Η νύχτα του Ivan Kupala

by Γιώτα Χουλιάρα

«Οι φωτιές άναψαν και οι πύρινες φλόγες τους, όμοιες με γλώσσες δράκων, έφταναν ως τον καλοκαιρινό ουρανό. Τα νεαρά αγόρια συγκεντρώθηκαν από τη μια πλευρά και οι όμορφες κοπέλες από την άλλη. Θα στέγνωναν τα βρεγμένα από τις βουτιές ρούχα τους πηδώντας πάνω από τις φλόγες. Η Σνεγκούροτσκα ένιωθε την ανάσα της να χάνεται καθώς τα μεγάλα γαλάζια μάτια της κοιτούσαν το όμορφο αγόρι απέναντί της. Όταν της έκανε νόημα να περάσουν μαζί τη φωτιά, χωρίς δεύτερη σκέψη τινάχθηκε στον αέρα. Αλίμονο όμως, έλιωσε σαν τη νιφάδα στο φως του ήλιου και χάθηκε…… 
Η Βaba Yaga σταμάτησε, κοίταξε τα παιδιά απέναντί της που είχαν μείνει άφωνα. 
“Ώρα για ύπνο”, είπε η γριά μάγισσα. “Αύριο είναι σημαντική μέρα. Θα πρέπει από το πρωί να μαζέψετε ξύλα για τις μεγάλες φωτιές. Είναι η νύχτα του Ιβάν Κουπάλα. Η νύχτα που φυτρώνει η μαγική φτέρη
Τα μικρά δεν τόλμησαν να φέρουν αντίρρηση, ούτε να ρωτήσουν ποια η τύχη της Σνεγκούροτσκα, του κοριτσιού από χιόνι, που ο μύθος έλεγε ότι έλιωσε από τη φωτιά του Ιβάν Κουπάλα».

Άμεσα συνδεδεμένος με τον θρύλο της μαγικής φτέρης που αναλύσαμε στο προηγούμενο άρθρο μας είναι ο καλοκαιρινός εορτασμός της νύχτας του Ivan Kupala ή Kupala Night. Πρόκειται για μια παραδοσιακή σλαβική γιορτή, η οποία γιορτάζεται στην Ουκρανία, στην Πολωνία, στη Λευκορωσία και στη Ρωσία και σε άλλες χώρες της Βαλτικής, το βράδυ της 6ης Ιουλίου με το γρηγοριανό ημερολόγιο.

Kupala night by Aleksander Karcz

Ο εορτασμός αντιστοιχεί στις 23 Ιουνίου σύμφωνα με το ιουλιανό ημερολόγιο. Ο εορτασμός σχετίζεται με το θερινό ηλιοστάσιο και την έναρξη του καλοκαιριού και ημερολογιακά βρίσκεται ακριβώς απέναντι από τον εορτασμό του χειμερινού φεστιβάλ της Koliada, για το οποίο θα μιλήσουμε τον χειμώνα. 

Η νύχτα του Ιvan Kupala είναι μια ειδωλολατρική τελετή γονιμότητας, η οποία σηματοδοτεί το θερινό ηλιοστάσιο και την έναρξη της συγκομιδής του καλοκαιριού. Το όνομα της γιορτής, αρχικά, ήταν “Kupala” και σύμφωνα με την προχριστιανική σλαβική παράδοση, αναφερόταν στη μεγάλη θεά της νύχτας Kupalnica ή Kupalnitsa, η οποία ήταν σύζυγος του θεού της φωτιάς Simargl ή Semargl. Από την ένωσή τους γεννήθηκαν ο Kupalo και η δίδυμη αδερφή του Kostroma. Σύμφωνα με άλλη παράδοση, η  Kupalnica, στην οποία αποδιδόταν το προσωνύμιο Solntse, ήταν η θεά του φωτός, που ενώθηκε με τον θεό της φωτιάς και γεννήθηκε ο Kupala. 

Ο Kupala ήταν ο θεός της χαράς, του καλοκαιριού, της μαγείας, του νερού και των βοτάνων. Μαζί με την αδερφή του, Kostroma, αντιπροσώπευαν τη γονιμότητα. Η Kostroma ήταν η θεά της άνοιξης και του καλοκαιριού, αλλά και προστάτιδα των εραστών. Αντιπροσώπευε τη δημιουργική γυναικεία ενέργεια. 

Ο μύθος αναφέρει πως όταν ήταν ακόμη μικρά παιδιά, τα δυο αδέρφια έπαιζαν στο δάσος, λησμονώντας τις προειδοποιήσεις της μητέρας τους Kupalnica. Τότε ο θεός του σκότους Chernobog άρπαξε τον Κupalo και τον οδήγησε στον Κάτω Κόσμο. Τα δυο αδέρφια μεγάλωσαν χωριστά και πολλά χρόνια αργότερα, όταν η Kostroma είχε γίνει μια πανέμορφη κοπέλα και ο Kupalo ένας νεαρός άνδρας, συναντήθηκαν και ερωτεύτηκαν. Μάλιστα, ο μύθος αναφέρει πως η Kostroma έριξε ένα στεφάνι στα νερά του ποταμού με την ευχή να το βρει ο άνδρας που θα παντρευόταν. Το στεφάνι αυτό το βρήκε ο Kupalo και οι δυο νέοι αποφάσισαν να ενωθούν με τα δεσμά του γάμου. Όμως, οι Θεοί τους ενημέρωσαν πως ο γάμος αυτός ήταν ανίερος, καθώς ήταν αδέρφια. Από την ντροπή τους για το ανοσιούργημα που διέπραξαν, οι δυο νέοι αυτοκτόνησαν. Ο Κupalo έπεσε στη φωτιά και κάηκε, και η Kostroma στη λίμνη και πνίγηκε. Διάφορες παραλλαγές του μύθου αναφέρουν πως μετατράπηκε σε τέρας, τη Mavka. Πρόκειται για μια γυναικεία φιγούρα, η οποία είναι επικίνδυνη για τους άνδρες, καθώς εμφανίζεται ως όμορφη γυναίκα και τους αποπλανεί με σκοπό να τους σκοτώσει. 

Η περιγραφή της θυμίζει τις ρουσάλκι, γυναικείες οπτασίες, νύμφες του νερού ή δαιμονικά πλάσματα που ζούσαν κοντά σε νερά ή στα βάθη των ποταμών και έβγαιναν κυρίως κατά τον Ιούνιο μήνα, όταν άφηναν τα βάθη των λιμνών και των ποταμιών και σκαρφάλωναν τις νύχτες σε κλαδιά σημύδων και ιτιών. 

Illustrator Community | Illustration Series Slavic holidays. illustrators.ru
Illustrator Community | Illustration Series Slavic holidays. illustrators.ru
Kupalo and Kostroma srbijadanas.net

Οι Θεοί λυπήθηκαν για τη σκληρή τιμωρία των δυο αδερφών και αποφάσισαν να τους επιστρέψουν στη ζωή σαν λουλούδι, το οποίο οι Σλάβοι ονόμασαν Kupalo-da-Mavka, το γνωστό Μελάμπυρο, το οποίο με τον εκχριστιανισμό των σλαβικών πληθυσμών ονομάστηκε λουλούδι του Ιvan και της Μαρίας. Άλλες παραλλαγές της ιστορίας αναφέρουν πως η Kupalnica και ο Simargl απέκτησαν μια κόρη, την Κupala, η οποία συχνά αποκαλείται με το όνομα της μητέρας της και ήταν η θεά του καλοκαιριού και της γονιμότητας. 

Illustrator Kamil Jadczak has created a fantastical depiction of ‘Rusalka’, a demonic water spirit in Slavic mythology who lures young men into water to drown them.

Με την εξάπλωση του χριστιανισμού στις περιοχές της ανατολικής Ευρώπης, οι ιερείς και η Εκκλησία προσπάθησαν να απομακρύνουν τον λαό από τα παγανιστικά αυτά στοιχεία, τα οποία συνδέονταν άμεσα με τη γονιμότητα. Ονόμασαν, λοιπόν, τον θεό Kupala Ιvan, το σλαβικό όνομα για το Ιωάννης, και θέλησαν να το συσχετίσουν με τη γιορτή του Ιωάννη του Βαφτιστή στις 24 Ιουνίου. Ο λόγος αυτής της προσπάθειας ήταν για να καταργηθούν και οι εορτασμοί γονιμότητας, καθώς οι νέοι και οι νέες, στο όνομα της αγάπης, μπορούσαν με ευκολία να βρεθούν ερωτικά στην εξοχή ή δίπλα από τα ποτάμια και τις φωτιές που άναβαν για να τιμήσουν το καλοκαίρι. Μάλιστα, ακολουθούσαν συγκεκριμένο τελετουργικό καθαρισμού με νερό (κολύμπι) και εξαγνισμού, πηδώντας πάνω από τις φωτιές και στη συνέχεια μπορούσαν να επιδοθούν σε ερωτικές περιπτύξεις. 

Η Εκκλησία δεν είδε με καθόλου καλό μάτι αυτή την ελευθερία και τη σεξουαλικότητα και γι’ αυτό διατήρησε τον εξαγνισμό με το νερό, καθώς παρέπεμπε στη βάφτιση του Ιωάννη, αλλά φρόντισε να απομακρύνει όλα τα υπόλοιπα στοιχεία που ήταν ένας ύμνος στη θηλυκότητα και στη γονιμότητα. Ή τουλάχιστον αυτό πίστεψε, καθώς βαθιά μέσα στα δάση, η Kostroma ευλογεί τους εραστές που τολμούν και αλίμονο σε όποιον αθετήσει την υπόσχεση αγάπης προς την καλή του. Η πρώτη ρουσάλκα, η τρομερή Mavka, θα τον τιμωρήσει.  

Πηγές: 

Ukraïnka, L. ‘Kupala na Volyni,’ Zhytie i slovo, 1 (Lviv 1894)
Dei, O. (ed). Kupal’s’ki pisni (Kyiv 1970)
Dictionnaire des noms des divinités. France: Archive ouverte des Sciences de l’Homme et de la Société, Centre national de la recherche scientifique.
godsbay.ru/slavs/kostroma.html
radogost.ru/kostroma.html

Εικόνα: Night on Ivan Kupala by Natalia Bagatskaya

Επιμέλεια κειμένου: Νέστορα Σοφία, Γλωσσολόγος & Επιμελήτρια κειμένων

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά