Rashek: μια ματιά στους anti-villains μέσω του “Mistborn”

by Αλέξης Ζησιμόπουλος

Θα δούμε το αρχέτυπο του anti-villain και πώς ο Lord Ruler στα βιβλία φαντασίας “Mistborn” του Brandon Sanderson αποτελεί ένα αξιοσημείωτο παράδειγμα.

Προσοχή! Πριν προχωρήσετε στην ανάγνωση αυτού του άρθρου θα πρέπει να είστε προετοιμασμένοι για spoilers, κυρίως σχετικά με τη σειρά “Mistborn” του Brandon Sanderson!

Αυτό το κείμενο θέτει τρεις στόχους:

Πρώτον, να προτρέψει – κάποιον που δεν έχει διαβάσει τη σειρά “Mistborn” του Brandon Sanderson – να ψάξει το πρώτο βιβλίο. Πρόκειται για επικά βιβλία φαντασίας με τον βασικό κορμό της ιστορίας να αποτελείται από τρία βιβλία. Δεν θα επεκταθούμε στα βιβλία και την πλοκή παρά σε ό, τι μας αφορά, μα ελπίζω αυτό να σας κεντρίσει το ενδιαφέρον.

Δεύτερον, να υπενθυμίσει – σε κάποιον που έχει διαβάσει τα βιβλία –  τα δρώμενα και να αναλύσει έναν συγκεκριμένο χαρακτήρα. Φυσικά, αναφέρομαι στον Rashek, τον βασικό ανταγωνιστή του πρώτου βιβλίου. Ο Sanderson λατρεύει να έχει χαρακτήρες που προσπαθούν να πράξουν αυτό που οι ίδιοι ορίζουν ως καλό, με κάθε μέσο.

Τέλος, να προσφέρει πληροφορίες και παραδείγματα πάνω στο ζήτημα των anti-villains στη μυθοπλασία, που ίσως κανείς μπερδεύει. Θα εξερευνήσουμε παρέα αυτό το trope επιφανειακά και ελπίζω να σας κινήσω το ενδιαφέρον ώστε να κάνετε και δικιά σας έρευνα. Υπάρχουν υπό-κατηγορίες στους anti-villains και διάφορα παραδείγματα, μα θα επιμείνουμε σε έναν βασικό μπούσουλα.

Ας ξεκινήσουμε με τον Rashek ή αλλιώς τον Lord Ruler

Anti-villain: O Anti-Villain είναι το αντίθετο του Anti-Hero: ένας χαρακτήρας με ηρωικούς στόχους, αλλά με χαρακτηριστικά στην προσωπικότητά του που τον καθιστούν τελικά με την μεριά των “κακών”. Οι απώτεροι στόχοι του είναι ως επί το πλείστον καλοί, αλλά τα μέσα που χρησιμοποιεί για να τους πραγματοποιήσει είναι από μοχθηρά ως σατανικά.

Το ότι είναι ένας anti-villain και πώς εξελίχθηκε σε έναν δεν είναι προφανές απ’ την αρχή του έργου κι ας το μαντεύετε ήδη απ’ τον τίτλο αυτού του άρθρου. Στο τέλος της τριλογίας όμως είναι ξεκάθαρο πως είχε τους λόγους του για όσα έκανε και όντως, έκανε πολλά. Αν το γεγονός ότι ο τίτλος του είναι Lord Ruler δεν σας γνωστοποίησε ήδη πως μιλάμε για κάποιον πανίσχυρο χαρακτήρα, επιτρέψτε μου να εξηγήσω:

Είναι κυρίαρχος της Final Empire (της περιοχής που διαδραματίζεται το βιβλίο μας) και ένας απ’ τους ισχυρότερους χαρακτήρες του έργου. Είναι ταυτόχρονα ένας Feruchemist και Allomancer που μετέτρεψε τον εαυτό του σε Mistborn και δημιούργησε τα περισσότερα plot points που συναντάς στις σελίδες. Είναι φαινομενικά αθάνατος και ανίκητος, ώσπου η πρωταγωνίστριά μας ανακαλύπτει την μοναδική αδυναμία του και την χρησιμοποίει εις βάρος του. Αν δεν καταλαβαίνετε τις ορολογίες και αρχίζει το μπέρδεμα, μη φοβάστε γιατί όλα όσα χρειάζεται να ξέρετε βρίσκονται στην επόμενη σύντομη παράγραφο:

Αυτό που είναι σημαντικό να γνωρίζετε είναι πως υπάρχει το Well of Ascension σ’ αυτόν τον high fantasy κόσμο, με τη δύναμη του οποίου ο Lord Ruler ανασχημάτισε τον ίδιο τον κόσμο κι έπειτα τον βασίλευσε.

Πώς έφτασε εκεί όμως;

Μεγάλωσε ως ένας απλός άνθρωπος, μιας καταπιεσμένης μάλιστα φυλής, σε έναν κόσμο μεταφορικά δηλητηριασμένο από τα Mists, ένα στρώμα ομίχλης – θα μπορούσαμε να πούμε – που δεν επέτρεπε τις ακτίνες του ηλίου να φτάσουν ως τη γη. Οι σοδειές, τα φυτά, η ζωή ολόκληρη σταδιακά πέθαινε εξαιτίας αυτού. Το μόνο που διατηρούσε την ελπίδα των ανθρώπων ήταν η προφητεία ενός ήρωα, του Hero of the Ages, που θα μπορούσε να αποκτήσει τη δύναμη του Well of Ascension και να σώσει τον πλανήτη.

Όχι, η προφητεία δεν υποδείκνυε τον νεαρό Rashek ως τον εκλεκτό, μα τον Alendi, ο οποίος επέβαλε αυτόν τον τίτλο για να κυριεύσει μ’ έναν δεκαετή πόλεμο τις γύρω περιοχές. Όταν τελικά αποδείχθηκε πως ο Alendi δεν ήταν το πρόσωπο της προφητείας και την είχαν ερμηνεύσει λάθος, η ευθύνη να μην καταχραστεί την θρυλική δύναμη ο στρατάρχης έπεσε στον Rashek, ο οποίος με τη σειρά του φρόντισε να σκοτώσει τον μισητό Alendi και να σφετεριστεί ο ίδιος την πολυπόθητη δύναμη.

Έκτοτε, διέπραξε πολλές σκληρές πράξεις μα όχι για προπαντός δικό του όφελος – θέλησε να διαφυλάξει την επιβίωση της ανθρωπότητας. Μετακίνησε τον πλανήτη πιο κοντά στην ήλιο, καίγοντας επιτυχώς τα Mists. Αυτό βέβαια είχε επιπτώσεις στον πλανήτη, του οποίου η θερμοκρασία αυξήθηκε σε επίπεδα αποτρεπτικά για την διατήρηση της ζωής. Ο Rashek αναγκάστηκε να δημιουργήσει ως λύση τεράστια ηφαίστεια που ξέβραζαν συνεχώς στάχτη και καπνό, καλύπτοντας την ατμόσφαιρα και διατηρώντας πιο ψυχρό κλίμα. Μόνο που η σταχτόπτωση έφερε νέα προβλήματα στους ζωντανούς οργανισμούς, τα οποία ο Lord Ruler επέλυσε αλλάζοντας την φυσιολογία όλης της χλωρίδας και πανίδας του κόσμου ώστε να μπορούν να επιβιώσουν υπό τις νέες συνθήκες.

Με τις τελευταίες δυνάμεις που του απέμεναν έκρυψε το Well of Ascension και κατοχύρωσε την κυριαρχία του, φτιάχνοντας σώματα αστυνόμευσης, κατασκόπων και στρατού και επίσης χωρίζοντας τον πληθυσμό οντολογικά σε ευγενείς και πληβείους, κάνοντας τους πρώτους πιο έξυπνους και τους δεύτερους πιο γόνιμους. Ακόμη κι αυτό είχε την χρησιμότητά του στα μακροπρόθεσμά του σχέδια, που ξεκίνησαν έκτοτε.

Rashek

Αυτός ο τρόπος παρουσίασης ενός anti-villain σαν τον Lord Ruler είναι το ζητούμενο

Δεν θα αποκαλύψω περισσότερες λεπτομέρειες για τις δυνάμεις και τα σχέδια του ή την τυρρηνική κυριαρχία του. Θα έπρεπε όμως να είναι εμφανές το είδος του ανθρώπου που είναι. Ξεκάθαρα, ένας κυνικός πραγματιστής με αγνούς σκοπούς, έτοιμος να δεχθεί και να επιβάλει κάθε απαραίτητη θυσία στον ίδιο και τους γύρω του. Όσο διατηρεί την ισορροπία και την επιβίωση, καθετί είναι αποδεκτό για εκείνον κι αν κανένας άλλος δεν αναλάβει το φορτίο της ευθύνης, θα μπει μπροστά για να θυσιαστεί.

Προφανώς κανείς απ’ τους αναγνώστες δεν θα ήθελε να επικροτήσει μια απολυταρχία τέτοιου τύπου και ούτε το βιβλίο ρομαντικοποιεί ένα δικτάτορα, αν ήταν να σχολιάσουμε καθαρά και μόνο με βάση το αποτέλεσμα όμως… ο Rashek ήταν αποτελεσματικός. Αυτό είναι που τον οδηγεί, χαρακτηρίζει και καθιστά τόσο ενδιαφέροντα ως χαρακτήρα. Ό, τι κακό έκανε, δεν πήγαζε ποτέ από μοχθηρότητα ή τρέλα, μα από σχεδιασμό και αυτοθυσία. Δεν μπορώ να τον συμπαθήσω εξαιτίας όσων έχει κάνει, μα μπορώ να καταλάβω γιατί τα έκανε όλα αυτά.

Ο λόγος που τον επέλεξα ως κεντρικό παράδειγμα είναι επειδή οι παράλληλες που μπορούμε να διακρίνουμε στη δικιά του ιστορία με εκείνη των πρωταγωνιστών, η προσέγγισή του στο ίδιο μαγικό σύστημα που όλοι χρησιμοποιούν, ο τρόπος που μας δίνονται οι πληροφορίες για εκείνον και τα μεταβαλλόμενα συναισθήματα γύρω απ’ το πρόσωπό του χωρίς ποτέ να παύει να είναι ο ανταγωνιστής μας τον καθιστούν έναν αριστοτεχνικά χτισμένο anti-villain και έναν απ’ τους αγαπημένους μου σε βιβλία φαντασίας. Το ότι έφερα στο προσκήνιο όλες αυτές τις πληροφορίες δεν θα έπρεπε να σας αποτρέπει απ’ το να διαβάσετε τα βιβλία, μιας και είναι πολλά ακόμη που δεν συμπεριέλαβα στο κείμενο και αξίζει να το βιώσετε από πρώτο χέρι.

Έχοντας στο μυαλό μας αυτά, ας επεκταθούμε στο θέμα:

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για να αγαπήσουν οι αναγνώστες έναν χαρακτήρα. Ή επίσης να τον μισήσουν. Οποιαδήποτε απόκριση που βρίσκεται στο φάσμα συμπάθειας και αντιπάθειας μας αρκεί πολλές φορές, γιατί ο στόχος είναι η συναισθηματική επένδυση. (Εκτός κι αν είναι συγκεκριμένα στόχος του κειμένου να γίνει συμπαθής ή αντιπαθής ένας ήρωας). Μέλημά μας είναι η παρουσίασή του με τρόπο τέτοιο ώστε ο αναγνώστης να μπορεί να επιλέξει με τα δικά του κριτήρια αν τον υποστηρίζει ή όχι. Γι’ αυτό, μας ενδιαφέρει να πλάθουμε προσωπικότητες με βάθος, αξίες και ιδανικά που εύκολα επικοινωνούνται. Δεν είναι απαραίτητο να ταυτιστεί κανείς με τον ανταγωνιστή μας, για παράδειγμα, μα σίγουρα θα ήταν υπέρ μας να μπορεί να τον καταλάβει (κι ας τον αντιπαθεί).

Ένας anti-villain δεν είναι απαραίτητα ένας sympathetic villain και ούτε μια τραγική μορφή συνηθισμένων προδιαγραφών. Υπάρχουν διάφοροι τρόποι παρουσίασης και στησίματος μιας τέτοιας φιγούρας, μα στα δικά μου μάτια ο κακός που γνωρίζει ότι είναι κακός είναι η πιο αποτελεσματική προσέγγιση. Όπως είδαμε με τον Rashek, κυριαρχεί η λογική του Ναι μεν, αλλά…

Ποια είναι η συσχέτιση με έναν anti-hero;

Είναι θα έλεγα η δεύτερη όψη του ίδιου νομίσματος. Με παρόμοιο τρόπο που ένας anti-hero φτάνει στα όρια του να τον αποκαλέσουμε κακό με τις πράξεις, τους τρόπους και τα ιδανικά του χωρίς ποτέ να περνάει τη νοητή γραμμή, έτσι κι ένας anti-villain έχει κάποιες ηρωικές, καλές και δίκαιες ποιότητες χωρίς να μπορούμε ωστόσο να τον αποκαλέσουμε τελικά καλό.

Ουσιαστικά, θα μπορούσε να θεωρηθεί ένα παιχνίδι ηθικής των χαρακτήρων (και των αναγνωστών). Αυτό επειδή ένας anti-villain δεν έχει συνήθως κακό ή μοχθηρό σκοπό, μα καταλήγει κακός στην προσπάθειά του να επιτύχει έναν καλό στόχο. Ο σκοπός φαίνεται να αγιάζει όλα τα μέσα για εκείνον και πολύ συχνά βλέπουμε πως κατέληξε κακός, δεν ξεκίνησε έτσι. Τέτοιοι τύποι είναι πιο ουδέτεροι απ’ τους pure evil ανταγωνιστές και η καλύτερη οδός θα ήταν να παρουσιαστούν ως πραγματιστές. Μπορούν να είναι ευγενείς, καλόκαρδοι και να τσαλακώνονται. Για τους ίδιους ο στόχος που επιδιώκουν παραμένει αγνός ακόμα κι αν αναγνωρίζουν ότι τα μέσα τους είναι διεφθαρμένα. Ένας καλός μπούσουλας θα ήταν να σκέφτεστε ότι είναι κακοί, μα όχι όσο άλλοι κακοί.

Αυτό το είδος ανταγωνιστή με του οποίου τις μεθόδους μπορείς να διαφωνήσεις, αλλά ίσως όχι με τους στόχους του, προσφέρει άφθονες ευκαιρίες να προξενήσουν κακό στους γύρω τους παραμένοντας υψωμένοι σε ένα ιδεαλιστικό βάθρο. Θα συνεχίσουν να πρεσβεύουν κάτι καλό, με λάθος τρόπο στα μάτια των αναγνωστών. Μπορούν έτσι να λειτουργήσουν σαν άριστοι αντίποδες και μια δοκιμασία για τους πρωταγωνιστές. Επίσης, επικυρώνονται συνήθως μέχρι το τέλος ως κακοί, δεν εξιλεώνονται για τις πράξεις τους (ή και δεν το προσπαθούν καν) και παραμένουν αμετανόητα προσηλωμένοι στα πιστεύω τους.

Μπορεί να παρουσιαστούν και οι ίδιοι ως πρωταγωνιστές, εάν η ιστορία επικεντρώνεται σε εκείνους. Το ότι κάνουμε λόγο για έναν (anti)-villain δεν συνεπάγεται ότι τον τοποθετούμε αυτόματα ως τον βασικό κακό της ιστορίας! Όσο είναι ξεκάθαρο ότι μέσω των πράξεων τους είναι αδύνατον να χαρακτηριστούν καλοί και ήρωες, μπορεί να χτιστεί γύρω τους ο οποιοσδήποτε μύθος για το πώς έφτασαν σε αυτό το status και γιατί.

Για να φέρω μερικά παραδείγματα από άλλα έργα και να διεγείρω τη συλλογιστική σας:

Ο Loki απ’ το cinematic universe της Marvel αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα. Συχνά μπορεί επιδιώκοντας κάτι να συνεργαστεί με τους πρωταγωνιστέ. Επίσης έχει ένα τραγικό παρελθόν και η συμπεριφορά και τα ιδανικά του είναι απόλυτα κατανοητά στο κοινό. Μόνο που στο τέλος πάντα θα κινηθεί με βάση το προσωπικό του συμφέρον, προδίδοντας, εγκαταλείποντας και ξεγελώντας τους ήρωές μας.

Ένα ακόμη παράδειγμα που ίσως δεν είχατε σκεφτεί έως τώρα είναι ο Gollum απ’ το “The Lord of the Rings”. Δεν παλεύει για ένα γενικό καλό αλλά ούτε επιδιώκει κάτι άσχημο. Είναι περισσότερο ουδέτερος χαρακτήρας. Κοιτάει το προσωπικό συμφέρον και αυτό είναι που τον πετάει στην όχθη των villain. Αναλογικά με τους υπόλοιπους χαρακτήρες και βάση της τριβής του με τους ήρωες, δεν είναι ένας απ’ αυτούς. Καταλήγει ίσως θλιβερή φιγούρα στα μάτια των αναγνωστών, μα η πορεία του ως το σημείο αυτό είναι δεδομένη σε όλους.

Gollum

Τέλος, ο Claude Frollo απ’ το κλασικό έργο ‘The Hunchback of Notre-Dame’. Ίσως πολλοί να είναι σχετικοί μονάχα με την ταινία της Disney βασισμένη στο βιβλίο, μα, πιστέψτε με, ο χαρακτήρας του Frollo διαφέρει αρκετά στο πόνημα του Victor Hugo. Είναι ένας anti-villain με αρκετά καλά στοιχεία μάλιστα, όπως το ότι είναι μια καλή πατρική φιγούρα. Αυτό βέβαια δεν δικαιολογεί την προθυμία του να κάψει το Παρίσι αν χρειαστεί εξαιτίας της λαγνείας του.

Claude Frollo

Καταλήγοντας, θα πρότεινα μια ερώτηση και απάντηση ως μπούσουλα για να ξεχωρίζουμε τους anti-villains:

Γιατί είναι αυτός ο χαρακτήρας κακός; Γιατί δεν έχει επιλογή.

Αν αυτό ισχύει, μάλλον έχουμε έναν anti-villain που έχει επωμιστεί το βάρος μιας σκάρτης ηθικής πυξίδας για κάποιον δικό του σκοπό. Μπορεί να μην μπορούμε να τον συμπονέσουμε, μα θα έπρεπε στο ελάχιστο να μπορούμε να τον καταλάβουμε και όπως είδαμε, υπάρχουν διάφοροι τρόπο (και άλλοι τόσοι) να προσεγγιστεί το θέμα.

Πηγές/Further Reading:

  • Art (C) by Marc Simonetti.
  • Sanderson, B. (2006). Mistborn: The Final Empire.
  • Sanderson, B. (2007). Mistborn: The Well of Ascension.
  • Sanderson, B. (2008). Mistborn: The Hero of Ages.
  • Sanderson, B. (2016). Mistborn: Secret History, a Cosmere novella.
  • Blakeney, K. (2010). “Perceptions of Heroes and Villains in European Literature”. Inquiries Journal/Student Pulse, 2(01). Retrieved from inquiriesjournal.com
  • Pattison, Darcy (2008). “Villains Don’t Always Wear Black”. darcypattison.com
  • Bureman, Liz (~2003). “Four Types of Anti-Villains”. The Write Practice. thewritepractice.com

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά