Morrigan, η Σκοτεινή θεά

by Έρικ Σμυρναίος

Morrigan, η Σκοτεινή θεά

Έχει ξημερώσει αλλά το φως του πρωινού δεν φτάνει μέχρι τη γη. Πυκνή ομίχλη σέρνεται πάνω στη χλόη και σκεπάζει τα πάντα μ’ ένα γκρίζο σάβανο κρύων υδρατμών. Το βαρύ πούσι που μας τυλίγει, μεταμορφώνει τον ήλιο σ’ έναν άχρωμο δίσκο που δεν εκπέμπει καμία ζεστασιά. Βαθιά σιωπή απλώνεται γύρω μας και ολόκληρος ο κόσμος μοιάζει να έχει υποταχθεί στο ναρκωτικό ξόρκι κάποιας πανίσχυρης μαγείας.

Καθώς περπατάμε αβέβαια και τα πόδια μας μουσκεύονται απ’ την πάχνη που στάζει απ’ τις κορφές των χορταριών, ανακαλύπτουμε ότι γύρω μας κείτονται πτώματα πολεμιστών, κατακρεουργημένα και αιμόφυρτα. Ατενίζουν με άδεια μάτια τον γκρίζο ουρανό και σφίγγουν στα χέρια τους σπασμένα σπαθιά δόρατα και βουλιαγμένες ασπίδες.

Ξαφνικά, η σιγή σκίζεται από τη στριγκή κραυγή ενός κορακιού, τα σύννεφα που μας τυλίγουν διαλύονται σαν όνειρα και ψηλά στον γαλάζιο πλέον ουρανό, διακρίνουμε τα μαύρα φτερά ενός πελώριου κορακιού. Διαγράφει μεγάλους κύκλους πάνω απ’ την ματωμένη πεδιάδα και μοιάζει ν’ ατενίζει με χαρά την εκατόμβη των πτωμάτων που τη σκεπάζουν σαν πορφυρό ψηφιδωτό.

Νιώθουμε ότι το κοράκι αυτό δεν είναι απλά και μόνο κάποιο περίεργο και πεινασμένο αρπακτικό πουλί. Είναι κάτι περισσότερο, η εκδήλωση μιας σκοτεινής και πανάρχαιας οντότητας. Είναι η τρομερή Morrigan.

Morrigán σημαίνει «βασίλισσα – φάντασμα» στη γλώσσα των Κελτών. Το όνομα της σημαίνει επίσης «Μεγάλη Βασίλισσα» και «Βασίλισσα των Δαιμόνων». Συχνά, απεικονιζόταν ως τριαδική θεότητα και οι δυο άλλες πλευρές της ήταν η θεότητα Badb, μια λέξη που σημαίνει «αρπακτικό ή «δηλητηριώδης», και η θεότητα Nemain, μια λέξη που σημαίνει «Μανία» ή «Οργή». Στην Ιρλανδική μυθολογία παρουσιάζεται ως μια θεότητα που μπορεί ν’ αλλάξει μορφή, να επηρεάσει την έκβαση πολεμικών συρράξεων και να χειραγωγήσει ψυχολογικά τους στρατούς των αντιπάλων, όπως έκανε και ο σκοτεινός θεός Πάνας των αρχαίων Ελλήνων που εξαπέλυε τον ανεξέλεγκτο Παν-ικό. Οι άνθρωποι συχνά την έβλεπαν να πλένει τα ρούχα των πολεμιστών που τους ήταν γραφτό να πεθάνουν στη μάχη. Δηλαδή επέλεγε ή μπορούσε να προβλέψει, ποιος θα πεθάνει και ποιος θα μείνει ζωντανός.

Είναι λοιπόν μια επικίνδυνη θεά του πολέμου και της πάλης. Εκτός από κοράκι, μπορεί να μεταμορφωθεί σε χέλι, σε λύκο αλλά και σε αγελάδα καθώς στις αρχαιότερες εκδηλώσεις της, προτού ο κόσμος γίνει πατριαρχικός και υποταχθεί στη βία των ανδρών, εκδηλωνόταν και ως θεά της γονιμότητας, του πλούτου, της ευφορίας και της κτηνοτροφίας. Έτσι λοιπόν η Morrigán, όπως και κάθε άλλη θεότητα που αντλεί τη δύναμη της από το απέραντο συλλογικό ασυνείδητο της ανθρώπινης φυλής, έχει μια διπλή φύση: Ενδύεται την καταστροφική αλλά και την δημιουργική όψη της ζωής. Είναι πολεμοχαρής αλλά προστατεύει και τη γέννηση. Είναι θανατηφόρα αλλά εκπροσωπεί και τον πλούτο. Χαίρεται με το θάνατο των γενναίων πολεμιστών αλλά δεν διστάζει να συνουσιασθεί με τους δυνατότερους από αυτούς. Η σκοτεινή πλευρά της μας φέρνει στο νου το βίαιο και καταστροφικό πρόσωπο της φύσης και του σύμπαντος, αλλά και τη δημιουργική και διαρκώς μεταβαλλόμενη μορφή του. Επίσης, εκπροσωπεί την ηθική επιβράβευση της ανδρείας, του θάρρους και της παραδοχής της θνητότητας καθώς συμπεριφέρεται σαν τις Βαλκυρίες, τις θεές-πολεμίστριες των Βόρειων λαών που συνοδεύουν ως ύστατη δικαίωση τους νεκρούς πολεμιστές στον παράδεισο της Σκανδιναβικής Βαλχάλα. Κυβερνάει τα ζωοδότρα ποτάμια, τις λίμνες και το γλυκό νερό ενώ είναι και θεά της εκδίκησης, της νύχτας, της μαγείας, της προφητείας, των ιερειών και των μαγισσών. Ένας θνητός μπορεί να νιώσει άμεσα την επιρροή της μέσα από εναλλακτικές καταστάσεις συνείδησης, μέσα στην θηριώδη έκσταση της μάχης, ή μέσω της οργιαστικής οινοποσίας ή της κατάποσης απόκρυφων, ιερών βοτάνων και μανιταριών την επικίνδυνη γνώση των οποίων περιφρουρούσαν ζηλότυπα οι Δρυίδες και στα μεσαιωνικά χρόνια οι Βάρδοι.

Η λατρεία της είναι πανάρχαια. Προέρχεται από τη Μεγαλιθική θρησκεία της μητέρας-γης και μεταλλάχτηκε μέσα στους αιώνες, καθώς ο πολιτισμός του ανθρώπου άλλαζε, διατηρώντας ωστόσο αναλλοίωτη την αρχική της δύναμη. Για παράδειγμα, ένας μύθος που απεικονίζει παραστατικότατα την προσαρμογή της εικόνας της όταν ανέτειλε η  εποχή της πατριαρχίας, σχετίζεται με τον Ιρλανδό ήρωα  Cuchulain. Αρχικά, εμφανίζεται μπροστά του ως όμορφο νεαρό κορίτσι και του ομολογεί τον έρωτά του και προσπαθεί να τον αποπλανήσει. Εκείνος ωστόσο, αποκρούει τις προσεγγίσεις της γιατί δεν αναγνωρίζει το πραγματικό του πρόσωπο και τότε εκείνη εξοργίζεται. Του επιτίθεται, αρχικά με τη μορφή ενός πελώριου χελιού (ολοφάνερος εδώ ο συσχετισμός με τη γονιμοποιητική δύναμη του νερού) στη συνέχεια με την πιο τρομακτική μορφή της λύκαινας και τελικά, έχοντας αποτύχει να τον υπερνικήσει μέσω της ωμής βίας, επιλέγει την μορφή της γονιμότητας για άλλη μια φορά και παρουσιάζεται μπροστά του ως νεαρή αγελάδα. Τελικά, εξουθενωμένη πλέον από την ανώφελη σύγκρουση, εμφανίζεται ως γριά γυναίκα που αρμέγει μια αγελάδα. Του προσφέρει το γάλα της, εκείνος την ευλογεί και η ειρήνη μοιάζει να εγκαθιδρύεται ανάμεσα τους, ανάμεσα στο ατίθασο θηλυκό και το νικηφόρο αρσενικό, αλλά όπως αποδεικνύεται είναι απλά και μόνο μια ανακωχή. Βλέπετε, η Morrigan προφητεύει το θάνατο του αντιπάλου της και πραγματικά, όταν εκείνος πεθαίνει τελικά στη μάχη, εκείνη παίρνει τη μορφή ενός κορακιού και κάθεται στον ώμο του.

Ο μύθος μας διδάσκει ότι ο ακατανίκητος Cuchulain διέπραξε ένα θανάσιμο λάθος. Δεν αναγνώρισε την πραγματική φύση της θεάς. Δεν αναγνώρισε την δύναμη της εξουσίας που του πρόσφερε, την αψήφησε και τελικά ηττήθηκε από εκείνη γιατί η Morrigan, ως θηλυκή θεότητα κατέχει τη δύναμη της αέναης δημιουργίας της ζωής και επομένως η δύναμη της υπερβαίνει τους περιορισμούς του χρόνου. Η ζωή, το ένστικτο, η διαίσθηση και όλες οι σκοτεινές «θηλυκές» δηλαδή καταπιεσμένες δυνάμεις της anima πάντα νικάνε ακόμα και όταν μοιάζουν να υποχωρούν προσωρινά μπροστά στην προέλαση του βίαιου ψυχρού υπολογιστικού και ορθολογιστικούς «αρσενικού» μυαλού. Η Morrigan, ως γνώστρια της μαγείας των βοτάνων, και επομένως της επίτευξης εναλλακτικών καταστάσεων συνείδησης και της επαφής με το ασυνείδητο, ένα μονοπάτι που οι άνθρωποι αναζητούσαν απ’ τα μεγαλιθικά χρόνια, μπορεί να υφάνει πολύ δυνατά ξόρκια. Για παράδειγμα, μεταμόρφωσε την Odras, μια άτυχη και απερίσκεπτη θνητή γυναίκα σε λίμνη νερού επειδή ο ταύρος της συνευρέθη με την αγελάδα της.

Η Morrigan εκπροσωπεί επομένως και τη γυναικεία σεξουαλικότητα. Ζευγάρωσε με τον  Dagda πάνω σ’ ένα ποτάμι στηρίζοντας τα πόδια της εκατέρωθεν της κοίτης ενός ποταμού.  O Dagda απεικονίζεται ως μια πατρική φιγούρα. Μπορούσε να ελέγξει τη ζωή και το θάνατο. Ήταν αρχηγός και μάγος-δρυίδης, κάτοχος απόκρυφης μαγείας. Σχετιζόταν και αυτός με την γονιμότητα, την γεωργία, την ανδροπρέπεια, την δύναμη και την όρεξη για ζωή και επομένως δημιουργούσε ένα ταιριαστό ζευγάρι με τη Morrigan, τη θηλυκή εκδήλωση αυτών των ιδιοτήτων.  Ο Dagda ήταν επίσης προπατορικός θεός των Tuatha Dé Danann, των προγόνων του θρυλικού λαού των ξωτικών που λέγεται ότι ζουν μέχρι σήμερα μέσα στους κατάφυτους λόφους και τα κυκλικά οχυρά του νησιού της Ιρλανδίας. Οι Tuatha Dé Danann, εμφανίστηκαν ένα πρωινό μέσα από πυκνά σύννεφα-φορείς νερού και επομένως νέας ζωής-που κάλυψαν τον ουρανό. Νίκησαν τους Fomorians και τους Firbolgs, τους δύσμορφους και ζωώδεις γίγαντες που το εξουσιάζανε μέχρι τότε.

Η Morrigan τον βοήθησε πολύ στην ήττα των γιγάντων Firbolg στην πρώτη Μάχη του Magh Tuireadh, τοπωνύμιο που σημαίνει «Πεδιάδα των Κιόνων» ή «Πεδιάδα των Πύργων» και που βρίσκεται σήμερα στην περιοχή Connacht, ανάμεσα στην κομητεία του Mayo και στην κομητεία του Sligo. Επίσης βοήθησε στην ήττα των Fomorians, επίσης γιγάντων στη δεύτερη μάχη του Mag Tured. Υποσχέθηκε να επιστρατεύσει τους μάγους του νησιού προκειμένου να εξαπολύουν ξόρκια εκ μέρους των  Tuatha De Danann και να καταστρέψουν τον Indech, βασιλιά των Fomorians. Όταν ξεκίνησε  η μάχη, ο αρχηγός των Tuatha De Danann ο Lung ρώτησε τον κάθε έναν από τους πολεμιστές του ποια δύναμη και ποιες ικανότητες φέρνουν στη μάχη. Η απάντηση της Morrigan ήταν  ασαφής, θυμίζοντας πολύ τους αμφίσημους χρησμούς που έδινε η Πυθία, η «ακροάτρια» στο Ελληνικό Μαντείο των Δελφών. Τον διαβεβαίωσε ωστόσο ότι θα καταδιώξει, θα καταστρέψει και θα υποτάξει. Όταν ήρθε  στο πεδίο της μάχης, χρησιμοποίησε τη μαγεία του ήχου και του λόγου. Απήγγειλε ένα μαγικό ποίημα και αμέσως η μάχη σταμάτησε και οι Fomorians έτρεξαν έντρομοι στη θάλασσα όπου και πνίγηκαν. Μετά τη νικηφόρα έκβαση της μάχης, ασκώντας τα προφητικά χαρίσματά της για μια ακόμα φορά, απαγγέλλει ένα ακόμα ποίημα, γιορτάζοντας τη νίκη των Tuatha De Danaan αλλά και προφητεύοντας το τέλος του κόσμου.

Σήμερα, η Morrigan συνεχίζει να υπάρχει. Σύμφωνα με τους νέο-παγανιστές και τους ακόλουθους των διδαχών της Wicca, είναι μια θεότητα που εκδηλώνεται σε όνειρα, στην πτήση των πουλιών και σε οιωνούς. Εξακολουθεί να αποτελεί μια πολύ δυναμική εκδήλωση του αρχέγονου θηλυκού στοιχείου, καταστροφική αλλά και γενεσιουργός, προστάτιδα αλλά και θανάσιμη αντίπαλος. Όπως συμβαίνει και με όλες τις θεότητες-δυνάμεις της ζωής, δεν είναι ούτε κακή αλλά ούτε και καλή. Η όψη που θα υιοθετήσει, ο τρόπος με τον οποίο θα κάνει αισθητή την παρουσία της, εξαρτάται από την πρόθεση με την οποία θα την προσεγγίσει ο άνθρωπος που θα θελήσει να επικοινωνήσει μαζί της. Η Morrigan είναι μια μορφή ενέργειας, μια δίνη, μια δύναμη της φύσης και επομένως δεν περιορίζεται από τα δικά μας ηθικά κριτήρια. Είναι η «Μεγάλη Βασίλισσα» η «Βασίλισσα Φάντασμα» η αρχόντισσα του σκοταδιού που καλύπτει το ασυνείδητο, πέρα απ’ το μικρό κύκλο του ενσυνείδητου φωτός, η κάτοχος πανάρχαιας σοφίας και δύναμης που για να γίνει ωστόσο κατανοητή, ο επίδοξος αναζητητής της θα πρέπει να αψηφήσει το φόβο του αγνώστου και της νύχτας.

Ωστόσο, πόσοι από μας έχουμε αυτή τη δύναμη;

Cover art by Sebastien Grenier.

προτεινουμε επίσης

1 comment

christophoros pavlidis 3 Φεβρουαρίου 2018 - 12:23 ΜΜ

Η Μορριγκαν η Ιρλανδική Θεά του θανάτου στα πεδία των μαχών, παρουσιάζεται από τον δεξιοτέχνη του Φανταστικού Έρικ Σμυρναίο, τόσο διαφορετικά από μια απλή μυθολογική αναφορά, που σε μαγνητίζει με την περιγραφική ιστοριογράφιση της!
Συγχαριτήρια Έρικ!

Reply

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά