Ταινίες Τρόμου: Η συνταγή της σύγχρονης αναγέννησης

by Μαρίνος Πολίτης

Μετά και την περσινή εκπληκτική χρονιά για τις ταινίες τρόμου, μπορούμε πλέον να μιλάμε για μια κινηματογραφική αναγέννηση του είδους. Κάθε δεκαετία χαρακτηρίζεται από “μόδες” σε ό,τι αφορά τον τρόμο, όπως τα σλάσερ της δεκαετίας του ’90 και την εμφάνιση των ακραίων σπλάτερ στη νέα χιλιετία, των λεγόμενων torture porn. Και μπορεί αυτές τις περιόδους να εμφανίστηκαν κάποιες εξαιρετικές ταινίες τρόμου (The Ring, Scream, Saw), αλλά καμία για την οποία θα γινόταν συζήτηση για το πάνθεον του σκοτεινού κινηματογράφου. Ο τρόμος για πολλές δεκαετίες παρέμενε έξω από συζητήσεις περί πραγματικά ποιοτικού κινηματογράφου, μακριά από τα πρεστίζ βραβεία. Απασχολώντας κυρίως νέους ηθοποιούς ή ηθοποιούς που προσπαθούσαν να δοκιμάσουν κάτι διαφορετικό στην καριέρα τους. Ώσπου…

Το αναπάντεχο διαμάντι

Τα τελευταία χρόνια, κάτι διαφορετικό άρχισε να αχνοφαίνεται στον κόσμο που μόνο εμείς οι φανατικοί λάτρεις του σκότους συνεχίσαμε να πιστεύουμε. Μικρά διαμάντια που μπορεί να μην έκαναν την περιβόητη εισπρακτική επιτυχία, αλλά ενθουσίασαν τον ανυποψίαστο θεατή. Η έκπληξη άλλωστε είναι σημαντικό συστατικό του τρόμου. Για μένα το πρώτο τέτοιο διαμάντι που ήρθε από το πουθενά κι ήταν προάγγελος όχι μόνο της ποιότητας, αλλά και του στυλ που θα ακολουθούσε τα επόμενα χρόνια, ήταν το It Follows (2014). Μια ταινία που κι αυτή είχε νέους πρωταγωνιστές και μικρή προβολή στους κινηματογράφους. Αν δεν την έχεις δει συμπορευτής του σκότους, κάνε το. Μπορεί και να μην σου αρέσει· ο τρόμος έχω ξαναναφέρει ότι είναι πάντα υποκειμενικός κι οι δαίμονες του καθενός μας προσωπικοί. Αλλά ακόμα κι αν δεν σου αρέσει, πρόσεξε τα χαρακτηριστικά της.

It Follows (2014)

Τρόμος που πηγάζει από κάτι έξω από αυτόν τον κόσμο. Υπερφυσικός. Ένας δαίμονας. Ένα στοιχειό. Και ταυτόχρονα απροσδιόριστος. Άγνωστος. Μπορεί καν να μην μάθεις το όνομά του. Να μην διαβάσεις ιστορικά βιβλία γι’ αυτόν, να μην τον ξορκίσεις με κάποια τελετή που θα δοκιμάσει τα πνευματικά σου όρια. Και το σημαντικότερο:

Η μορφή του θα είναι γνώριμη· ανθρώπινη και ταυτόχρονα μη ανθρώπινη. Όχι ένα πλάσμα με κοφτερά δόντια και νύχια, με μαύρα μάτια και τέσσερα πόδια, αλλά ο συγγενής, ο φίλος, ο περαστικός στον δρόμο. Πόσο πιο τρομακτικό πραγματικά είναι να βλέπεις την πραγματικότητα να διαστρεβλώνεται ελάχιστα, τόσο ελάχιστα, που νιώθεις στο πετσί σου την ανατριχίλα, μια ανεπαίσθητη ιδέα ότι αν… αν… όντως υπάρχουν σκοτεινά όντα σε αυτόν τον κόσμο, είναι ήδη γύρω σου, θεατή, κρυμμένα σε δέρμα σαν το δικό σου.

Η ξεχασμένη συνταγή

Αυτήν την αίσθηση θυμάμαι τόσο καθαρά ότι μου είχε προκαλέσει το It Follows, όπου ο απόλυτα απροσδιόριστος κι άγνωστος δαίμονας χρησιμοποιούσε σαν δοχεία τους ανθρώπους γύρω του, ανθρώπους που απλώς περπατούσαν, αργά και βασανιστικά, αλλά με απόλυτο σκοπό τον χαμό της ηρωίδας. Η κοινωνική διάσταση που είχε επίσης η υπόθεση, ο παραλληλισμός της μεταφοράς του δαίμονα από άνθρωπο σε άνθρωπο με σκοπό να συνθλίψει ένα θύμα που μπορεί μόνο να γλιτώσει μεταδίδοντας σαν σεξουαλικό νόσημα την “κατάρα” μέσω του σεξ, ήταν απλώς το κατάλληλο κερασάκι για να πάρει κι ο πιο κυνικός σινεφίλ αυτή την ταινία στα σοβαρά.

Μια παρένθεση πριν προχωρήσω στις ταινίες που ξεκίνησαν για τα καλά τη σύγχρονη επανάσταση. Σου θυμίζουν κάτι αυτά τα χαρακτηριστικά; Σκέψου τις σπουδαιότερες ταινίες τρόμου όλων των εποχών. Ταινίες όπως το The Shining ή ακόμα καλύτερα το Rosemary’s Baby, όπου ο άνθρωπος κι οι προσωπικοί του δαίμονες ήταν στο επίκεντρο, με τους πραγματικούς δαίμονες να λειτουργούν περισσότερο σαν ενορχηστρωτές. Και κοινωνικές πινελιές, όπως ο εγκλεισμός στο The Shining κι ο φόβος της μητρότητας στο Rosemary’s Baby. Ναι, η χρυσή συνταγή υπήρχε, δεν εφευρέθηκε τώρα. Απλώς ήταν ζήτημα να την ξεθάψουν νέοι δημιουργοί και να “μαγειρέψουν” με σύγχρονα υλικά.

Η ταινία που ξαναέβαλε τις ταινίες τρόμου στον χάρτη

Το 2017 βγήκε στις αίθουσες το περιβόητο πλέον Get Out. Όλοι μίλησαν για μια ξεχωριστή ταινία τρόμου, που παρόμοιά της είχαμε να δούμε δεκαετίες. Μίλησαν για σκηνοθεσία που άξιζε θέση επιτέλους στα μεγάλα βραβεία. Σενάριο περίπλοκο, το οποίο απαιτούσε πολλή ανάλυση, παρατηρητικότητα και προσήλωση στη λεπτομέρεια. Ό,τι καλύτερο για τη σύγχρονη εποχή με τα αμέτρητα κανάλια στο Youtube που αρέσκονται να αποδομούν μια ταινία. Κι η αλήθεια είναι ότι υπήρχαν, υπήρχαν όντως τόσες λεπτομέρειες, υπήρχε και το κοινωνικοπολιτικό μήνυμα, το οποίο λατρεύουν να επικαλούνται οι κριτικοί (επαγγελματίες και μη). Το ζήτημα ήταν να υπήρχε κι η ουσία. Να υπάρχει ο τρόμος. Μην ξεχνάμε άλλωστε ότι τα δεύτερα σε πρεστίζ βραβεία, οι λεγόμενες Χρυσές Σφαίρες, ενέταξαν το Get Out στην κατηγορία της κωμωδίας. Απόδειξη ανικανότητάς τους ή ότι για μια ακόμη φορά ο τρόμος έπρεπε να μπει σε δεύτερη μοίρα για να αναδυθεί η κινηματογραφική ποιότητα;

Get Out (2017)

Πριν απαντήσω στο ουσιώδες ερώτημα, αναπολώ την πρώτη φορά που είδα αυτή την ταινία στον κινηματογράφο. Η πρώτη μου αυτή εντύπωση ήταν… μουδιασμένη. Ναι, η κινηματογραφική ποιότητα ήταν εκεί. Αλλά όχι κι ο τρόμος. Όπως αρέσκονται οι περισσότεροι σινεφίλ, βιάστηκα να βαφτίσω την ταινία “υπερεκτιμημένη” και την επιτυχία της “απόρροια προσπάθειας διάδοσης του κοινωνικοπολιτικού της μηνύματος”. Κι αυτό γιατί έλειπε το έντονο στοιχείο του παραφυσικού. Έλειπαν τα φαντάσματα με τα κατακόκκινα μάτια, έλειπαν τα jumpscares που ανέβαζαν τους παλμούς. Έλειπαν τα στοιχεία του τρόμου με τα οποία είχε μεγαλώσει η γενιά μου. Μια τρανή απόδειξη ότι ο τρόμος άλλαζε σελίδα κι οι περισσότεροι ήμασταν ανέτοιμοι να το αποδεχτούμε μεμιάς.

Το νέο κύμα

Ari Aster στα γυρίσματα του Midsommar

Ακολούθησαν ταινίες όπως το Hereditary και το The VVitch, ίσα για να αναφέρω τις πιο διάσημες. Με λιγότερο… κρυφό τον τρόμο, αλλά με τα στοιχεία να βρίσκονται εκεί, την εστίαση στον άνθρωπο, στην κατάρρευση της ψυχής του χάρη στο κακό που κινεί τα νήματα. Ο τρόμος από το πουθενά είχε έρθει στο επίκεντρο. Όχι σαν την ταινία που λίγοι θεατές θα έβλεπαν για να ικανοποιήσουν τα ιδιαίτερα γούστα τους, αλλά σαν τις ταινίες που όφειλε να μελετήσει κάθε σινεφίλ, όταν έκανε διάλειμμα από τα μπλοκμπάστερς. Μια θέση που ίσως ποτέ στην ιστορία δεν είχε κατακτήσει το σινεμά του τρόμου σε τόσο έντονο βαθμό. Πλέον όλοι περίμεναν την επόμενη. Ήρθαν πολλές απογοητεύσεις (δες αρχές του 2020), αλλά κι αυτό ήταν προϊόν της νέας αναγέννησης.

Ο κόσμος είχε απαιτήσεις πλέον από τον τρόμο, ήθελε την αποπνικτική κινηματογράφηση, απαιτούσε καλές ερμηνείες, σενάριο που δεν γράφτηκε στο πόδι, τον τρόμο κι όχι τον εφήμερο φόβο. Κι αυτό γιατί κάποιοι δημιουργοί μπροστάρηδες όπως ο Eggers, o Peele κι ο Aster απέδειξαν ότι μπορεί να γίνει, κι όχι μόνο μία, αλλά και δύο φορές (Lighthouse, Us, Midsommar).

Θυμάμαι ξαναείδα το Get Out αφότου είδα τα προαναφερθέντα διαμάντια. Περισσότερο ανοιχτός στο νέο κύμα. Και ναι, ήταν εκεί, τα απόλυτα ανθρώπινα πρόσωπα του κακού να δημιουργούν μια πιο αληθοφανή αίσθηση του κινδύνου από ποτέ, κι αυτό γιατί υπήρχε μια ανεπαίσθητη παραφυσική νότα που εκτόξευε το αίσθημα της απελπισίας για την τύχη του πρωταγωνιστή, υπήρχαν τα όντα με ανθρώπινη όψη που χάρη στις καταπληκτικές τους ερμηνείες σε αφόπλιζαν, σε απέτρεπαν από το να συνειδητοποιήσεις τη σατανική τους φύση πριν να είναι πολύ αργά. Η ουσία του τρόμου δεν είναι να ουρλιάζεις στον πρωταγωνιστή τι να κάνει για να αποφύγει το κακό, αλλά να συμπάσχεις μαζί του και να αφήσεις την ταινία να δώσει την απάντηση που εσύ δεν έχεις.

Οι συνέπειες & το μέλλον

Ακόμα κι ο mainstream τρόμος απέκτησε μια αναβάθμιση. Κάτι οι νέες απαιτήσεις του κοινού, κάτι η διάθεση των εταιρειών παραγωγής να επενδύσουν στον τρόμο, οι ταινίες τρόμου που συνέχισαν την “παλιά συνταγή” των φαντεζί τεράτων (A Quiet Place, IT) ήταν σαφώς ανώτερες απ’ ό,τι είχαμε συνηθίσει στο τέλος του περασμένου αιώνα και στην αρχή του νέου. Κι ένας τελευταίος παράγοντας που βοήθησε προς την αναγέννηση αυτή ήταν η άνοδος των πλατφορμών streaming. Διότι ο τρόμος που δεν έβρισκε “χώρο” στις αίθουσες, οι δημιουργίες ανερχόμενων δημιουργών, βρήκαν πρόσφορο έδαφος στις πλατφόρμες που ήταν διατεθειμένες όχι μόνο να τους φιλοξενήσουν, αλλά και να τους προωθήσουν, παρασυρόμενοι από το νέο πάθος του κοινού.

The Invisible Man (2020)

Μετά από δύο πολύ επιτυχημένα, λοιπόν, χρόνια για τις ταινίες τρόμου, μένει να δούμε τι μας επιφυλάσσει το μέλλον. Η φετινή χρόνια ξεκίνησε… χάλια (Grudge, Fantasy Island…), υπήρξε μια μικρή αχτίδα φωτός με το The Invisible Man. Διαφαίνεται, δυστυχώς, μια διάθεση… υπερεπένδυσης στον τρόμο, με την έννοια να βγαίνει ποσότητα για χάρη των views και να μένει για άλλη μια φορά πίσω η ποιότητα. Ψάχνοντας όμως τα trailers επερχόμενων ταινιών, κάπου η ελπίδα αναζωπυρώνεται (Last Night in Soho, Annabelum). 

Όποιο σκοτάδι κι αν παρουσιαστεί τελικά στις οθόνες μας, οι Nyctophiliacs καραδοκούμε να το υποδεχτούμε για να το απολαύσουμε (ή να το καταδικάσουμε) μαζί σας.

Επιμέλεια κειμένου: Νέστορα Σοφία, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

Cover collage image created by Elaine Rigas.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά