Malleus Maleficarum: Αποτυπώνοντας το μεσαιωνικό κυνήγι μαγισσών

by Φεβρωνία Κουτελίδα

Από τα αρχαία χρόνια μέχρι τη σημερινή εποχή, οι άνθρωποι πίστευαν πως ανάμεσά τους υπήρχαν άτομα με υπερφυσικές δυνάμεις, ικανά να χειραγωγήσουν τα στοιχεία της φύσης, τους εχθρούς τους και τα μυαλά της φυλής τους. Μερικές φορές, αυτά τα άτομα έπαιρναν θέση κοντά σε ισχυρούς βασιλιάδες βοηθώντας τους στον πόλεμο, άλλες φορές χανόντουσαν στην τρέλα των ικανοτήτων τους και άλλες φορές απλώς επιδείκνυαν τη δεξιότητα της εξαπάτησης του εγκεφάλου μπροστά στο κοινό τους. Υπήρξαν όμως και εποχές, όπου η παράνοια και η υστερία για τη διαφορετικότητα μερικών ατόμων εξόργιζε τον κόσμο και ήθελε να καταπατήσει οτιδήποτε δεν χωρούσε στην “παράλογη” λογική. Χωρίς να μπορούν να δώσουν εξηγήσεις σε μαζικές θανατηφόρες ασθένειες, πολιτικά προβλήματα, έλλειψη ευημερίας, καθώς και αντιλήψεων που διέφεραν από την κοινή γνώμη —ή απλώς δεν θέλανε να δώσουν—, δεν ήταν δύσκολο στους ηγέτες, αλλά και σε απλούς πολίτες να καταδείξουν άτομα, τα οποία ευθύνονται για τις συμφορές τους ή για τις συμφορές που θα προκαλούσαν. Σύντομα ή αργά, θα αποδεικνυόταν η ενοχή τους μέσω απάνθρωπων βασανισμών για να δώσουν μια ομολογία που θα τους χάριζε υποθετική ελεημοσύνη ή απλώς με μια κατηγορία του γείτονα και η τιμωρία τους θα ήταν ο θάνατος. Αυτά τα άτομα, ανά τους αιώνες, τα αποκαλούσαν μάγους ή μάγισσες και κουβάλησαν στην πλάτη τους όλη την έλλειψη γνώσης και φανατικής θρησκοληψίας που μάστιζε τον κόσμο για αρκετούς αιώνες.

Σε αυτό το άρθρο θα καταγραφούν οι λόγοι που κάποιος μπορούσε να θεωρηθεί ότι εξασκούσε μαγεία, μερικές από τις πιο γνωστές και πρώτες μάγισσες οι οποίες οδηγήθηκαν στον θάνατο, καθώς και μια περιγραφή της Σφύρας των Μαγισσών, δηλαδή το Malleus Maleficarum.

Original caption: Illustration of the Inquisition in session, showng a judge accusing a young woman of being a witch, while a torturer strips her as another heats the coals for the torture. Undated illustration. BPA2#5469. Credit: © Bettmann/CORBIS
Copyright: © Corbis. All Rights Reserved.

Πάμε, λοιπόν, αρχικά, να δούμε έντεκα εξωφρενικούς λόγους για τους οποίους κάποια μπορούσε να θεωρηθεί ότι εξασκούσε μαγεία και είχε συνάψει συμφωνία με τον ίδιο τον Διάβολο.

1. Ανήκε στο γυναικείο φύλλο

Πέρα από τη σεξιστική μορφή αυτής της αιτίας, κατά την περίοδο του Μεσαίωνα και της Αναγέννησης, όπου το σκοτάδι της θρησκείας θέριευε, οι πιστοί θεωρούσαν τις γυναίκες πιο ευάλωτες στις κολακείες του Διαβόλου και γινόντουσαν πιο εύκολα υποχείριά του. Αυτή η πεποίθηση πήγαζε από το έσχατο αμάρτημα, όπου η Εύα, λόγω της αδυναμίας της, οδήγησε την ανθρωπότητα στον ξεπεσμό από την Εδέμ μέχρι την κατωτερότητα της γυναίκας πνευματικά και σωματικά.

2. Ήταν πάνω από 40 χρονών

Σύμφωνα με τις καταγραφές, μεγάλο ποσοστό ατόμων που καταδικάστηκαν για μαγεία ήταν σε ηλικία από 40 μέχρι 50 χρόνων, ενώ υπήρχαν και μεγαλύτερα άτομα.

3. Όταν κάποιος είχε γνώσεις μαιευτικής και ήξερε τις ιδιότητες των βοτάνων

Υπήρχαν άτομα, κυρίως γυναίκες λίγο μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίες ήξεραν τη διαδικασία του τοκετού κι έτσι βοηθούσαν τις κοπέλες να γεννούν με ανώδυνο τρόπο. Επίσης, ήξεραν για τις θεραπευτικές ή καταπραϋντικές ιδιότητες κάποιων βοτάνων, όπως το φασκόμηλο, το τσάι και το χαμομήλι. Όταν βοηθούσαν κάποιον με αυτές τις γνώσεις, μπορούσαν να γίνουν κατευθείαν στόχαστρο για την κατηγορία εξάσκησης της μαγείας.

4. Είχε καλές σχέσεις με τα ζώα ή είχε κατοικίδιο

Η κοινή γνώμη έλεγε πως ο Διάβολος μπορούσε να έρθει με τη μορφή ζώου, ώστε να βοηθήσει ένα άτομο, το οποίο είχε συνάψει συμφωνία μαζί του και είχε πρόβλημα. Έτσι, όταν κάποιος τύγχανε να του αρέσουν τα ζώα και τα χάιδευε σε κοινή θέα ή πόσο μάλλον είχε κάποιο ως κατοικίδιο, τότε τα δάχτυλα των γειτόνων μπορούσαν να τον καταδείξουν. Ιδιαίτερα αντιπαθείς ήταν οι γάτες, οι οποίες —από τους Κέλτες ακόμα— θεωρούνταν πως είχαν σχέση με τον άλλο κόσμο.

5. Είχε ελιές, φακίδες ή οποιοδήποτε άλλο εκ γενετής σημάδι

Οποιοδήποτε σημάδι εκ γενετής ήταν οιωνός άσκησης μαγείας, καθώς το κατοικίδιο που προαναφέρθηκε τρεφόταν μέσω αυτών.

6. Δεν είχε παιδιά ή είχε πολύ λίγα

Μιας και ο κύριος ρόλος της γυναίκας ήταν να τεκνοποιεί, όποια παντρεμένη κοπέλα δεν είχε παιδιά ή είχε πολύ λίγα, έδειχνε πως είχε επαφές με τον Διάβολο. Ειδικά εάν εκείνη την περίοδο τύγχανε να αρρωστήσει κάποιο παιδί βαριά, οι άτεκνες γυναίκες θα την πλήρωναν, γιατί η ζηλοφθονία τους στέρησε την υγεία των παιδιών. Γνωστό είναι πως στο Σάλεμ, όταν μια σειρά από επιληπτικές κρίσεις ξεκίνησε να πιάνει ένα ποσοστό παιδιών, πολλές γυναίκες χωρίς παιδιά καταδικάστηκαν για μαύρη μαγεία.

7. Είχε συγγένεια με μάγο ή μάγισσα

Οι συγγενείς των μαγισσών ήταν οι επόμενοι ύποπτοι. Ο τρόπος για να μυηθεί κάποιος στη μαγεία ήταν είτε να γεννηθεί έτσι είτε να δαιμονιστεί αργότερα, σε μικρή ηλικία, είτε να μάθει την τέχνη από κάποιον άλλον, συνήθως κοντινό άνθρωπο. Έτσι, οι συγγενείς και η οικογένεια των μαγισσών ήταν ευάλωτοι στην παράνοια της κοινωνίας τους.

Διαβάστε επίσης:
Malleus Maleficarum του Ηλία Τσιάρα

8. Ήταν αριστερόχειρας

Οτιδήποτε μπορούσε να κάνει κάποιον ιδιαίτερο ήταν σημάδι του Διαβόλου. Έτσι και οι αριστερόχειρες δεν μπορούσαν να τη γλιτώσουν από αυτό. Ένα ακόμη μειονέκτημα που μπορούσε να πείσει ακόμα περισσότερο τους θρησκευτικούς ηγέτες και δικαστές ήταν ότι, κατά Ματθαίον, στα αριστερά του Θεού βρίσκεται το κακό, γι’ αυτό και η χρήση του αριστερού χεριού ταυτίστηκε με κάποιου είδους δαιμονισμού και εξάσκησης μαγείας.

9. Εχθροί, λογομαχίες και ανεξαρτησία

Εάν κάποιος πήγαινε κόντρα στην ηθική, σε κάποιον ανώτερό του, έφερνε καινούριες ιδέες και γενικά, διατάραζε την υπάρχουσα τάξη, μπορούσε πολύ εύκολα να καταδειχθεί ως μάγος ή μάγισσα. Επίσης, γυναίκες οι οποίες ήταν οικονομικά ανεξάρτητες δεν κατάφερναν ποτέ να γίνουν συμπαθείς από τους συμπολίτες τους, οπότε αυτό θα σήμαινε ότι είχαν σχέσεις με τον Διάβολο και θα τις οδηγούσαν στην πυρά.

10. Μιλούσε με τον εαυτό του, ήταν πολύ φτωχός ή είχε άλλα στοιχεία μιζέριας

Το παραλήρημα, εκείνη την εποχή, δεν ήταν καθόλου αποδεκτό ή ήταν σημάδι ψυχικής ασθένειας. Εάν κάποιος έβλεπε ένα άτομο να μιλάει στον εαυτό του, θα θεωρούσε ότι του κάνει κάποιο ξόρκι ή ότι μιλούσε με κάποιο κακό πνεύμα. Η φτώχεια και η εξάρτηση από δωρεές γειτόνων δεν ήταν κι αυτές αποδεκτές. Πίσω από κάθε καλή πράξη βρισκόταν το χέρι του κακού, κι έτσι κανένας δεν ήθελε να βοηθάει, ούτε να συμπονεί. Το να δίνουν βοήθεια σε άπορους, οπότε, ήταν κάτι πολύ ενοχλητικό και σημάδι μαύρης μαγείας.

11. Η ενδυμασία και η σεξουαλικότητά ήταν προχωρημένα για την επικρατούσα ηθική

Σε μία πουριτανική κοινωνία, όποιος τολμούσε να ντυθεί διαφορετικά ή να έχει εξωσυζυγικές σχέσεις, δεν θα αντιμετωπιζόταν από κανέναν ως εγωκεντρικός και ατίθασος χαρακτήρας, χαρακτηριτικά, δηλαδή, που έκαναν δικαιολογημένη την προσωπικότητα κάποιου. Και σε αυτή την περίπτωση, ο Διάβολος ή κάποιος δαίμονας μεσολαβεί και η καλύτερη λύση είναι ο θάνατος.

Γενικά, όπως είναι κατανοητό, οτιδήποτε έκανε κάποιον να διαφέρει, έστω και λίγο, από τους άλλους μπορούσε να γυρίσει εναντίον του από τον οποιονδήποτε, ακόμα και από την οικογένειά του. Γι’ αυτό θα αναφερθούν κάποια από τα πιο γνωστά άτομα που κατηγορήθηκαν για εξάσκηση μαγείας, μαζί με μια περιγραφή του βίου τους που τα οδήγησε στην αγχόνη του πλήθους.

Γυναίκες που θεωρήθηκαν μάγισσες και οι λόγοι που εκτελέστηκαν

Sarah Good & Dorothy Good

Η Σάρα Γκουντ ήταν μία από τις πρώτες γυναίκες που κατηγορήθηκαν για εξάσκηση μαγείας το 1692, μαζί με την Τιτούμπα και τη Σάρα Όζμπουρν. Οι αναφορές λένε ότι ήταν μια πολύ φτωχή γυναίκα, η οποία συχνά ζητιάνευε από τους γείτονές της και παραμιλούσε στον δρόμο. Μερικά κορίτσια, εκείνο το διάστημα στο Σάλεμ, παρουσίασαν αυτοκαταστροφικές και επιληπτικές κρίσεις. Δύο από αυτά κατέδειξαν πως τις χειραγωγούσε και τις βασάνιζε εκείνη. Η κοινωνία του Σάλεμ γύρισε εναντίον της. Ακόμα και ο άντρας της, ο Ουίλιαμ, είπε πως ήταν πεπεισμένος ότι ήταν μάγισσα. Η ευκαιρία δεν χάθηκε και οι αρχές τη συνέλαβαν και την καταδίκασαν σε απαγχονισμό. Αξιοσημείωτο είναι πως όταν καταδικάστηκε, είπε χαρακτηριστικά στον Υπουργό της αποικίας Νίκολας Νόις “Όσο είμαι εγώ μάγισσα, άλλο τόσο είσαι κι εσύ μάγος, κι αν μου στερήσεις τη ζωή, ο Θεός να σου δώσει αίμα να πιεις”. Ο Νίκολας, μετά από 25 χρόνια, πέθανε πνιγμένος από το αίμα του. Η Ντόροθυ Γκουντ ήταν η κόρη της Σάρα. Το χρονικό διάστημα όπου έγινε η δίκη και η εκτέλεση της μητέρας της, ήταν μόνο τεσσάρων ετών. Οι αρμόδιοι, αφού την ανέκριναν με απειλητικό τρόπο, την τρομοκράτησαν και από τον φόβο της ομολόγησε πως είχε δει τη μητέρα της να εξασκεί μαγεία. Τα κορίτσια με τις υποτιθέμενες κρίσεις όμως την κατηγόρησαν ότι τις χειραγωγούσε κι εκείνη, όπως και η μητέρα της. Το παιδί φυλακίστηκε για 3 μήνες περίπου, ώσπου ο πατέρας της Ουίλιαμ κατάφερε να μαζέψει το ποσό των 50 λιρών και να την ελευθερώσει. Το κοριτσάκι όμως είχε αποκτήσει τόσα ψυχολογικά τραύματα, που δεν μπόρεσε ποτέ να τα ξεπεράσει. Οι πηγές λένε ότι έχασε τελείως τα λογικά και της κατέστρεψε την ίδια της τη ζωή. Είναι άγνωστο το πότε και το πώς πέθανε.

Μάγισσες: Πλάκα στην μνήμη της Σάρα Γκουντ στο Σάλεμ.
Πλάκα με το όνομα της Sarah Good στο Σάλεμ

Bridget Bishop

Η Μπρίτζετ ήταν η πρώτη γυναίκα που θανατώθηκε στο Σάλεμ το 1692. Η δίκη της ήταν το σήμα κατατεθέν για την αρχή της παράνοιας που επικράτησε αργότερα. Ήταν μία γυναίκα που συμπεριφερόταν “ανάρμοστα” για την εποχή εκείνη. Σε αυτή την ανάρμοστη συμπεριφορά συμπεριλαμβάνονταν οι καβγάδες με όσους δεν συμπαθούσε ή της πήγαιναν κόντρα, το ποτό, η συνάθροιση σε χαρτοπαιχτικές λέσχες, η ενδυμασία της με ένα κόκκινο πανωφόρι που ξέφευγε από τα πουριτανικά δεδομένα και οι τσακωμοί της με τους συζύγους της. Ήταν ένας εύκολος στόχος, ο οποίος ήταν αντιπαθητικός και μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως αποδιοπομπαίος τράγος. Καταδικάστηκε σε θάνατο δι’ απαγχονισμού.

photo from bostonmagazine.com
Bridget Bishop

Alice Kyteler

Η Άλις ήταν το πρώτο άτομο που κατηγορήθηκε για εξάσκηση μαγείας στην Ιρλανδία κατά τον 13ο αιώνα. Θεωρούταν ως ένα φυσιολογικό άτομο, ώσπου μετά τον θάνατο του 4ου συζύγου της, εξέφρασε την ανησυχία της ότι τον είχανε δηλητηριάσει. Τότε, όλα της τα παιδιά και από τους τέσσερεις γάμους την κατηγόρησαν πως σκότωσε τους άνδρες της και πως ήταν μάγισσα. Επίσης την κατηγόρησαν και για σεξουαλικές σχέσεις με ένα σούκουμπους το οποίο μερικές φορές έπαιρνε την μορφή μάυρης γάτας. Η εκκλησία βασάνισε την υπηρέτριά της (Petronilla de Meath) για να ομολογήσει εναντίον της, αλλά και για να παραδεχτεί και η ίδια πως ήταν μάγισσα. Στο τέλος, ομολόγησε την ενοχή της, εφόσον η αντοχή στον πόνο της εξαντλήθηκε, και την έκαψαν μέχρι θανάτου. Τα βασανιστήρια, στη συνέχεια, θα στρεφόντουσαν εναντίον της Άλις, γι’ αυτό και κατέφυγε κρυφά στην Αγγλία. Κανείς δεν έμαθε νέο της από τότε.

Merga Bien

Ήταν ίσως από τα γνωστότερα άτομα που καταδικάστηκαν σε θάνατο το 1602, στη Φούλντα της Γερμανίας. Ήταν παντρεμένη 3 φορές. Το γεγονός ότι ήταν έγκυος δεν εμπόδισε τις αρχές να τη βασανίσουν για να ομολογήσει τη δολοφονία του 2ου συζύγου της και πως το παιδί που περίμενε ήταν του Διαβόλου. Αφού παραδέχτηκε όσα της πρόσαψαν, κάηκε στην πυρά.

Thomas Doughty

Αν και ο λόγος που κατηγορήθηκε για μαγεία δεν ταιριάζει με κάποιον από τους βασικούς που προαναφέρθηκαν, ο Τόμας πλήρωσε με τη ζωή του ένα τυχαίο λάθος. Ήταν στρατιώτης και φοιτητής αριστοκρατικής καταγωγής και έζησε τον 16ο αιώνα. Κατηγορήθηκε από τον Φράνσις Ντρέικ, γνωστό κουρσάρο και πολιτικό κατά την ελισαβετιανή εποχή, για τον σχεδιασμό ανατροπής του ταξιδιού τους, για ανταρσία και για εξάσκηση μαγείας. Αυτό προκλήθηκε γιατί κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού, με σκοπό τη ληστεία θησαυρών από ισπανικά καράβια, το πλοίο του Ντότι διαχωρίστηκε από τα υπόλοιπα κατά τη διάρκεια μιας ισχυρής καταιγίδας, με αποτέλεσμα την αποτυχία της αποστολής. Αυτό εξόργισε τον κουρσάρο Ντρέικ, με αποτέλεσμα να καταλήξει στη δίκη και τον αποκεφαλισμό του Ντότι.

Angele de la Barthe

Η Έιντζελ ήταν μια γυναίκα που θεωρείται από τις πρώτες στα ιστορικά του μεσαίωνα, η οποία κατηγορήθηκε και δολοφονήθηκε ως μάγισσα. Έζησε από το 1230 έως το 1275 στην Τουλούζη της Γαλλίας και καταγόταν από εύπορη οικογένεια. Ο επικεφαλής των ανακριτών Hugues de Beniols την κατηγόρησε πως στην ηλικία των 53 ετών είχε σεξουαλικές επαφές με τον Διάβολο, με αποτέλεσμα να γεννήσει ένα τέρας, με κεφάλι λύκου και ουρά ερπετού. Το τέρας ταϊζόταν με μωρά, τα οποία είτε του τα έφερνε η ίδια η Έιντζελ είτε σηκωνόντουσαν μόνα τους από τον τάφο τους. Ναι, κι όμως αυτό το πίστευαν… Αυτό προέκυψε από τις εξαφανίσεις μικρών παιδιών κατά τα προηγούμενα έτη και από το γεγονός ότι η ίδια δεν είχε τέκνα. Όπως ήταν σύνηθες, μετά από βασανιστήρια ομολόγησε την ενοχή της και καταδικάστηκε σε θάνατο στην πυρά. Πολλοί αμφισβητούν όμως την ύπαρξή της, καθώς η ιστορία της γράφτηκε τον 15ο αιώνα, ενώ δεν υπάρχουν αρχεία που να καταγράφεται το γεγονός στην Τουλούζη εκείνη την εποχή.

photo from historywitch.files.wordpress.com
Angele de la Barthe

La Voisin

Το κανονικό της όνομα ήταν Catherine Monvoisin. Ήταν γνωστή μαία και βοτανολόγος. Είχε γνώσεις τοκετού, αλλά και εκτρώσεων, έκανε προβλέψεις για το μέλλον και ήταν ευρέως γνωστή. Ήτανε και μια από τις αρχηγούς της οργάνωσης Affaire des poisons, η οποία ευθυνόταν για τις οργανωμένες δολοφονίες αριστοκρατών της Γαλλίας. Όταν ξέσπασε ο φόβος για τις μάγισσες, κάηκε ζωντανή δημόσια, μαζί με τους υπόλοιπους της οργάνωσης.

photo from orion-uploads.openroadmedia.com
Catherine Monvoisin

Το περιβόητο “Malleus Maleficarum”

Η παράνοια που επικρατούσε σχετικά με τη μαγεία εκείνη την εποχή, οδήγησε στο να γραφτεί ένα βιβλίο, το οποίο στην ουσία ήταν ένα εγχειρίδιο για κυνηγούς μαγισσών, το Malleus Malefiacarum ή αλλιώς στα ελληνικά Η σφύρα των μαγισσών. Γράφτηκε από δύο δομινικανούς μοναχούς, τον Χάινριχ Κράμερ και τον Τζέικομπ Σπρένγκερ, στα τέλη του 15ου αιώνα. Ήτανε βασισμένο σε θεμέλια που είχε δώσει η εκκλησία κατά τον μεσαίωνα και στη διάρκεια της πορείας του είχε πολλά αντίτυπα σε όλη την Ευρώπη. Οι ίδιοι ισχυρίζονταν, μέσα στο βιβλίο, ότι είχαν εξουσιοδότηση από τον Πάπα, ώστε να εφαρμόσουν ένα μαζικό κυνήγι μαγισσών. Το έδωσαν στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου της Κολωνίας για να το εγκρίνει, αλλά εκείνη το απέρριψε. Με διάφορα τεχνάσματα, τελικά κατάφεραν να το κυκλοφορήσουν και να το διαδώσουν. Μέσα στο βιβλίο αναφέρουν πως όντως υπάρχει η μαγεία και τους λόγους που υπάρχει, γιατί οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες στις προσεγγίσεις του Διαβόλου, πώς αναγνωρίζεται μια μάγισσα και τα αναγκαία βασανιστήρια για την ομολογία τους, σε περίπτωση άρνησης.

Εξώφυλλο του Malleus Maleficarum.
Εξώφυλλο μιας μεταγενέστερης έκδοσης του Malleus Maleficarum το 1669

Πηγές

historycollection.com
mentalfloss.com
history.com
biography.com
witchcraftandwitches.com

Επιμέλεια κειμένου: Νέστορα Σοφία, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά