10 ταινίες τρόμου… που ΔΕΝ είναι ταινίες τρόμου (Μέρος Α’)

by Μαρίνος Πολίτης

Η αλήθεια είναι ότι προσπαθώντας πολλές φορές να κατατάξεις μια ταινία σε ένα συγκεκριμένο είδος… νιώθεις σαν παιδί στις Πανελλήνιες που προσπαθεί να βγάλει άκρη στα Μαθηματικά. Συνήθως το πρόβλημα έγκειται στο Promotion της ταινίας. Ειδικά την τελευταία δεκαετία που ο τρόμος είναι και πάλι ‘της μόδας’, ταινίες με έστω και ελάχιστο ύφος που παραπέμπει σε ταινίες τρόμου, αυτόματα διαφημίζονται ως τέτοιες. Αλλά εδώ είναι και το μεγάλο ερώτημα: Αρκούν μία-δύο σκηνές τρόμου για να καταστήσουν μια ταινία… τρόμου;

Το μεγαλύτερο παράδειγμα που μου έρχεται το μυαλό είναι το αριστούργημα που ακούει στο όνομα Se7en. Ποιος μπορεί να ξεχάσει την ανατριχιαστική σκηνή που το θύμα που παραπέμπει στην αμαρτία της Οκνηρίας (Sloth), δεμένο και ατροφικό σε επίπεδο μουμιοποίησης στο κρεβάτι, ανοίγει ξαφνικά τα μάτια χαρίζοντάς μας ένα από τα καλύτερα jump scares όλων των εποχών; Χώρια οι άλλες φρικιαστικές δολοφονίες που (κυρίως) υπαινίσσονται σε όλη την διάρκεια της ταινίας.

Κι όμως ελάχιστοι θα βγουν και θα πουν ότι το Se7en είναι ταινία τρόμου. Ίσως γιατί δεν διαφημίστηκε ως τέτοια, ίσως γιατί θεωρήθηκε ότι το αστυνομικό μυστήριο ως ύφος, υπερισχύει του τρόμου. Και προσωπικά συμφωνώ. Αν πρέπει σώνει και καλά να καταταχτεί και να μείνει μια ταινία στην ιστορία ως αντιπρόσωπος ενός συγκεκριμένου είδους, αυτό πρέπει να είναι το υπερισχύον.

Δεδομένου αυτού, υπάρχουν πολλές ταινίες που έχουν περάσει στην ιστορία ως ταινίες τρόμου, με τον τρόμο να περνάει σε δεύτερο ρόλο κατά την διάρκειά της. Να μην είναι δηλαδή το υπερισχύον ύφος της. Που δεν προκαλούν κατά κύριο λόγο, φόβο, φρίκη ή απέχθεια. Προς Θεού δεν σημαίνει ότι είναι κακές ταινίες- είναι αναντίρρητα εξαιρετικές. Παρακάτω σας παραθέτω (χωρίς κατάταξη) δέκα εξ’αυτών, μερικές από τις οποίες μάλιστα θεωρούνται πραγματικά αριστουργήματα του σινεμά τρόμου:

(Δεν λήφθηκαν υπόψη κωμωδίες & παρωδίες τρόμου όπως τo «Cabin in the Woods»)

10. Daughters of Darkness (1971)

Θα μπορούσα απλά να χρησιμοποιήσω το… ‘μπακαλίστικο’ επιχείρημα: «Όσο ταινία τρόμου ήταν το Συνέντευξη με Έναν Βρικόλακα, τόσο είναι και το Daughters of Darkness» και να είχα τελειώσει εκεί. Άλλωστε οι δύο ταινίες έχουν παρόμοιο γοτθικό στυλ, βρικόλακες που δρουν και περπατούν ανάμεσά μας σαν φυσιολογικοί άνθρωποι και μάλιστα στο Daughters of Darkness, η φρίκη της ιδέας των απέθαντων διψασμένων για αίμα πλασμάτων, ελαττώνεται ακόμα περισσότερο μιας και διαδραματίζεται στην σύγχρονη εποχή. Αυτή είναι κι η γοητεία της ταινίας, δείχνοντας πόσο παρόμοια με μας είναι τα πλάσματα αυτά, σαγηνευτικά στην προσέγγισή τους προς τα θύματά τους. Σ’αυτό σίγουρα ποντάρει κι η ταινία σε επίπεδο τρόμου,  προσφέροντας μόνο καναδυό σκηνές που προσπαθούν να σου θυμίσουν ότι υπάρχει κάποιος υποτυπώδης κίνδυνος. Όμως. Το ύφος της ταινίας σε προστάζει να ‘θαυμάζεις, όχι να τρομάζεις’. Απαιτεί να την κοιτάς, όχι με το ζόρι αντιστεκόμενος σε μια διάθεση να αποστρέψεις το βλέμμα, αλλά να χαθείς κι εσύ στην γοητεία τους, κάνοντας έτσι τις λιγοστές ουσιαστικές σκηνές ‘τρόμου’ προς το τέλος να σε ξυπνούν στην πραγματικότητα, όχι από εφιάλτη, αλλά από ένα όμορφο όνειρο. Τέτοιες ταινίες θα έπρεπε να συμπεριληφθούν στο είδος του φανταστικού ρεαλισμού, ταινίες που διαδραματίζονται στην πραγματικότητα  σπάζοντας ελάχιστα τους κανόνες της.

9. Cat People (1942)

Κι αν η προηγούμενη ταινία, αποκάλυπτε ολίγον από το σκοτεινό της πρόσωπο προς το τέλος, το Cat People σε καλεί από την αρχή μέχρι το τέλος να χρησιμοποιήσεις την πιο σκοτεινή σου φαντασία για να καλύψεις τα κενά εικόνας. Με απλά λόγια, το Cat People, δεν σου δίνει τίποτα ‘στο πιάτο’- οι ελάχιστες σκηνές τρόμου υπαινίσσονται, καλείσαι να τις πλάσεις μόνος σου με βοήθεια κυρίως ήχους και σκιές. Μια γυναίκα καταραμένη να μην αγαπηθεί ποτέ… όχι σωματικά τουλάχιστον. Μια ωδή προς την καταπνιγμένη σεξουαλικότητα και την διαστρέβλωση της προσωπικότητας (που εκφράζεται κυρίως από ξεσπάσματα ζήλιας της ηρωίδας) στην οποία οδηγεί. Ο θύτης είναι μια τραγική φιγούρα και συχνά παρουσιάζεται ως το θύμα, ώσπου να αναδυθούν τα καταπνιγμένα ένστικτα σε μια ανιμαλιστική μορφή (κυριολεκτικά).

Ακούγεται σαν δοκίμιο ψυχανάλυσης. Ναι, γιατί ουσιαστικά είναι. Η ταινία λειτουργεί σε ψυχολογικό επίπεδο, κάτι που θα μπορούσε να την εντάξει στην ίδια τάξη με εξαιρετικές ταινίες ψυχολογικού τρόμου, αλλά ο τρόμος πραγματικά μπαίνει σε δεύτερη μοίρα. Ο συναισθηματικός συσχετισμός του θεατή με την τραγική ηρωίδα, η έλλειψή πολλών ουσιαστικά ‘κακών’,  θέτει τον τρόμο σε πολύ δεύτερο ρόλο, τοποθετώντας σε πρώτο βαθμό την τραγικότητα της υπερφυσικής της ιστορίας. Η αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει μία και μόνο ταυτότητα, η οποία θα ταίριαζε γάντι σε αυτήν την ταινία, καθώς και το μυστήριο μέχρι την αποκάλυψή του υπάρχει, αλλά και αξιομνημόνευτες σκηνές αγωνίας για τις οποίες προσωπικά θα την κατέτασσα ως είδος στα θρίλερ, σκηνές αγωνίας όμως που δεν μετουσιώνονται σε κάτι παραπάνω ώστε να αγγίξουν τα εγκεφαλικά ερεθίσματα του τρόμου.

8. A Girl Walks Home Alone at Night (2014)

Επιστρέφοντας στους βρικόλακες, αυτήν την φορά στο Ιράν, μακριά από την γοτθική γοητεία της Ευρώπης, μια γυναίκα περπατά και πάλι ανάμεσά μας αναζητώντας αίμα. Ας το παραδεχτούμε όμως, εκτός κι αν ξεκίνησες να βλέπεις ταινίες χθες, οι σκηνές που η ήσυχη απέθαντη πρωταγωνίστρια κατακτά κι απολαμβάνει το δείπνο της, δεν σου προκαλούν καμία εντύπωση. Κι ούτε έχουν και κάποιον ουσιαστικό σκοπό πέρα από το να σου πουν: «κοίτα, κοίτα, η ηρωίδα είναι βρικόλακας, άρα οι πάντες πρέπει να προσέχουν γύρω της». Κανείς όμως δεν προσέχει γύρω της, τα θύματά της βάφονται επίτηδες αντιπαθητικά ώστε να θεωρείς ότι το αξίζουν και να μην νοιαστείς και πολύ για την μοίρα τους και γενικά όλη η ταινία προσπαθεί να αποβάλλει την αίσθηση του τρόμου, παρότι σκηνογραφικά είναι πιο σκοτεινή κι από το αυθεντικό Νοσφεράτου. Μια καθαρά slice of life ταινία (κοινωνική αν θέλετε ελληνιστί), που το φανταστικό σκοτεινό της στοιχείο είναι απλά εκεί σαν μπαχαρικό για να δώσει μια έξτρα γεύση.

7. Let the Right One In (2008)

Απέραντο χιόνι επίτηδες για να τονίζεται το κόκκινο του αίματος που δεν έπρεπε να χύνεται εκεί. Μουντή Σουηδική ατμόσφαιρα, μουντή όπως η ζωή του νεαρού ήρωα που αποκτά επιτέλους μια φίλη που, ω τι έκπληξη, είναι βρικόλακας (ορκίζομαι ότι είναι η τελευταία φορά στη λίστα). Το setting λοιπόν της ταινίας από μόνο του επιτρέπει αυτές τις λιγοστές απαραίτητες σκηνές τρόμου που συναντήσαμε και τις προηγούμενες ταινίες να τραντάζουν λίγο παραπάνω τις αισθήσεις του θεατή και να αναγνωρίζει το κοριτσάκι ως κάτι όντως επικίνδυνο κι όχι τόσο ως μια τραγική φιγούρα. Δρα περισσότερο σαν ‘τέρας’ από άλλες περιπτώσεις, και η σχέση που αναπτύσσει με το αγόρι της ιστορίας που είναι η πραγματική τραγική αδύναμη φιγούρα, είναι αυτό που την εξανθρωπίζει, παρότι η ταινία μας προσφέρει περισσότερο την σκοπιά του αγοριού που βρήκε έναν ισχυρό, αλλά τερατώδη σύμμαχο, αλλά μοιάζει να μην το νοιάζει δεδομένης της τερατώδης συμπεριφοράς των ανθρώπων γύρω του. Δικαιωματικά κερδίζει την ταμπέλα του τρόμου ως δεύτερο είδος, δεν είναι όμως η ταινία που θα προτείνεις σε κάποιον που θέλει να δει μια ταινία τρόμου για να νιώσει τα συμβατικά αισθήματα. Πρόκειται περισσότερο για μια coming-of-age ταινία, αντισυμβατική σίγουρα, που θέλει περισσότερο να δημιουργήσει ανασφάλεια στο μυαλό σου για το αν η σχέση τους είναι όντως κάτι το όμορφο και τρυφερό.

6. Frankenstein (1931) & Bride of Frankenstein (1935)

Δύο είναι οι μεγαλύτερες ‘παρεξηγήσεις’ στην ιστορία των ταινιών τρόμου: Ποιος ήταν ο δολοφόνος του ‘Παρασκευή και 13’ (spoiler: η μητέρα του Jason κι όχι ο ίδιος) και ποιος ήταν ο επώνυμος Frankenstein. Στο μυαλό των περισσότερων η λέξη Frankenstein συνδέεται με ένα τέρας, κάτι διαβολικό, κάτι που σκοτώνει, απάνθρωπο, απόκοσμο. Όλα αυτά ισχύουν. Η εικόνα στο μυαλό των περισσότερων όμως είναι λάθος. Ο Frankenstein ήταν ο δόκτωρ που έφτιαξε το τέρας, όχι το τέρας το ίδιο. Κι ο ίδιος ήταν περισσότερο ‘τέρας’ απ’ότι το δημιούργημά του. Ο ορισμός του παρανοϊκού επιστήμονα που βεβήλωνε τάφους για να πάρει κομμάτια για το πείραμά του. Ακούγεται φρικτό. Το τέρας που δημιουργεί σκοτώνει ένα κοριτσάκι. Ακούγεται φρικτό. Είναι; Ίσως. Δεν υπάρχει πιο υποκειμενικό είδος από τις ταινίες τρόμου.

Την πιο ξεκάθαρη απάντηση την δίνει η δεύτερη και σαφώς ποιοτικότερη συνέχεια, The Bride of Frankenstein. Η ανθρώπινη πλευρά ενός δημιουργήματος, το οποίο μοιάζει με άνθρωπο αλλά πραγματικά δρα σαν νεογέννητο ζώο, επηρεαζόμενο πολύ εύκολα από τα λόγια των εκπαιδευτών του, παρουσιάζεται στα μάτια του θεατή αναντίρρητα. Ο άνθρωπος είναι το αληθινό ‘τέρας’. Και το τέρας στην όψη αναγκάζεται να ενεργήσει τερατωδώς εξαιτίας αυτών, χωρίς ποτέ οι πράξεις του να οδηγούν στην αποστροφή, παρά μόνο προς ενίσχυση της τραγικότητάς του. Ένα δράμα επιστημονικής φαντασίας.

Η συνέχεια στο Μέρος Β’…

προτεινουμε επίσης

1 comment

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα., συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά