6+1 πένες γένους θηλυκού που στάζουν τρόμο

by Μαρία Σούμμα

Τι φοβερή γυναίκα… Μετάφραση -αυτολεξεί, όπως ακριβώς συναντάμε σε πολλές «αποδόσεις» κειμένων-  του “what a horrible woman”! Καλώς ή κακώς συνάντησα και τα δύο είδη στη ζωή μου, την ελληνική και την αγγλική βερσιόν (να και το γαλλιστί).

Γυναίκες από σίδερο, φίλντισι, πέτρα, ακόμα και από σιλικόνη και υαλουρονικό, που είναι και της μοδός τελευταία. Γυναίκες φιλόδοξες, φιλάρεσκες, αυτάρεσκες, αυτόνομες, άνομες, παράνομες, άγριες, αγίες, κυρίες, μα πάνω από όλα ευφυέστατες και, κατά κύριο λόγο, ευρηματικές!

Και κάπου εδώ οι δύο διαφορετικές διαστάσεις των παραπάνω εκφράσεων τέμνονται, χωρίς όμως να διχοτομούν τον ορισμό γυναίκα, σε μία πρόταση που δεν θα μπορούσε παρά να δηλώσει μια πέρα για πέρα αληθή κατάσταση: όσο πιο φοβερή η γυναίκα τόσο μεγαλύτερος ο τρόμος των αντρών απέναντί της.

Το γραφείο της Daphne Du Maurier στο μουσείο Jamaica Inn.

Μαθηματικό μυαλό γαρ, έχουμε πλέον τέσσερα δεδομένα: άντρας, γυναίκα, φοβερή, τρόμος! Το ζητούμενο μας, εδώ, είναι η εύρεση του κοινού παρανομαστήγια να μπορέσει να λυθεί η εξίσωση (να και ο φεμινισμός που συνεχώς αποφεύγω και επιμένει να ξεφυτρώνει από το πουθενά).

Εντάξει! Ξεχάστε το σύμπλεγμα Εύας – Αδάμ -καταραμένου Όφεως, δεν αναφέρομαι εκεί. Ο κοινός παρανομαστής στη δική μου ιδιάζουσα περίπτωση, δεν είναι άλλος από τη λογοτεχνία τρόμου και την παρουσία των φοβερών γυναικών σε αυτή. Κάπου εκεί στον Οκτώβριο, τον πλέον creepy μήνα του έτους, μου έκαναν δώρο ένα βιβλίο με διακριτικό -not- τίτλο «Οι κυρίες του τρόμου». Οι ίδιοι μου είπαν είναι «must read», κι εγώ χατίρια σε κάτι τέτοια δεν χαλάω. 

Πρόκειται για ένα βιβλίο των εκδόσεων Επιλογή (προφανώς και εικαστικά δεν είχαν καμία άλλη επιλογή). Το εξώφυλλο θυμίζει κάτι από ΒΙΠΕΡ (λάγνο βλέμμα), κάτι από Ντομινό (στήσιμο μοντέλου σε διαφήμιση του Πατίστα), κάτι από Ρομάντζο (κατακόκκινα σαρκώδη χείλη πλανεύτρας γυνής) κάτι από αρχαία μυθολογία (ένα φτερό παγονιού με σαφείς αναφορές σε κείνη την, πάρα τον Δία, πονηρή Ήρα), το μόνο που του λείπει είναι η καλαίσθητη προσέγγιση, κατά την ταπεινή μου γνώμη. Θα αφήσω δε, παντελώς  ασχολίαστο το μικρό κούτσουρο που βρίσκεται σε μια γωνίτσα μόνο και μόνο για να κάτσει επάνω του ένα διψασμένο ιγκουάνα. Όσο για τις γραμματοσειρές, η επιτομή του πλουραλισμού (δεκαετία του ενενήντα, το γούστο πέρασε και δεν κόλλησε σε ούτε ένα έτος από τα δέκα). Εν ολίγοις, τίποτα δεν σε προδιαθέτει εξωτερικά γι’ αυτό που θα ακολουθήσει εσωτερικά.

Η αιώνια διαμάχη, λοιπόν, των δύο φύλλων θα φουντώσει ξανά, λες και η φωτιά καταλάγιασε ποτέ! Μήλον της έριδος, αυτή τη φορά, και μάλιστα τόσο λαχταριστό που και ο Άνταμ θα αμάρτανε δις, ο τίτλος του πιο τρομακτικού! Ήδη ακούω στο μυαλό μου τον Τζέημς να φαλτσάρει βραχνά «this is a man’s world».  Όπως προκύπτει, όμως, από τα βάθη της λογοτεχνικής ιστορίας, οι γυναίκες ξέρουν να γράφουν Τρόμο, απλά με διαφορετική οπτική, όπως επισημαίνει σ’ ένα άρθρο της η Λίζα Τάτλε (συγγραφέας τρόμου και η ίδια). Κάπου εδώ, στο ίδιο ημισφαίριο του εγκεφάλου, ακούγεται η υψωμένη κατά μια οκτάβα φωνή του Λουτσιάνο να σιγοντάρει τον Τζέημς «nulla ha piu senso se si vive solo per se». Αυτή τη μοναξιά των αντρών κατανόησαν οι θηλυκές πένες και ήρθαν να προκαλέσουν με την παρουσία τους τρομερές εκρήξεις μελάνης, τόσο που σε ορισμένες περιπτώσεις μουτζουρώνουν προηγούμενα δυστοπικά σύμπαντα, κυριολεκτικά αφανίζοντας ανδρικές ιστορίες φρίκης.

Ο Δρ Jeffrey Goldstein υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι απολαμβάνουν τη φρίκη γιατί «επιζητούν στην ουσία να επηρεαστούν συναισθηματικά» (συναίσθημα, ουσ. ουδέτερου γένους και θηλυκής κατατομής) και, ενώ αναφέρεται σε ταινίες τρόμου, μπορεί εύκολα να εφαρμοστεί στα βιβλία της ίδιας κατηγορίας, ειδικά στα έργα των γυναικών συγγραφέων που συχνά βλέπουν την διαφορετική προοπτική του κόσμου, επηρεασμένες από τον τρόπο που τις αντιμετωπίζει αυτός. Αυτό, λοιπόν, τους δίνει μια έξτρα ώθηση σε σχέση με τους άντρες, αυτό το extra «zazazu» του Luis Armstrong. Παραμερίζοντας, λοιπόν, όλες αυτές τις θεωρίες, συνωμοσίας ή μη, ευθαρσώς δηλώνω ότι κατ’ εμέ ο τρόμος δεν έχει φύλο! Θα τον κατέτασσα κάλλιστα στην οικογένεια των ερμαφρόδιτων, πάρα ταύτα η αντίληψη και η επιρροή του μπορεί να  έχει διαφορετική επίπτωση, ανάλογα με το φύλο του αναγνώστη ή του συγγραφέα. Είναι ακριβώς όπως και ο συγγραφέας, δεν γράφει σαν να ήταν ο ίδιος, γίνεται κάποιος άλλος, άλλοτε άντρας, άλλοτε γυναίκα, άλλοτε τέρας.  Άντρες εναντίον γυναικών ας σημειώσουμε ισοπαλία, προς το παρόν… Θα μπορούσα βέβαια από τo μικρό μου ταξίδι να κάνω εύκολα τη ζυγαριά να γείρει προς την αέναη ελαφρότητας της γυναικείας διαστροφικής αντίληψης, όσον αφορά στον τρόμο, αναφέροντας μόνο τις Μαίρη Σέλλεϋ και Σίρλεϋ Τζάκσον.

Δεκατρία διηγήματα και νουβέλες από δεκατρείς κυρίες του χώρου, με τη νοσηρότητα ενός υπόγειου τρόμου έκαναν την υφή του δέρματός μου να αλλάζει. Με ονειρική απόκοσμη ατμόσφαιρα και υποβλητικό πνεύμα πρόσταζαν τα μάτια μου να εξετάζουν τα πάντα διεξοδικά, άλλοτε με ξεχωριστή ευαισθησία για τις κρυφές πτυχές του ανθρώπινου ψυχισμού, με διάχυτη μελαγχολία, αλλά και πινελιές φρίκης κι εκκεντρικότητας, προκαλούσαν την διαίσθησή μου να επιτάσσει κλεφτές ματιές πίσω από τον ώμο και το μυαλό μου ν’ αμφισβητεί τη φυσική υπόσταση κάθε οντότητας που πέρασε από δίπλα μου για αρκετό καιρό. Φορούν τουαλέτες αραχνοΰφαντα πλεγμένες με ανθρακονήματα, έχουν σκληρή καρδιά θωρακισμένη με ακανθώδεις σαρκοβόρους βάτους, εγκέφαλο που μουλιάζει σε γαστρικά υγρά δαιμόνων, ενώ κοχλάζει από υπερδιέγερση, φλέβες μπλαβιασμένες από μελάνι που κυλάει μέσα τους αντί για αίμα και, φυσικά, το πιο σαγηνευτικό χαμόγελο που πιέζει τα μάτια να σε ειρωνευτούν.

Ξεσκονίζοντας τη μικρή φρικιαστική μου βιβλιοθήκη διαπίστωσα ότι στα ράφια της δεν υπήρχαν αρκετές κυρίες, έτσι βάλθηκα να ξεσκονίζω και μια μεγαλύτερη, μιας κοινής φίλης, στην οποία συνάντησα προσωπικότητες στην ηλικία των 200 ετών ίσως και ακόμα μεγαλύτερες, που διατηρούσαν απαράμιλλη, μια τρομακτικά κλασσική ομορφιά, παρά την ηλικία τους.

Ann Radcliffe (1764-1823)

Γεννημένη από  εύπορη οικογένεια εμπόρων, έζησε μια άνετη ζωή. Στην ηλικία των 23 θα παντρευτεί τον δημοσιογράφο William Radcliffe, ο οποίος θα την ενθαρρύνει να ξεκινήσει το λογοτεχνικό της ταξίδι. Ένα ταξίδι που έμελλε να φέρει στην επιφάνεια υφάλους στους οποίους πολλοί συγγραφείς άραξαν στην πορεία. Με αριστοτεχνικό τρόπο μπολιάζει τον τρόμο και την αγωνία με μια αύρα ρομαντικής ευαισθησίας και γίνεται κύριος εκπρόσωπος του γοτθικού ρομαντισμού. Σημαντικότερο έργο της “Tα Μυστήρια του Ουντόλφο”, το οποίο όχι μόνο συνέβαλε στην ανάπτυξη της αγγλικής λογοτεχνίας μα, μαντέψτε, είναι και το πρώτο μπεστ σέλερ στον κόσμο. Έχω αναρωτηθεί πολλές φορές πώς κατάφεραν να διατηρηθούν στη μνήμη μας αυτές οι ιστορίες, “σε τι βουτούσαν στην πένα”, γιατί απλό μελάνι σίγουρα δεν ήταν. Η Radcliffe είναι η πρώτη που θα κάνει διαχωρισμό του τρόμου από τη φρίκη (terror vs horror). “O τρόμος δρα σαν διεγερτικό μέσω της αβεβαιότητας και της απροσδιόριστης φύσης του, η φρίκη από την άλλη είναι κάτι πραγματικό και συγκεκριμένο”. Παρά την ρομαντική της προσέγγιση μπορεί κανείς να διακρίνει σαφώς τις έντονες αναφορές της στο κακό μέσα από τις παρατεταμένες σκηνές τρόμου.

“ Vanity Often Produces Unreasonable Alarm”

Mary Shelley (1797-1851)

Μία πένα – σταθμός στη λογοτεχνία και αυτή που έκανε τους υπόλοιπους του χώρου να “σφάζονται”, εμμέσως πλην σαφώς, για λογαριασμό της, αφού ο “Frankenstein” της διεκδικείται τόσο από τους ειδικούς του Γοτθικού μυθιστορήματος όσο και από εκείνους της Επιστημονικής Φαντασίας (αλλά αυτά, ας τα αφήσουμε για το επόμενο άρθρο μου).
Δεν θα σταθώ λοιπόν επ’ ουδενί σε αυτά που πρέπει να θυμόμαστε για την Shelley, αλλά σε αυτά που ξεχνάμε. Κατέστρεψε η ίδια όλα τα έργα που έγραψε πριν τον Φρανκενστάιν, έμαθε να γράφει το όνομά της ανιχνεύοντάς το στην υπερμεγέθη ταφόπλακα της μητέρας της. Ο Frankenstein, ο”Σύγχρονος Προμηθέας” της που σκαρφίστηκε μόλις στα 18 της χρόνια, δεν ήταν παρά μια προφορική ιστορία. Ειπώθηκε ένα κρύο βράδυ σε μία έπαυλη στη Γενεύη, μετά από στοίχημα. Νικητής θα ήταν αυτός που θα έλεγε την πιο τρομακτική, και η Μαίρη φυσικά κέρδισε. Φήμες λένε (παρούσα δεν ήμουν, αν και θα έδινα το καλό δεξί μου χέρι)  πως τρόμαξε την παρέα τόσο που ο Λόρδος Βύρωνας έφυγε τρέχοντας. Κάπου τέσσερα χρόνια αργότερα, κατά την έκδοσή του, θα αμφισβητηθεί η “μητρότητά” του, καθώς θα υποστηρίξουν ότι ο σύζυγός της, Percy Bysshe Shelley, το έγραψε.  

“I feel my heart glow with an enthusiasm which elevates me to heaven, for nothing contributes so much to     tranquilize the mind as a steady purpose – a point on which the soul may fix its intellectual eye.”

Charlotte Ridell  (1832 – 1906)

Σκονισμένες επαύλεις υπό την σκιά του υπερφυσικού, στοιχειωμένες από φαντάσματα που κάποτε άφησαν κάποια δουλειά στη μέση. Πολύ αργότερα αποκαλέστηκε και «η παρά την Αυτοκράτειρα μυθιστοριογράφος». Δεδομένων των δυσκολιών της εποχής, η Riddell εξέδιδε στην αρχή της ιστορίες υπό ανδρική υπογραφή, ως F.G. Trafford ή  R.V.M. Sparling. Ιδού και η επιβεβαίωση του κανόνα: πίσω από κάθε πετυχημένο άντρα κρύβεται μια δυναμική γυναίκα! Η πιο γνωστή της ιστορία είναι η «Ανοιχτή πόρτα».   

“All truth contains an echo of sadness.”

Daphne Du Maurier  (1907-1989)

Γεννήθηκε σε μια μποέμικη ατμόσφαιρα από εύπορους, μα ασταθείς αισθηματικά, γονείς. Έναν άπιστο – κατά πεποίθηση –  πατέρα και μια μητέρα αδιάφορη στις παρασπονδίες του. Εκπαιδεύτηκε από γκουβερνάντες αποκλειστικά στο σπίτι με στόχο έναν επιτυχημένο γάμο. Με αφετηρία τα δεκαοχτώ της χρόνια, και ενώ πάλευε με την σεξουαλικότητά της, ξεκίνησε το γράψιμο που σαφώς και επηρεάστηκε από το φαινότυπο περιβάλλον της. Όπως και η ίδια υποστήριζε, είχε “υπό την κατοχή της” δύο προσωπικότητες: την θηλυκή που καθόριζε τον “εαυτό” και την αρσενική που καθόριζε τον “εραστή”,  η οποία ήταν αυτή που καθοδηγούσε και την πένα της (παράδοξο το πώς είχε καταφέρει να τις διαχωρίσει, αλλά και να έχει τον πλήρη έλεγχο και των δύο). Είναι πασιφανές ότι η ιδιόρρυθμη για την εποχή της περσόνα βελονιάζει κάθε χαρακτήρα της με το μικρόβιο του πάθους, του μυστηρίου και της έντασης. Ανθρωποκεντρικά μυθιστορήματα, με τους εμμονικούς ήρωες, να ψυχογραφούνται διεξοδικά μέσα από τις ανθυγιεινές αισθηματικές σχέσεις, στις οποίες βρίσκονται παγιδευμένοι τις περισσότερες φορές. Αν ζούσε σήμερα πιθανότατα δεν θα έκανε τίποτα το διαφορετικό. “Μια καλή ιστορία θα είναι πάντα μια καλή ιστορία” και μόνος της στόχος να τη θυμούνται πάντα σαν “μια άπαιχτη αφηγήτρια”.  Η αλήθεια είναι ότι κάθε Σεπτέμβρη, όταν τα μαύρα φτερωτά στίγματα “λερώνουν” την ηρεμία του γαλάζιου ουρανού, μου έρχονται στο μυαλό “Τα πουλιά” και μια “Ρεβέκκα” όταν τα ατίθασα κύματα ατίθασα τα βάζουν με τα βράχια, σαν τον Δαυίδ, προσπαθώντας να υπερισχύσουν.                    

“Writers should be read, but neither seen nor heard”.

Shirley Jackson (1916 – 1965)

H Shirley Jackson ήταν μια από τις πιο σημαντικές συγγραφείς τρόμου του 20ού αιώνα. Το μυθιστόρημά της “Οι δαίμονες του Χιλ Χάουζ” θεωρείται, και όχι τυχαία, λογοτεχνικό επίτευγμα. Ανάμεσα στους χαρακτήρες θα συναντήσουμε την Έλινορ, την οποία η μαγική πένα της Jackson έχει  καταφέρει να σκιαγραφήσει τελειότερα από οποιονδήποτε άλλο ήρωα της σύγχρονης λογοτεχνίας τρόμου. Ένα νεύρο τεντωμένο, με αρχή την πένα της και τέλος το μυαλό της, δημιουργεί ένα απόλυτο σκηνικό ισορροπίας, όπου ο αναγνώστης καλείται να διασχίσει από την πρώτη μέχρι την τελευταία σελίδα, ταλαντευόμενος μεταξύ πραγματικού και υπερφυσικού, ρεαλισμού και παράνοιας – και όλα αυτά χωρίς κανένα δίχτυ προστασίας. Η σύντομη ιστορία της, “Η Λοταρία” διδάσκεται στο μάθημα λογοτεχνίας στα σχολεία της Αμερικής, και όχι μόνο. Παρά τη λογοτεχνική της επιτυχία, η Τζάκσον υπέφερε από δια βίου κατάθλιψη και άγχος, ενώ συχνά ένιωθε καταπιεσμένη στο ίδιο της το σπίτι της. Η αγάπη της για την οικογενειακή και οικιακή θαλπωρή ήταν συχνά εμφανής στο έργο της. Σε μυθιστορήματα όπως το “Οι δαίμονες του Χιλ Χάουζ” και “Ζούσαμε πάντα σε ένα Κάστρο”, η Τζάκσον καλλιεργεί μια ατμόσφαιρα ανησυχίας και φόβου, αμφισβητώντας την ιδεατή ασφάλεια του σπιτιού. 

“I delight in what I fear.”

Joyce Caroll Oates (1938)

H συγγραφέας Joyce Carol Oates, η οποία έχει βραβευθεί με Pulitzer, έχει πλέον χαρακτηριστεί ως “σύγχρονη δασκάλα της γοτθικής φρίκης”, χωρίς όμως να είναι και η πιο πιστή στο είδος, μιας και έχει καταπιαστεί και με διάφορα άλλα. Όχι τυχαία, η Oates, έχει ονομαστεί “η κυριότερη γυναίκα των γραμμάτων της Αμερικής”, φημίζεται δε για τη συγγραφή τρομακτικών ιστοριών, τέτοιων που θα κάνουν την αλλαγή παντελονιών σας επιτακτική ανάγκη υγιεινής. Ο κατάλογός της περιλαμβάνει πάνω από 100 βιβλία – οκ, I rest my case, όλοι οι εν δυνάμει νέοι επίδοξοι μπορεί να κρυφτούν σε μια σκουληκότρυπα μέχρι η κυρία να αποσυρθεί. Για να μην χαθείτε, λοιπόν, στη χαοτική και πολυεπίπεδη βιβλιογραφία της, το μυθιστόρημά της “Ζόμπι” πληρεί όλες τις προϋποθέσεις για το τυπικό πρώτο ραντεβού γνωριμίας. Το 1996 απέσπασε το Bram Stoker Award for Novel.

“A Daydreamer Is Prepared For Most Thing”

Αnne Rice  (1941 -)

Αν κάποιος συγγραφέας γνωρίζει από συνεντεύξεις τρόμου αυτή είναι σίγουρα η κυρία Rice. Μόλις στα 25 της χρόνια και τεσσεράμισι δεκαετίες πριν (οκ, τα 44 μου χρόνια, ακούγονται λιγότερα έτσι) θα εκδώσει το πρώτο της βιβλίο “Συνέντευξη με ένα Βαμπίρ” το οποίο έγραψε μόλις σε πέντε εβδομάδες (Αttention! Μην το προσπαθήσετε σπίτι). Αντισυμβατική από μικρή ηλικία, μόλις στην πρώτη δημοτικού αλλάζει το βαπτιστικό της όνομα από Howard Allen O’Brien – ποιος να την κατηγορήσει μεταξύ μας – σε Αnne και, λίγα χρόνια μετά κοντά στην εφηβεία, ασπάζεται τον αθεϊσμό. Μεγαλώνει στη Νέα Ορλεάνη, την πόλη όπου τα ιδιόμορφα νεκροταφεία, η Βουντού κληρονομία και η ευφάνταστη οικογένεια Καθολικών Ιρλανδών, δεν μπορούν ν’ αφήσουν ανεπηρέαστη την φαντασία ενός παιδιού. Γενικά, τα υπερφυσικά όντα είναι αυτά που θα την κάνουν να πουλήσει μέχρι σήμερα πάνω από 100 εκατομμύρια αντίτυπα. Η Αnne Rice υποστήριξε ότι οι βρικόλακες είναι “η τέλεια μεταφορά για το ξένο που βρίσκεται εν μέσω όλων, αλλά είναι τελείως αποκομμένο”. Αντιμετωπίζει με συμπάθεια δυσλειτουργικούς υπερφυσικούς χαρακτήρες – οι οποίοι δεν είναι τίποτ’ άλλο από φανταχτερά αλλά ευαίσθητα όντα στην ουσία – που αναζητούν το νόημα της ζωή, υπομένοντας την μοναξιά, προσδοκώντας την αγάπη και όλα αυτά μέσα από ηθικές συγκρούσεις.  

“Evil is always possible. Goodness is a difficulty.”

Cover photo: Η Daphne Du Maurier στο γραφείο της.

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα., συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά