Táltos: Ο Μαγυάρος Υπεράνθρωπος

by Γιώργος Σκαγιάκος

“…υπήρχε ένας εξαδάκτυλος άντρας στην αυλή του Πατέρα σου…”

Γκαλεότο Μάρτζιο προς τον Βασιλιά Ματθία Κόρβινο

Από τη λατινική γλώσσα και τη λέξη “paganus”, που σημαίνει ο χωρικός, ο άνθρωπος που ζει στην ύπαιθρο, ο αγρότης, βαφτίστηκαν όλες οι θρησκείες που ήταν διαφορετικές από τον Χριστιανισμό. Συγκεκριμένα, τον 4ο αιώνα μ.Χ., οι πρώτοι χριστιανοί της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας χρησιμοποίησαν τον όρο “Παγανισμός” για να προσδιορίσουν όλες τις πολυθεϊστικές θρησκείες που ολοένα αυξάνονταν τόσο σε τοπικό, αλλά και σε περιφερειακό επίπεδο σε σχέση με τον χριστιανικό πληθυσμό, αλλά και για να διαχωριστούν από αυτό που ονομάστηκε “Milites Christi” (Στρατιώτης του Χριστού). “Έλληνας” είναι ακόμη μια ονομασία για τους ειδωλολάτρες εκείνης της περιόδου, αφού η θυσία ήταν ένα βασικό τελετουργικό της ελληνορωμαϊκής θρησκείας, πράγμα που αποτελούσε σοβαρή ένδειξη του αν κάποιος ήταν χριστιανός ή παγανιστής.

Όπως εύκολα κάποιος μπορεί να αντιληφθεί –έστω από τα συμφραζόμενα–, ο παγανισμός αρχικά υπήρξε ένας υποτιμητικός και αρκετές φορές καταδικαστικός χαρακτηρισμός για τον πολυθεϊσμό, που ουσιαστικά υποδηλώνει ένα είδος κατωτερότητας. Η θρησκεία του “χωριάτη”.

Χρειάστηκαν περίπου δέκα αιώνες ώστε κάπου στον μεσαίωνα ο όρος να πάρει συσσωρευτικό χαρακτήρα και να χαρακτηρίζει οποιοδήποτε σύστημα λατρείας δεν ήταν γνωστό και κατ’ επέκταση σωστό και ο όρος να συνοδεύει τους “ψεύτικους θεούς”.
Χρειάστηκαν αρκετά χρόνια για να γίνει κατανοητό ότι ο παγανισμός δεν είναι ούτε μία, αλλά ούτε θρησκεία. Μα αμέσως μόλις αυτό γίνει κατανοητό, τότε το μυστικό του ορισμού τού τι ακριβώς είναι παγανισμός παύει να υπάρχει ή έστω γίνεται αρκετά προβληματικό, αφού ακόμη και αν υπάρχουν κοινά χαρακτηριστικά, κάθε λατρευτικό σύστημα έχει τα δικά του ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Πριν όμως απ’ όλα τα παραπάνω υπήρξε ο ανιμισμός .

Στο έργο Primitive Culture, 1871, o ανθρωπολόγος Έντουαρντ Μπάρνετ Τέιλορ έδωσε στον ανιμισμό τον ελάχιστο ορισμό: γενική πίστη στις πνευματικές υπάρξεις. Αλλά δεν στάθηκε εκεί και συνέχισε ορίζοντάς τον σαν ελάχιστο ορισμό της θρησκείας. Έτσι κάπως ο ανιμισμός είναι η πίστη του “πρωτόγονου” ανθρώπου σε ψυχές που εμψυχώνουν τη φύση. Ο Taylor διατύπωσε τον ανιμισμό ως μια θεωρία επί εθνολογικής και κοινωνικής βάσης για την προέλευση της θρησκείας.

Πριν όμως από όλα τα παραπάνω υπήρξε ο Σαμανισμός, το περίπλοκο λατρευτικό και θρησκευτικό κίνημα που περιλαμβάνει και τη μαγεία και που διαμορφώνεται γύρω από την εμπειρία της έκστασης. Θεωρείται μυστικιστική τεχνική και μάλλον δεν συγκαταλέγεται στις θρησκείες, αλλά και ούτε στη φιλοσοφία, αφού προϋπήρξε αυτών. Ο ιερέας του Σαμανισμού, ο σαμάνος, πιστεύεται ότι θεραπεύει και εκτελεί θαύματα –όπως οι Ινδουιστές Φακίρηδες που θεωρούνται σαμάνοι–, αλλά και ότι πέραν αυτού είναι ψυχοπομπός. Άρα, ο σαμάνος συγκεντρώνει ένα πλήθος ιδιοτήτων όπως ιερέας, μάγος, γιατρός, μυστικιστής, αλλά και ποιητής.

Η εξάπλωση του σαμανισμού υπήρξε τόσο ευρεία ανά τον κόσμο, που ο ακριβής ορισμός του είναι διακύβευμα πολλών ετών, αφού πέρα από τη στροφή του σαμάνου στον κόσμο του υποσυνείδητου, οι ομοιότητες μεταξύ των πρακτικών του σαμανισμού είναι πολύ γενικές. Για παράδειγμα, η προσπάθεια της κατανόησης των αρχών του κόσμου μας, της γης και των ζώων.

Σχεδόν σε όλες τις θρησκευτικές εκφάνσεις του κινήματος οποιοσδήποτε άνθρωπος, άνδρας ή γυναίκα, που λάβει την εκπαίδευση και ολοκληρώσει τις δοκιμασίες που προβλέπονται μπορεί να εξελιχθεί σε σαμάνο. Σχεδόν σε όλες, εκτός από μία: táltos.

Táltos

Στο πάνθεον της μαγυάρικης παράδοσης, ανάμεσα στα τρία επίπεδα του κόσμου που στηρίζονταν στο Δέντρο της ζωής, υπήρχαν οι táltos. Άνθρωποι που είχαν γεννηθεί με υπερφυσικές δυνάμεις. Οι ρίζες της λέξης, χαμένες ανάμεσα σε ετυμολογίες που είτε είναι ουγγρικής (διάπλατα ανοικτό) είτε τουρκικής προέλευσης (ασυνείδητο), χαρακτηρίζουν εκείνον τον άνθρωπο ή υπεράνθρωπο που επιλέχθηκε από τους Θεούς ή τα πνεύματα, μέσω κάποιου συγκεκριμένου καλέσματος και είχε το καθήκον να επικοινωνεί με ολόκληρο το ουγγρικό έθνος σε περιπτώσεις κινδύνου, όπως σε περίπτωση ξένης εισβολής ή προς αποφυγή μιας πολιτιστικής κατάρρευσης.

Αντίθετα από όλους τους υπόλοιπους σαμάνους που υπήρχαν στον κόσμο, ο táltos γεννιόταν με το χάρισμα. Υπήρχαν μερικές συγκεκριμένες ενδείξεις που καθιστούσαν εφικτή την αναγνώριση ενός táltos, ακόμη και αμέσως μετά τη γέννησή του. Ένα νεογέννητο που έφερε δόντια στο στόμα ήταν μία από αυτές. Τα έξι δάκτυλα σε κάποιο άκρο ήταν μια άλλη. Η παρουσία μερικών παραπάνω οστών σε σημεία του σώματος, αλλά και η παρουσία της μεμβράνης που κάλυπτε το κεφάλι και το πρόσωπο του μωρού ήταν μερικές ακόμη ενδείξεις.

Μα μη νομίζετε ότι η ζωή ενός παιδιού που έχει επιλεχθεί για το χάρισμα ήταν εύκολη. Εάν το οστό που ήταν η ένδειξη της επιλογής έσπαγε πριν το παιδί φτάσει τα επτά του χρόνια, οι ικανότητες χάνονταν και αφού το “χάρισμα” δεν γινόταν να διδαχθεί, τότε όλα τελείωναν. Κάποιες διηγήσεις υποστηρίζουν ότι το παιδί θα έπρεπε να θηλάζει μέχρι να συμπληρώσει τα επτά χρόνια, γιατί αυτό του έδινε τις βάσεις για σωματική και πνευματική υπεροχή. Ο μύθος του Fehérlófia είναι μία από αυτές τις διηγήσεις και έχει τις ρίζες του στους μύθους των Αβάρων και των Ούνων, θέλοντας να υμνήσουν τους αρχαίους προγόνους τους που κυριαρχούσαν στις στέπες.

Μέσω ενός υπερφυσικού καλέσματος, ο táltos γινόταν αυτό που γεννήθηκε να είναι. Μέσω αυτού του υπερφυσικού γεγονότος, μπορούσε πλέον να διαλογιστεί και στην κορύφωση της πνευματικής έκστασής του μπορούσε να θεραπεύσει πληγές ή ασθένειες και να μάθει τις κρυμμένες αλήθειες που απάρτιζαν τον κόσμο μας. Μέσα από αυτή την ιδιότυπη ύπνωση, μπορούσε να εξαπολύσει την υπερφυσική ικανότητα που τον ακολουθούσε. Ο Καμπό έτρωγε στο ίδιο τραπέζι με τον βασιλιά Ματθία Κόρβινο (1443-1490). Όντας ρακένδυτος ανάμεσα σε ευγενείς, είχε προκαλέσει επανειλημμένα τα ερωτήματα της αυλής προς τον ηγεμόνα για το πώς επιτρέπεται σε έναν ζητιάνο να συντρώγει με τον βασιλιά. Το σώμα του Καμπό λέγεται ότι ήταν συνεχώς τόσο κρύο που θύμιζε πάγο και τα πόδια του ήταν χοντρά και κοντά σαν κούτσουρα. Όταν ο στρατός των Οθωμανών εισέβαλε στο βασίλειο της Ουγγαρίας, λέγεται ότι ο Καμπό ξερνούσε φωτιά και ότι αντιμετώπισε το τουρκικό ατσάλι με τον πάγο του.

Digital art by Laura Sava

Υπάρχει πλήθος αναφορών σε táltos, είτε αυτοί ήταν απλοί καθημερινοί άνθρωποι είτε ευγενείς ακόμη και βασιλιάδες. Αρκετά πρόσωπα από τη δυναστεία των Αρπάντ λέγεται πως ήταν táltos και πως ο βασιλιάς Ιστβαν Α’ –μετέπειτα Άγιος Στέφανος–, αν και ο ίδιος ανήκε στη δυναστεία, προσήγαγε σε δίκη αρκετούς táltos κατά τα χρόνια της εξέγερσης των Παγανιστών. Όμως τι θα ήταν οι táltos χωρίς τα “τοτέμ” τους; Η παράδοση αφηγείται σχεδόν στερεοτυπικά την ξαφνική εμφάνιση ενός αλόγου μπροστά στα μάτια του νεαρού χωρικού, πρίγκηπα ή του νεότερου γιου, με τη μορφή άσχημης γυναίκας.

Η καλή συμπεριφορά του νεαρού θα ωθήσει την άσχημη γυναίκα να του ζητήσει στάχτη για να κορέσει την πείνα της και όταν αυτό γίνει, ένα άτι με πέντε ή έξι πόδια και χρυσή σέλα θα σταθεί μπροστά του. Σε αυτή τη μορφή μπορεί να πετάξει με τον αναβάτη του πιο γρήγορα και από τη σκέψη. Ο συμβολισμός θυμίζει το τύμπανο του táltos. Φτιαγμένο από δέρμα, πρέπει να θερμανθεί (βλέπε στάχτες) για να βγάλει τον ήχο που είναι το όχημα για τον διαλογισμό. Όμως, εκτός από το άλογο, υπάρχουν οι Tunder, πλάσματα σαν νεράιδες, που εμφανίζονται με διάφορες μορφές –ευχάριστες ή δυσάρεστες– στον εκλεκτό των θεών, δίνοντάς του συμβουλές ή και πρακτική βοήθεια όταν χρειάζεται, όπως επίσης και ένα πλάσμα που μοιάζει με στοιχειό και ονομάζεται Liderk.

Sárkány

Ο táltos δεν πολεμά με δράκους. Οι Sárkány, οι δράκοι, αν και είναι κατεξοχήν όντα της ουγγρικής παράδοσης, δεν συναντιόνται με τους σαμάνους· αν και θα μπορούσαν, αφού η ανάσα τους είναι φωτιά και φρουρούν φυλακισμένες γυναίκες ή ανυπολόγιστους θησαυρούς, συμβολίζουν την ανθρώπινη συμπεριφορά. Πολεμώντας εναντίον τους, είναι σαν να μάχεσαι για να ξεπεράσεις τη δική σου άσχημη ιδιοσυγκρασία, πράγμα που ο táltos έχει ήδη ξεπεράσει.

Επιμέλεια κειμένου: Σοφία Νέστορα, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

Cover art by Laura Sava

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά