Σπίτι από Φύλλα: Το χαοτικό μυθιστόρημα του Mark Z Danielewski

by Nyctophilia

Μια νεαρή οικογένεια μετακομίζει σ’ ένα μικρό σπίτι όπου διαπιστώνει κάτι τερατώδες: το εσωτερικό του σπιτιού τους είναι μεγαλύτερο από το εξωτερικό του. Βέβαια, ούτε ο βραβευμένος με Πούλιτζερ φωτορεπόρτερ Γουίλ Νάβιντσον ούτε η σύντροφός του Κάρεν Γκρην, ήταν προετοιμασμένοι ν’ αντιμετωπίσουν αυτή την παραδοξότητα, ως την ημέρα που οι φωνές των δυο μικρών παιδιών τους άρχισαν να διηγούνται μιαν άλλη ιστορία – μια ιστορία με απτό σκοτάδι, με μιαν άβυσσο που μεγαλώνει αενάως πίσω από την πόρτα μιας ντουλάπας, και για εκείνο το ανόσιο βουητό που δεν θ’ αργήσει να γκρεμίσει τους τοίχους τους και να κατασπαράξει όλα τους τα όνειρα.

Αυτό αναγράφει το οπισθόφυλλο της ελληνικής έκδοσης του βιβλίου “Σπίτι από Φύλλα” του Mark Z. Danielewski και, σοβαρά τώρα, θα πιστεύατε ποτέ ότι με τέτοια περίληψη το βιβλίο θα ήταν ένα από τα πιο περιζήτητα βιβλία τρόμου στις ομάδες βιβλιόφιλων στο ίντερνετ;

Με είχαν ρωτήσει πρόσφατα, σε παρέα αναγνωστών τρόμου, αν το βιβλίο αξίζει να διαβαστεί. Αν υπάρχει κάποιος λόγος που το “Σπίτι από φύλλα” είναι ένα τόσο ξεχωριστό βιβλίο.

Η απάντηση είναι ναι, και θα σας εξηγήσω παρακάτω το γιατί:

Τι είναι λοιπόν το “Σπίτι από φύλλα“;

Η πλοκή του βιβλίου δεν είναι απλή και γραμμική. Αφηγητής μας είναι ο Τζον Τρούαντ, ένας περιθωριακός νεαρός που δουλεύει σε τατουατζίδικο, είναι καψούρης με μία στρίπερ, κάνει ναρκωτικά και όπως μας λέει από πολύ νωρίς, μερικές φορές λέει ψέματα για να εντυπωσιάσει τους γύρω του.

Ο Τρουαντ ανακαλύπτει, στο διαμέρισμα του νεκρού γείτονά του, ενός τυφλού γέροντα ονόματι Ζαμπανό, ένα μυστηριώδες χειρόγραφο, το οποίο αποτελεί ανάλυση ενός αμφιλεγόμενου ντοκιμαντέρ, το αρχείο Νάβιντσον, όπου βασίζεται στα βίντεο που γύρισε στο νέο του σπίτι ο βραβευμένος με Πούλιτζερ φωτογράφος Γουίλ Νάβιντσον.

Αρχικά αναρωτιέται πώς ο τυφλός γέρος είδε το ντοκιμαντέρ, αλλά στην πορεία ανακαλύπτει ότι κανείς δεν ξέρει την ταινία αυτή και δεν υπάρχει πουθενά καμία αναφορά σε αυτή.

Με άλλα λόγια, έχουμε μία αφήγηση σε τρία επίπεδα, με τρεις αναξιόπιστους αφηγητές. Από τις πρώτες κιόλας σελίδες ο αναγνώστης ξέρει ότι η ιστορία που διαβάζει είναι πλαστή. Και, ταυτόχρονα, δεν ξέρει ποιος από όλους δεν λέει ψέματα.

Αυτό μετατρέπει μία τυπική ιστορία τρόμου σε ένα περίεργο λογοτεχνικό θρίλερ. Ο τρόπος παρουσίασης, με το χειρόγραφο του Ζαμπανό να περιγράφει εναλλάξ σκηνές από την ταινία και να μας δίνει πληροφορίες, αποσπάσματα από τη σχετική βιβλιογραφία και τις θεωρίες του ίδιου, ενώ ο Τρούαντ μας παραθέτει σχόλια ή περιστατικά από τη ζωή του (κυρίως ερωτικές περιπέτειες και την προσπάθειά του να ξετυλίξει το κουβάρι του μυστηρίου) στις υποσημειώσεις.

Αυτό μας δίνει μία σπαστή αφήγηση, που ίσως να ξενίσει κάποιους, καθώς οι μεταβάσεις σε διαφορετικά επίπεδα αφήγησης δεν είναι γραμμικά τοποθετημένες στο κείμενο, αλλά διαβάζονται παράλληλα (δηλαδή δεν σταματάει η αφήγηση του Ζαμπανό και ξεκινάει η αφήγηση του Τρουάντ, αλλά εσύ πρέπει να επιλέξεις να αφήσεις τη μία για να πιάσεις ένα κομμάτι της άλλης, ενώ, αν ενδιαφέρεσαι για τη δεύτερη αφήγηση, αυτή του Τρούαντ, πρέπει πολλές φορές να προσπεράσεις μεγάλα κομμάτια του χειρόγραφου του Ζαμπανό για να διαβάσεις τη συνέχεια της.

Στην ταινία του Νάβιντσον, η οικογένεια (που έχει τα δικά της προβλήματα) διαπιστώνει μία μικρή απόκλιση στις εσωτερικές και εξωτερικές διαστάσεις του σπιτιού, και, όσο τη μελετούν, η απόκλιση μεγαλώνει και μία πόρτα εμφανίζεται από το πουθενά.

Και όσο ο χώρος χάνει τη συνοχή του, τόσο διαλύεται η ψυχολογία της οικογένειας. Και, μαζί τους, και κάθε προσπάθεια για συνοχή του κειμένου.

Η Σελιδοποίηση είναι αυτό που κάνει το Σπίτι από Φύλλα να ξεχωρίζει στην πρώτη ματιά.

Αυτό που θα σας πούνε πολύ νωρίς για το “Σπίτι από Φύλλα”, είναι το πόσο περίεργη είναι η σελιδοποίησή του.

Υπάρχουν σελίδες που ο Ζαμπανό περιγράφει την ταινία, ενώ παράλληλα, στη δεύτερη στήλη της κάθε σελίδες (επί πολλές σελίδες) παραθέτει ντανταϊστικά κατεβατά από βιβλία που υπάρχουν και που δεν υπάρχουν, με τον Τρουάντ να σχολιάζει στους υπότιτλους.

Υπάρχουν σελίδες όπου παράλληλα αποσπάσματα διατρέχουν το κείμενο, αποσπάσματα που διαβάζονται αντίστροφα, σε καθρέφτη, που είναι γραμμένα κάθετα στη σελίδα.

Αργότερα, όταν ο Νάβιντσον και κάποιοι από τη συντροφιά που μελετάει το σπίτι αποφασίζουν να εξερευνήσουν τον απέραντο χώρο που έχει ανοίξει κάτω από το σπίτι, οι σελίδες γίνονται όλο και πιο αραιές από λέξεις, σχηματίζουν σκάλες, πέφτουν, σε κάποιες περιπτώσεις μία σελίδα έχει τρεις, δύο, ακόμα και μία λέξη.

Εκκεντρικότητα; Όχι.

Κάθε τυπογραφική παρατυπία υπάρχει εκεί για να συνοδεύσει την πλοκή, η τοποθέτηση των λέξεων μας αφηγείται την ιστορία, τις παραμορφώσεις του χώρου αλλά και την παραμόρφωση της ψυχοσύνθεσης των χαρακτήρων, του Νάβιντσον, της οικογένειας του, των φίλων του – αλλά και Ζαμπανό που γράφει για την ταινία και του Τρούαντ που ανασυνθέτει το χειρόγραφο.

Και αυτό κάνει το “Σπίτι από Φύλλα” ένα μοναδικό βιβλίο.

Αν περιμένετε κάποια εξήγηση για το σπίτι, το βιβλίο δεν είναι για εσάς. Αν θέλετε μία περιπέτεια τρόμου όπου οι καλοί νικάν το τέρας το ίδιο και όλα καλά (κι ας πεθάναν μερικοί στην πορεία) προσπεράστε άφοβα.

Στο “Σπίτι από Φύλλα” ο Danielewski παίρνει το ακαδημαϊκό, ψυχρό ύφος που χρησιμοποιούσε τόσο συχνά ο Lovecraft για να μας εισάγει στις ιστορίες κοσμικού τρόμου του, το αποδομεί και μας το ξαναπαρουσιάζει σε ένα έπος που ξεπερνάει τις συμβάσεις.

Όχι απλά τις συμβάσεις της λογοτεχνίας τρόμου, αλλά και του τρόπου που γράφονται τα βιβλία. Μπλέκει λογοτεχνικό θρίλερ, ψυχολογικό και κοσμικό τρόμο και μας τον σερβίρει ως μία κατατμημένη αφήγηση σε πολλαπλά επίπεδα που δυσκολεύει τον αναγνώστη λόγω της μη-γραμμικής αφήγησης και τυπογραφίας, ταυτόχρονα όμως είναι αυτό το αίσθημα αποξένωσης που κάνει μία, τυπική κατά τα άλλα ιστορία τρόμου, τόσο αποτελεσματική.

Γιατί η μορφή ενός γραπτού, είτε το θέλουμε είτε όχι, μπορεί να προσδώσει νέες διαστάσεις σε ένα κείμενο και ο Danilewski το οδηγεί στην πιο ακραία εκδοχή του.

Πώς να μη νιώσεις το χάος των αλληλοσυγγρουόμενων παραπομπών, όταν η αφήγηση είναι πιασμένη στη μέγγενη κατεβατών από παραπομπές;

Πώς να μη νιώσεις την απεραντοσύνη ενός ανήλιαγου χάσματος όταν διαβάζεις μία μοναδική λέξη σε μία κενή σελίδα;

Πώς να είσαι σίγουρος για όλα όσα διάβασες, όταν, στα παραρτήματα του βιβλίου, μπαίνει ξαφνικά ένας νέος αφηγητής και σου δίνει ένα νέο αφηγηματικό επίπεδο, μία νέα (μη) εξήγηση για γεγονότα που αναφέρονται.

Δε νομίζω ότι έχει υπάρξει αναγνώστης που να τελείωσε το “Σπίτι από Φύλλα” και να έμεινε ανεπηρέαστος, του άρεσε ή δεν του άρεσε το βιβλίο.  Όπως και το σπίτι, που είναι μικρό στο εξωτερικό αλλά πελώριο μέσα, έτσι και το βιβλίο (που δε το λες μικρό σε διαστάσεις) ανοίγει σε κάτι πολύ μεγαλύτερο και απειλεί να καταπιεί τον αναγνώστη του. Αν σας αρέσουν οι Λιγκότι, Βαντερμιρ, Στράουμπ και Σομόθα, πιθανότατα θα το απολαύσετε.

ΥΓ: Κάποτε είχα αστειευτεί ότι, για να γίνει πραγματικά τρομαχτική αυτή η ιστορία, θα πρέπει να βάζαμε το σπίτι στην Ελλάδα και τον ιδιοκτήτη του να πληρώνει ΕΝΦΙΑ. Και, όπως πολλές κακές ιδέες, κατέληξε ένα δικό του διήγημα στην ανθολογία “Ημερολόγια Ψυχοπλάνης”.

Ο Μιχάλης Γεωργοστάθης είναι συγγραφέας ιστοριών σκοτεινής φαντασίας και τρόμου. Έργα του θα βρείτε διάσπαρτα σε ανθολογίες. Η προσωπική του ιστοσελίδα είναι εδώ white-echoes.eu

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα., συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά