλό μου. Η γραφή, η φαντασία, οι εικόνες που δημιουργεί, οι αντισυμβατικοί ήρωες, η πρωτοτυπία, η ιδιαιτερότητά του είναι λίγα από αυτά που το καθιστούν μοναδικό. Είναι μια τριλογία που δεν κουράζει και αν μπορούσαν να υπάρχουν άλλα τρία βιβλία, οι αναγνώστες θα τα ήθελαν. Τι είναι αυτό όμως που την κάνει ξεχωριστή;

Ας ξεκινήσουμε από την ιστορία: το να σκεφτεί να παρουσιάσει το δαιμόνιο (την ψυχή) αυτών των ανθρώπων που δρουν και αντιδρούν όπως κι εμείς, παρότι βρίσκονται σε ένα παράλληλο σύμπαν με το δικό μας, μας φέρνει αντιμέτωπους με σκέψεις όπως «Εμείς πώς θα νιώθαμε, αν μας μιλούσε η ψυχή μας; Πόσο διαφορετικές θα ήταν πολλές μας αποφάσεις;». Μοναδική η κίνηση του συγγραφέα.

Αν και η ιστορία απευθύνεται κυρίως στους εφήβους, κατά τη γνώμη μου, είναι μια ιστορία για όλες τις ηλικίες και ο λόγος είναι ότι είναι τραγική, σκληρή και πάνω από όλα ρεαλιστική, παρά το φανταστικό στοιχείο που την πλαισιώνει. Η φαντασία του συγγραφέα σε συνδυασμό με τις εικόνες που προσφέρει στον αναγνώστη του βοηθάει, ώστε να μην είναι μια σκοτεινή ιστορία πόνου, ίντριγκας, θανάτου και πολέμου.

Αν μιλήσουμε για τους χαρακτήρες: ο συγγραφέας έχει δημιουργήσει σε κάθε πρόσωπο, πλάσμα, δαιμόνιο το ψυχογράφημά του, ώστε ο αναγνώστης να είναι εκείνος που θα καταλήξει αν είναι καλός ή κακός, πονηρός ή αθώος.  Δεν είναι πλασμένοι αγγελικά· και αναφέρομαι και στον χαρακτήρα, αλλά και στην εξωτερική τους εμφάνιση. Όλοι έχουν ελαττώματα και προτερήματα.

Η πρωταγωνίστρια, η Λύρα, δεν είναι ένα κορίτσι καλό, όμορφο, υπάκουο, γλυκό. Ούτε οι γονείς της ήταν. Είναι μια κακομαθημένη κοπέλα, αγοροκόριτσο, δύσκολος χαρακτήρας και ανυπάκουη. Δε γνώρισε τους γονείς της και αυτός είναι ένας από τους λόγους που είναι σκληρή και δύσκολη ως χαρακτήρας, εκμεταλλευόμενη πολλές φορές την αγάπη όσων τη μεγάλωσαν. Είναι ένα πλάσμα που δε δέχεται το “όχι” εύκολα και γι’ αυτόν τον λόγο καταφέρνει να μπλέκεται πάντα σε μπελάδες, όμως το ταπεραμέντο της και λίγο η Θεά Τύχη είναι εκείνα που τις περισσότερες φορές τη σώζουν. Οι άλλοι ήρωες που την πλαισιώνουν είναι κυρίως άντρες. Όλοι τους όμως έχουν έναν κοινό παρονομαστή. Έχουν παλέψει για ό,τι έχουν κατακτήσει και έχουν θυσιάσει κάτι σημαντικό για να το αποκτήσουν.

Στο δεύτερο βιβλίο της σειράς, συναντάμε ένα αγόρι, τον Γουίλ, το οποίο για να βοηθήσει τη Λύρα και να σώσει και τον εαυτό του πρέπει κι εκείνο να θυσιάσει πολλά. Μαζί με την αρκούδα, οι τρεις τους είναι μια ομάδα. Ακόμα και τώρα, ο συγγραφέας δεν τους καλομαθαίνει. Για οτιδήποτε θελήσουν να πετύχουν, τους προσφέρει δυσκολίες, κακουχίες και πόνο.

Ο Phillip Pullman δε βοηθάει τους ήρωές του, αλλά τους δημιουργεί αναποδιές, τους προκαλεί προβλήματα και δύσκολες επιλογές, όπως γίνεται τις περισσότερες φορές και στην πραγματική ζωή. Η Λύρα, μέχρι το τέλος, θα πρέπει να πάρει σημαντικές αποφάσεις για τον εαυτό της, τους φίλους της, αλλά και για όλον τον κόσμο.

Κάποια στιγμή, συνειδητοποιεί ότι έχει μεγαλώσει απότομα σε αυτό το αχανές ταξίδι, που μόνη της επέλεξε και που δεν έχει τέλος. Αντιλαμβάνεται ότι το εγχείρημά τους είναι πιο μεγάλο από αυτό που πίστευαν και καταλαβαίνει γιατί ο θείος της την προστάτευε.

Η φαντασία του Pullman δε σταματάει στη δημιουργία δαιμονίων. Ένα μαγεμένο μαχαίρι, ένα κεχριμπαρένιο τηλεσκόπιο και ένα αληθειόμετρο είναι τα αντικείμενα που πλαισιώνουν την ιστορία, έχοντας το καθένα τη δική του δυναμική και βαρύτητα στο κάθε βιβλίο, αλλά και στην τελική μάχη.

Η ροή του βιβλίου είναι ασταμάτητη και δε θα μπορούσε να είναι αλλιώς, διότι υπάρχει αρμονία ανάμεσα στις περιγραφές, που δίνονται με πλούσιες εικόνες στην εξέλιξη της ιστορίας, αλλά και στο ξεδίπλωμα των χαρακτήρων. Όπως σε όλα τα βιβλία, υπάρχει ένας κακός. Όχι σε αυτή την τριλογία. Όλοι είναι και δεν είναι με τον τρόπο τους. Άλλωστε τι ορίζουμε με τον όρο “κακό”; Ποιος είναι κακός; Πότε κάποιος είναι κακός;

Αν και είναι βιβλία φαντασίας που μπορούν να διαβαστούν και από μικρά παιδιά, ήταν τα πρώτα βιβλία που μου προκάλεσαν φόβο, ένα σφίξιμο στο στομάχι την ώρα που βρέθηκαν στον κόσμο των νεκρών. Ο γλαφυρός του τρόπος που, ενώ δε χρησιμοποιεί τρομακτικές εικόνες, παίζει με την αίσθηση του πού βρίσκονται, ποιους συναντάνε, τις σκέψεις της Λύρας και τη συνειδητοποίηση του τι συμβαίνει, ήταν αυτό που προκαλούσε τον φόβο ότι κανένας μας δε θα γλυτώσει από τον θάνατο.

Εν κατακλείδι, είναι μια τριλογία που τη ζεις, όταν τη διαβάζεις, αλλά και όταν έχεις κλείσει το βιβλίο. Δεν μπορείς να σταματήσεις, δεν μπορείς να την εγκαταλείψεις, σου ξύνει το μυαλό και συλλογίζεσαι τι έχει σκεφτεί και προσπαθείς να καταλάβεις πού θα οδηγήσει ο συγγραφέας τους ήρωές του. Είσαι 100% δοσμένος ως αναγνώστης σε αυτή τη μοναδική ιστορία με τα ζέπελιν, τις αρκούδες, τα δαιμόνια, τη σκόνη, τη μαγεία, τους Σαμάνους, την αγάπη σε όλες τις μορφές της.

Πέρα όμως από τη φαντασία και τις ζωντανές εικόνες που μας ταξιδεύουν, ο συγγραφέας μας θέτει και ερωτήματα. Πόσο σημαντικό είναι ένα μυστικό; Πρέπει να μένει κρυφό ακόμα και όταν πρόκειται για την προστασία κάποιων ανθρώπων; Πόσο επιτρέπεται να εκμεταλλεύεσαι τη δύναμη του σύμπαντος; Αξίζει να εγκαταλείψεις τα άτομα που αγαπάς για να σώσεις τον κόσμο; Αξίζει να σκοτώσεις για να πετύχεις τον σκοπό σου, που είναι να σώσεις τον κόσμο; Αξίζει να εγκαταλείψεις τα πιστεύω σου; Στην τελική, ποιος είναι αυτός που αποφασίζει τι αξίζει και τι όχι; Όποιος θέλει να ονειρευτεί με τα μάτια ανοιχτά, αυτά είναι τα βιβλία που θα τον κάνουν να χαθεί.

Επιμέλεια κειμένου: Σοφία Νέστορα, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά