Γάτες: Φόβος και μαγεία μέσα από την κέλτικη παράδοση

by Φεβρωνία Κουτελίδα

Οι γάτες έχουν απασχολήσει κατά καιρούς τις παραδόσεις και τις προκαταλήψεις των ανθρώπων. Σε κάποιους πολιτισμούς έπαιζαν πολύ σημαντικό ρόλο και ως θεότητες και ως μυθικά πλάσματα, όπως στην αρχαία Αίγυπτο και στους Κέλτες. Το ζώο είχε μια ασαφή αντιμετώπιση. Έχει εκδιωχθεί και λατρευτεί όσο κανένα άλλο ίσως. Μπορεί να φταίει η περίεργη συμπεριφορά του, που οδήγησε τους ανθρώπους να δημιουργήσουν τόσους θρύλους γύρω από αυτό.

Σε αυτό το άρθρο θα ακολουθήσει μια σειρά από μύθους, θεότητες και δεισιδαιμονίες της κέλτικης παράδοσης, όπου φαίνονται οι διαφορές στην αντιμετώπιση του ζώου και το πόσο σημαντική θέση είχε στην κουλτούρα τους. Η ζωή των γατών δεν θεωρούταν ιδιαίτερης σημασίας, όμως το αντίκριζαν με πολλή προσοχή, γιατί θεωρούνταν εκδικητικά όντα και δεν ήθελαν να τα προσβάλλουν. Χαρακτηρίζονταν ως οιωνοί διάφορων γεγονότων και με δυνάμεις απόκοσμες, αλλά μπορούσαν να είναι και κατοικίδια Θεών ή ακόμα και Θεοί.

Γάτες. Βιβλίο των Κελ
Εικονογραφημένη γάτα στο βιβλίο των Κελλ. Βιβλίο που γράφτηκε περίπου το 800 μ.Χ.

Δεισιδαιμονίες και προκαταλήψεις

Όπως αναφέρθηκε και στον πρόλογο, οι παράλογες αντιλήψεις σχετικά με τις γάτες δεν ήταν λίγες. Ειδικά στην περίοδο όπου ο Χριστιανισμός ήθελε να εξαλείψει οποιαδήποτε ρίζα παγανιστικής μορφής, χρησιμοποιήθηκε αρκετή φαντασία. Ένα από τα φρικτά γεγονότα που συνέβησαν ήταν η μαζική δολοφονία γατών που σκότωναν ποντίκια και αρουραίους, με αποτέλεσμα τη ραγδαία εξάπλωση της πανούκλας. Υπάρχει μια πληθώρα γεγονότων και κινήσεων που αποτελούσαν αφορμή για προβλέψεις και επερχόμενα συμβάντα. Κάποια από αυτά είναι:

Μία λαϊκή ιρλανδική παροιμία έλεγε: “Ο Θεός τους σώζει όλους εδώ, εκτός από τη γάτα”.
  • Όταν μία γάτα βρισκόταν έξω από μία εκκλησία, σήμαινε πως κάποια μεγάλη καταστροφή θα ερχόταν.
  • Όταν καθάριζε το πρόσωπό της, θα έβρεχε, ενώ όταν έτρεχε μακριά από μια φωτιά, καταιγίδα θα πλησίαζε.
  • Εάν πηδούσε πάνω από ένα πτώμα, ο επόμενος που θα την έβλεπε θα τυφλωνόταν.
  • Εάν μία γάτα πέθαινε μέσα στο σπίτι, σήμαινε πως κάποιος μέσα από την οικία θα πέθαινε σύντομα.
  • Στην περίπτωση που η γάτα πηδούσε πάνω από το φαγητό κάποιου, θα μπορούσε να κυριεύσει το μυαλό του.
  • Εάν περνούσε κάτω από μια γέφυρα, σήμαινε πως κάτι κακό θα συνέβαινε.
  • Όταν κάποιος έβλεπε γάτα την πρώτη μέρα ενός καινούριου χρόνου, όλη η χρονιά του θα ήταν άτυχη.
  • Όταν νιαούριζε για φαγητό, σήμαινε πως κάποιο άλλο ζώο θα πέθαινε.
  • Από όλες τις προκαταλήψεις που υπήρχαν, βρέθηκε και μία που ήταν ευνοϊκή, σύμφωνα με την οποία όταν μία γάτα περνούσε από τον δρόμο ενός ναύτη, τότε αυτό ήταν σημάδι καλής τύχης.

Θεότητες και Θρύλοι

Γάτες: Μία γυναίκα με τα κατοικίδιά της. Ένα από αυτά είναι μία γάτα.
Ξυλογραφία του 16ου αιώνα.

Από τόπο σε τόπο, οι γάτες θεωρούνταν πως είχαν σχέσεις με Θεούς, δαίμονες και ήταν σύντροφοί τους, ενώ κάποιες φορές μπορεί να ήταν και ο ίδιος ο διάβολος. Μπορούσαν να είναι νεράιδες ή πνεύματα. Άλλες φορές περιγράφονται ως τερατόμορφα όντα, τα οποία είναι πανίσχυρα. Αξίζει να σημειωθεί ότι έχουν συνδεθεί με τη μαγεία και οι σχέσεις που δημιουργήθηκαν μεταξύ τους ήταν μία από τις αφορμές για την έναρξη του κυνηγιού των μαγισσών.

Γάτα Σιθ
Η Γάτα Σιθ

Ένα πολύ γνωστό μυθικό πλάσμα είναι η Γάτα Σιθ (sìth). Αναφέρεται ως μία μεγάλη γάτα με μια άσπρη κηλίδα στο στήθος. Το πλάσμα αποκαλείται και αλλιώς ο “Βασιλιάς των Γατών”, αλλά οι μύθοι περισσότερο δίνουν την εντύπωση ενός εκδικητικού προστάτη παρά βασιλιά. Λένε πως τη νύχτα του Σάμχαϊν (τη νύχτα του Halloween δηλαδή), όλοι έπρεπε να αφήνουν ένα μπολ με γάλα στην πόρτα τους ως δώρο στον γάτο. Σε όσους του άφηναν αυτό το δώρο, εκείνος για ανταπόδοση θα έδινε ευχές. Σε όσους δεν άφηναν τίποτα, θα τους καταριόταν να στερέψει το γάλα των αγελάδων τους.

Μια κοινή δοξασία ήταν πως οι μάγισσες μπορούσαν να μεταμορφωθούν 8 φορές σε γάτα. Όταν μεταμορφώνονταν για 9η φορά, θα έπαιρναν για πάντα τη μορφή της γάτας. Αυτός είναι ο μύθος που πηγάζει από την αντίληψη που επικρατεί ακόμα και σήμερα για τις 9 ζωές της γάτας.

Η Μπρίτζετ, Θεά των ποιημάτων, των μεταλλουργών, της γέννας και της έμπνευσης, είχε ως ζώο συντροφιάς της τη γάτα.

Σε κάποιες εκδοχές, υπάρχουν γάτες που μιλάνε, τους δίνονται ανθρώπινα χαρακτηριστικά και μπορεί να είναι βάρδοι, πολεμιστές και φρουροί. Υπάρχει μια ιστορία, όπου ένας γάτος ζει σε ένα σπίτι κοντά στον δρόμο και επιτρέπει στους ταξιδιώτες να φάνε μαζί του στο τραπέζι του. Μια φορά, ένας οδοιπόρος επιχείρησε να του κλέψει ένα κολιέ. Εκείνος, τότε, μεταμορφώθηκε σε φλεγόμενο τόξο και τον έκαψε μέχρι να γίνει στάχτη.

Ο Θεός Νουάντου, που ήταν ο πρώτος βασιλιάς των Τουάθα Ντε Νανάν*, σε μία μάχη είχε χάσει το ένα του μάτι, το αντικατέστησε με ένα από τις γάτες που είχε στο σπίτι του για να κυνηγάνε τα ποντίκια.

Σε κάποιες μυθικές μάχες, γατόμορφα τέρατα αναφέρονται ως επιδέξιοι αντίπαλοι. Ο Κουχούλιν, ένας από τους πιο γνωστούς ημίθεους ήρωες της ιρλανδικής μυθολογίας, βρέθηκε αντιμέτωπος στη μάχη με 3 γάτες. Οι Φιάννα, στον κύκλο του Φένιαν**, πάλεψαν με πολεμιστές που είχαν κεφάλια γατών και σκύλων.

Γάτες: Γάτα Παλούγκ
Καθ Παλούγκ

Σε αναφορές βλέπουμε πως υπήρξε ένας μάρτυρας κατά τον μεσαίωνα, που είχε δει μια μαύρη γάτα πέντε φορές μεγαλύτερη από το κανονικό. Έσπειρε τον φόβο πως ήταν ένας δαίμονας που τριγύριζε ανάμεσα στους ανθρώπους.

Σε γαλλικούς και ουαλικούς μύθους, υπάρχει ένα πλάσμα που λέγεται Καθ Παλούγκ ή αλλιώς η Γάτα του Παλούγκ. Ήταν τόσο τρομερό, που το αποκαλούσαν και “μία από τις 3 πανούκλες του νησιού Άνγκλσεϊ”. Έχει πολεμήσει αρκετές φορές με τον Βασιλιά Αρθούρο, ενώ σε μια εκδοχή υποστηρίζεται ότι ο Αρθούρος υπέκυψε στα τραύματα που του προκάλεσε η γάτα.

Με μια σύνοψη

Όπως φάνηκε, οι ιστορίες που αναφέρουν γάτες στην κέλτικη παράδοση τις περιγράφουν ως σκοτεινά, αλλά και δυνατά όντα. Αν και δεν υπάρχει κάποια πηγή που να επιβεβαιώνει ότι είχε απελευθερωθεί ή ζούσε κάποιου είδους μαύρου πάνθηρα, οι περισσότερες διηγήσεις δείχνουν αυτή την εικόνα. Όλες οι δοξασίες και ο παραλογισμός οδήγησαν στο μίσος για το ζώο και την εκδίωξή του. Πήρε αιώνες για να φύγει ο φόβος από τα μυαλά των ανθρώπων, κι όμως βλέπουμε ακόμα και σήμερα πως πολλοί θεωρούν τις γάτες ως σατανικά ζώα που θα τους φέρουν κακοτυχία. Σε κάθε περίπτωση όμως, παραμένουν πανέμορφα και γλυκά χνουδωτά πλασματάκια, που μας συντροφεύουν στις δύσκολες στιγμές μας. Αν και δεν τους ενδιαφέρει και πολύ…

*Μυθική φυλή Θεών που κατοίκησε στην Ιρλανδία και είχε τελειοποιήσει την τέχνη της μαγείας. Πρόκειται για ένα πάνθεο των προχριστιανικών χρόνων.

**Είναι ο τρίτος στη σειρά από τους ιρλανδικούς κύκλους, ο οποίος περιέχει μια σειρά ιστοριών που απαρτίζονται από τον κυνηγό και πολεμιστή Φιν και τους Φιάννα, μια ομάδα ημιανεξάρτητων κυνηγών.

Πηγές

livinglibraryblog.com
celticvalleyceramics.com

Επιμέλεια κειμένου: Νέστορα Σοφία, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

Cover art: Celtic Knot Cat Art Digital Art by Peggy Collins

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά