Κριτική: “Στοιχειωμένοι τόποι & άλλα διηγήματα”

by Παναγιώτης Κάρδαρης

Ανθολογία Διηγημάτων Τρόμου
Μετάφραση: Γιώργος Μπαλάνος
Διάσταση: 14,5 x 21 εκ.
200 σελ.

“Εκείνοι που αναζητούν τη φρίκη περιπλανιούνται σε παράξενους, μακρινούς τόπους. Δικό τους βασίλειο είναι οι κατακόμβες της Πτολεμαΐδας και τα σπηλαιώδη μαυσωλεία των εφιαλτικών χωρών. Αυτοί σκαρφαλώνουν στους φεγγαροφώτιστους πύργους των ερειπωμένων κάστρων του Ρήνου και κατηφορίζουν τα μαύρα, αραχνιασμένα σκαλοπάτια κάτω από τα σκόρπια χαλάσματα ξεχασμένων πόλεων της Ασίας. Τα στοιχειωμένα δάση και τα ερημικά βουνά είναι οι δικοί τους ιεροί τόποι, και μπορείς να τους δεις κοντά σε διαβολικούς μονόλιθους σε ακατοίκητα νησιά. Αλλά ο αληθινός επίκουρος του τρομερού, για τον οποίο η πρωτόγνωρη ανατριχίλα κάποιας ακατονόμαστης φρικαλεότητας αποτελεί το σκοπό και τη δικαίωση της ύπαρξής του, εκτιμά πάνω απ’ όλα τις παμπάλαιες, ερημικές αγροικίες των απόμερων περιοχών. Γιατί εκεί τα σκοτεινά στοιχεία της δύναμης, της ερημιάς, του αλλόκοτου και της άγνοιας συνδυάζονται για να συνθέσουν την ιδανική φρίκη.” Χ.Φ. Λάβκραφτ

Περιέχονται οι ιστορίες:

Ανεανόσιαν, Μάικλ Μπέιλυ
Δικαιοσύνη, από τους Γκίμπσον
Το Δωμάτιο που Σφύριζε, Ουίλιαμ Χόουπ Χάτζον
Ο Δρόμος του Μικτλαντεκούτλι, Αντόμπη Τζέιμς
Στοιχειωμένη Γη, Όλιβερ Λα Φαρτζ
Η Δεύτερη Ευκαιρία του Δόκτορα Χανρέυ, Κόνραντ Ρίκτερ
Το Κόκκινο Δωμάτιο, Χέρμπερτ Τζωρτζ Ουέλλς
Η Λίμνη, Ρέυ Μπράντμπερυ
Η Φρίκη από τη Γέφυρα, Τζων Ράμζυ Κάμπελ

Κριτική

Τρόμος,  λένε πως ο τρόμος είναι εκείνο το συναίσθημα που αποτελεί συστατικό του φόβου και μαζί με τα αδέλφια του, το άγχος και τη φρίκη, παγώνει την ψυχή των θυμάτων του σαν την αράχνη που κεντρίζει το θύμα της και το τυλίγει, με χάρη και σκοτεινές, σχεδόν χορευτικές κινήσεις, στον περίτεχνο ιστό της.  Όμως γιατί ενώ ο τρόμος είναι μια στιγμή φρικαλεότητας που ανοίγει στην ψυχή μας τις πύλες της κόλασης, εμείς επιμένουμε να τον προσεγγίζουμε και σχεδόν ηδονικά να αποζητούμε την γεύση του; 

Υπάρχει μία θυμοσοφία που λέει ότι ο δρόμος για τον παράδεισο περνά υποχρεωτικά μέσα από την κοιλάδα της σκιάς και του θανάτου, ή πιο λαϊκά μέσα από τις φωτιές της κολάσεως. Είναι αυτό που τόσο περιεκτικά συνόψισε στη φράση «Η σπηλιά που φοβάσαι να μπεις, κρύβει το θησαυρό που ψάχνεις», ο Αμερικάνος καθηγητής Joseph Campbel, έναν άνθρωπο που εγώ προσωπικά ονομάζω άρχοντα της  επιστήμης της γλώσσας των συμβόλων. 

Μας έλκει ο τρόμος, όπως ακριβώς έλκονται τα έντομα από το φως, γιατί βαθιά μέσα μας, ένα γενναίο μας κομμάτι γνωρίζει καλά ότι πίσω από το πέπλα της φρικώδους και αδυσώπητης μάσκας του, βρίσκεται ένας θησαυρός. Τι θησαυρός; Η αυτογνωσία ίσως; Η αποκάλυψη των σκοτεινών μυστηρίων που υφαίνουν την θολή μας πραγματικότητα; Ποιος ξέρει; Όσοι τελικά πέρασαν αυτό το καταπέτασμα  δεν γύρισαν για να μας διηγηθούν τι υπάρχει στο επέκεινα, στην αχανή σκοτεινιά που τυλίγει την κίβδηλη ασφάλεια της μίζερης ζωής μας.

Η Λογοτεχνία του τρόμου, λοιπόν, ένα είδος που στο παρελθόν λοιδορήθηκε και απαξιώθηκε από την mainstream  κουλτούρα του ρομαντισμού, ο οποίος απλώθηκε σαν μια μεγάλη φούσκα στο Δυτικό κυρίως πολιτισμό, είναι ένα είδος ψυχοθεραπείας, ψυχαγωγίας με την αρχαία σημασία της λέξης. Ένα δράμα με σκοτεινό φόντο που περιέχει όλα τα στοιχεία της πλοκής και της κάθαρσης με τον ίδιο τρόπο που οι αρχαίες τραγωδίες περιείχαν τα ίδια στοιχεία.  Στις μέρες μας που η εποχή του ρομαντισμού έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί, η Λογοτεχνία Τρόμου έχει αυξηθεί στις προτιμήσεις του αναγνωστικού κοινού με αποτέλεσμα να βγουν πολλές και καλές εκδόσεις, εγχώριων αλλά και ξένων συγγραφέων, είτε σε συλλογές είτε μεμονωμένα. 

Μια  τέτοια συλλογή ήλθε στα χέρια μου μετά τα Χριστούγεννα και μιλώ φυσικά, ή μάλλον γράφω, για το «Στοιχειωμένοι Τόποι», το οποίο κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Locus-7 σε μετάφραση Γιώργου Μπαλάνου, του γνωστού εκείνου συγγραφέα, ερευνητή και μεταφραστή  που έχει τιμηθεί  για την ποιότητα των μεταφράσεών του από τη World Science Association με το διεθνές βραβείο μετάφρασης «Karel». Και μπορώ να πω ότι, ομολογουμένως, ούτε αυτή τη φορά  μας απογοήτευσε με την μετάφρασή του. Η οποία παραμένει ακριβής και πιστή στο νόημα των αρχικών κειμένων και των συγγραφέων του. Έχω τη διαστροφή να βρίσκω στο πρωτότυπο κείμενο διάφορα «κομμάτια» και να τα συγκρίνω με τη μετάφραση και για αυτό το λόγο μπορώ να διαβεβαιώσω τους φίλους συναναγνώστες για τα παραπάνω. Η διαπραγμάτευση  της γλώσσας και του νοήματος τόσων πολλών συγγραφέων σε μία συλλογή είναι πάντα ένα δύσκολο εγχείρημα το οποίο ο κος Μπαλάνος το φέρνει εις πέρας με επιτυχία.  

Μια και μιλήσαμε για τρόμο και για στοιχειώματα πριν, ποια είναι η πιο αρχετυπική έκφραση της μεταφυσικής διάστασης της έννοιας του τρόμου, αν όχι τα φαντάσματα και οι στοιχειωμένοι τόποι, οι λουσμένες στο γητεμένο φεγγαρόφωτο μορφές; Αυτές  που μοιάζουν να αλλοιώνονται και να ξανασμιλεύονται κάτω από τις ακτίνες της Σελήνης και να μπολιάζονται με το σκοτάδι της νύχτας που ψιθυρίζει ανείπωτες κατάρες για όσους έχουν το κουράγιο να την αντικρίσουν. Ο ίδιος ο μεταφραστής αναρωτιέται «Άραγε είναι μονάχα τα φαντάσματα που προσδιορίζουν έναν τόπο ως στοιχειωμένο ή υπάρχουν και στοιχειωμένοι τόποι που προσφέρονται για φαντάσματα; Ίσως κάποιοι χώροι που αποτελούν ακαθόριστο φυσικό σύνορο ανάμεσα σ’ εμάς και το Μεγάλο Μυστήριο». Η επιλογή των κειμένων της συλλογής από το ατμοσφαιρικό Ανανεόσιαν του Μαίκλ Μπέιλυ ως «Το Δωμάτιο Που Σφύριζε» του Ουίλιαμ Χόουπ Χάντζον και το λαβκραφτικό διήγημα «Φρίκη από τη Γέφυρα» του Τζων Ράμζυ Κάμελ, εισάγουν τον αναγνώστη σε όλο αυτό το αρχετυπικό κλίμα  του αρχέγονου φόβου, που περιγράψαμε πιο πάνω.  Η συλλογή περιλαμβάνει 9 κλασσικά διηγήματα τρόμου και, εκ των πραγμάτων, στοχεύει το αναγνωστικό κοινό που εξειδικεύεται και αγαπά αυτό το είδος λογοτεχνίας του τρόμου και της «σκοτεινής» φαντασίας, Η γλώσσα των διηγημάτων είναι όπως θα περίμενε κανείς να είναι, γλαφυρή με μια υποψία τρόμου και τρέλας πίσω από την πένα του κάθε συγγραφέα. Οι περιγραφές αρκετά ατμοσφαιρικές και η πλοκή τους ενταγμένη στο κλασσικό μοτίβο της «σκοτεινής λογοτεχνίας».  Η πιστότητα της μετάφρασης αλλά και η ιδιαίτερη φύση των συγγραφέων  προσφέρουν στον αναγνώστη που αγαπάει τη Λογοτεχνία του Τρόμου, μια βαθιά εμπειρία του ταξιδιού που ξεκινά από τη βαλτώδη μας καθημερινότητα και φθάνει στα ερειπωμένα κάστρα της άκρης του κόσμου μας, που μέσα τους φωλιάζουν τα θηρία που εξόρισε εκεί η στείρα λογική μας, αναγκάζοντάς τον να τα αντιμετωπίσει. Τι είναι  εξάλλου ο αναγνώστης; Τι είμαστε όλοι εμείς που ζητάμε να εξερευνήσουμε δάση στοιχειωμένα, σπίτια που τα στοιχειώνει ο φόβος των φαντασμάτων και φρικτά ερείπια που τα άγγιξε το χάδι του χρόνου, αν όχι αναζητητές της ιερής φρίκης; Όπως, άλλωστε έλεγε ο Χ.Φ. Λαβκραφτ

“Εκείνοι που αναζητούν τη φρίκη περιπλανιούνται σε παράξενους, μακρινούς τόπους. Δικό τους βασίλειο είναι οι κατακόμβες της Πτολεμαΐδας και τα σπηλαιώδη μαυσωλεία των εφιαλτικών χωρών. Αυτοί σκαρφαλώνουν στους φεγγαροφώτιστους πύργους των ερειπωμένων κάστρων του Ρήνου και κατηφορίζουν τα μαύρα, αραχνιασμένα σκαλοπάτια κάτω από τα σκόρπια χαλάσματα ξεχασμένων πόλεων της Ασίας. Τα στοιχειωμένα δάση και τα ερημικά βουνά είναι οι δικοί τους ιεροί τόποι, και μπορείς να τους δεις κοντά σε διαβολικούς μονόλιθους σε ακατοίκητα νησιά. Αλλά ο αληθινός επίκουρος του τρομερού, για τον οποίο η πρωτόγνωρη ανατριχίλα κάποιας ακατονόμαστης φρικαλεότητας αποτελεί το σκοπό και τη δικαίωση της ύπαρξής του, εκτιμά πάνω απ’ όλα τις παμπάλαιες, ερημικές αγροικίες των απόμερων περιοχών. Γιατί εκεί τα σκοτεινά στοιχεία της δύναμης, της ερημιάς, του αλλόκοτου και της άγνοιας συνδυάζονται για να συνθέσουν την ιδανική φρίκη”. Εύχομαι καλή ανάγνωση!

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα., συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά