Το “Κοράκι” του E. A. Poe με την εκπληκτική εικονογράφηση του Gustave Doré

by Αννίτα Ιωάννου

“Deep into that darkness peering, long I stood there wondering, fearing, doubting, dreaming dreams no mortal ever dared to dream before”

Η ιστορία της εικονογραφημένης έκδοσης

O Gustave Doré ήταν Γάλλος εικονογράφος, γλύπτης και χαράκτης του 19ου αιώνα. Ο σκοτεινός ρομαντισμός, τα αλλοπαρμένα τοπία και η εμμονή στη λεπτομέρεια  τον καθιέρωσαν ως έναν από τους μεγαλύτερους καλλιτέχνες στην ιστορία της παγκόσμιας τέχνης. Παρόλο που εικονογράφησε πάνω από διακόσια βιβλία, είναι κατά κύριο λόγο γνωστός για τη “Θεία Κωμωδία” του Dante Alighieri, τον “Χαμένο Παράδεισο” του John Milton, την “Τρικυμία” του William Shakespeare, τον “Δον Κιχώτη” του Miguel de Cervantes και το “Κοράκι” του Edgar Allan Poe.

Το εμβληματικό “Κοράκι” του Edgar Allan Poe ήταν το τελευταίο έργο του Doré και δημοσιεύτηκε το 1884 λίγο μετά τον θάνατό του. Η μακάβρια αισθητική, οι πυκνές σκιές και η διάχυτη μελαγχολία αποτυπώθηκαν σε 26 σκίτσα. Τα σχέδια παραδόθηκαν στον εκδοτικό οίκο Harper & Brothers στη Νέα Υόρκη.  Δεκατέσσερις χαράκτες, όπως ο H.Claudius, W. Zimmerman, G. F. Buechner, R. G. Tietze, κ.α.  ανέλαβαν να ετοιμάσουν την κυκλοφορία του τεύχους. Οι εκτυπωτικές πλάκες ήταν από ατσάλι και όχι από χαλκό, λόγω του μεγάλου όγκου της έκδοσης: 10.000 αντίγραφα για 26 σκίτσα χρειαζόταν τουλάχιστον 260.000 φύλλα για βιβλιοδεσία. Το βιβλίο κόστιζε $10 και είχε τεράστια εμπορική επιτυχία.

Διάφοροι καλλιτέχνες επηρεάστηκαν από τον ποιητή του μακάβριου Edgar Allan Poe, όπως ο Harry Clarke, ο Paul Gauguin, ο Édouard Manet (Le Corbeau, 1875) και ο Henri Matisse. O Doré έλαβε το πόσο των $140,000 (!) για την εικονογραφημένη έκδοση του “The Raven”, ενώ ο Poe μόνο $9 από το περιοδικό “The American Review” για το διάσημο ποίημά του. Σύμφωνα με το βιβλίο “Fantasy and Faith: The Art of Gustave Doré” του Eric Zafran, ο κριτικός λογοτεχνίας Edmund C. Stedman έγραψε στην εισαγωγή ότι:

“Doré proffers a series of variations upon the theme as he conceived it: ‘the enigma of death and the hallucinations of an inconsolable soul! Plainly there was something in common between the working moods of Poe and Doré. Both resorted often to the elf-land of fantasy and romance.”

Οι παρακάτω εικονογραφήσεις είναι από την έκδοση του 1884, Harper & Brothers, όπου σκελετοί περιτριγυρίζουν την Lenore και το πέπλο του θανάτου στοιχειώνει τον αφηγητή, ο οποίος είναι “αδύναμος και φθαρμένος” (weak and weary).  Ένα μυστήριο κοράκι τον επισκέπτεται και, καθισμένο σε μια προτομή της θεάς Αθήνας, επαναλαμβάνει συνέχεια τη φράση: “Nevermore.” Οι απόκοσμοι και ανατριχιαστικοί συμβολισμοί του Doré σκιαγραφούν απόλυτα το μακάβριο ποίημα του Poe. Μπορείτε να δείτε ολόκληρο το βιβλίο σε ψηφιακή μορφή από τη Βιβλιοθήκη του Κογκρέσου.

Το Κοράκι

Δώδεκα έδειχνεν η ώρα, μεσονύχτι, όπως και τώρα
Κι ήμουν βυθισμένος ώρα σε βιβλία αλλοτινά,
όταν μέσα από ένα θάμπος ύπνου να μου εφάνη, σάμπως
Κάποιος έξω από την πόρτα να χτυπούσε σιγανά.
Επισκέπτης, είπα, θά’ ναι και χτυπάει σιγανά
Τούτο θά ‘ναι μοναχά.

Α, θυμάμαι, έπεφτε χιόνι και του κρύου Δεκέμβρη οι τόνοι
Σκούζαν μες στο παραγώνι και στοιχειώναν στη φωτιά.

Η νυχτιά με στενοχώρα κι άδικα έψαχνα τόση ώρα

Νά’ βρω τη γλυκειά Λεωνόρα μες τ’ αρχαία μου χαρτιά.

Τη Λεωνόρα που οι αγγέλοι της κρατάνε συντροφιά
Και δική μας ποτέ πια.

Κάθε θρόισμα στο μετάξι της κουρτίνας είχε αλλάξει
Κι έρχονταν να με ταράξει ο άγριος φόβος που τρυπά.
Κι έλεγα , για να πάρω θάρρος και να διώξω αυτό το βάρος:
– Επισκέπτης, δίχως άλλο, θάναι τούτος που χτυπά,
Κάποιος νυχτοπαρωρίτης, που για νάμπει μου χτυπά
Τούτο θάναι μοναχά.

Ξάφνου ως νάντριωσε η ψυχή μου και παρά την ταραχή μου
– Κύριε, φώναξα, ή κυρία, συγχωρέστε με, έστω αργά
Στα χαρτιά μου ήμουν σκυμένος κι ίσως μισοκοιμισμένος
Δε σας άκουσα ωρισμένως να χτυπάτε έτσι σιγά.
Με τα λόγια τούτα ανοίγω τα πορτόφυλλα γοργά.
΄Εξω η νύχτα μοναχά.

Το σκοτάδι αυτό τρυπώντας έμεινα εκειδά απορώντας
Κάθε τόσο ανασκιρτώντας μέσα σ’ όνειρα αλγεινά.
Κράτησε ησυχία για ώρα κι άξαφνα απ’ τα βάθη τώρα,
Μια φωνή να λέει Λεωνόρα σα ν’ ακούστηκε βραχνά.
Εγώ φώναξα «Λεωνόρα» και τη φέρνει η ηχώ ξανά,
΄Ετσι θάναι μοναχά.

Μπήκα στο δωμάτιο πάλι, μ’ άνω κάτω το κεφάλι,
Μα μέσα απ’ αυτή τη ζάλη, δυνατήν ακούω χτυπιά.
– Α, στο παραθύρι θάναι, λέω ευθύς, και με ζητάνε,
Ας ιδώ τώρα ποιος νάναι, φτάνει το μυστήριο πια,
Η καρδια μου δεν αντέχει, φτάνει το μυστήριο πια
Θάναι ο αγέρας μοναχά.

Τότε τα παντζούρια ανοίγω, όμως μια κραυγή μου πνίγω
Καθώς βλέπω ένα κοράκι μες στο δώμα να περνά.
Η ευγένεια δεν το νοιάζει κι ούτε που με λογαριάζει,

Μα γαντζώνει στο περβάζι της εσώπορτας στερνά.
Μα γαντζώνει και κουρνιάζει στη μαρμάρινη Αθηνά
Και κυττάζει μοναχά.

Πως ανάπνευσα στ’ αλήθεια και γελώντας απ’ τα στήθεια,
Λέω , από παλιά συνήθεια, στ’ όρνιο με τη κρύα ματιά:
– Κι αν σου κόψαν το λοφίο κι αν σ’ αφήκαν έτσι αστείο
Μαυροπούλι άλλοτε θείο, που πλανιέσαι στη νυχτιά,
ποιό είναι τάχα τ’ όνομά σου μες την άραχνη νυχτιά;
Και μου λέει: – Ποτέ πια !

Θάμασα πολύ μου ακόμα τόρνιο, που είχε ανθρώπου στόμα,
Μα τα λόγια του όλο σκώμα δε μου μάθανε πολλά.
Γιατί αλήθεια, είναι σπουδαίο και περίεργο και μοιραίο,
Αν μια νύχτα, σας το λέω, δείτε κάπου εκεί ψηλά
Κουρνιασμένο ένα κοράκι στην Παλλάδα, να μιλά
Και να λέει: Ποτέ πιά!

Τ ‘ όνομά του θα μου κράζει, σκέφτηκα, μα τι με νοιάζει,
΄Ισως πάλι να νυστάζει και τα λόγια του ξεχνά.
΄Ομως τούτο ούτε σαλεύει κι είναι ως κάτι να γυρεύει
Και του κρίνουμαι: – Περσεύει κι άλλος τόπος εδωνά,
Την αυγή θα φύγεις πάλι σαν ελπίδα που περνά.
Και μου λέει: Ποτέ πια!

Τρόμαξα στ’ αλήθεια μου, όντας, μου δευτέρωσε μιλώντας,
– Δίχως άλλο, είπα σκιρτώντας , τούτο ξέρει μοναχά.
Κάποιος πρώην κύριός του, θάκλαψε πολύ, ο καϋμός του
΄Ισως νάγινε δικός του και για τούτο αγκομαχά
Και του απόμεινε στη σκέψη κι είναι σα να ξεψυχά
Λέγοντάς μου: – Ποτέ πια !

Και τη θλίψη μου ξεχνώντας έστρεψα σ’ αυτό γελώντας
Την καρέκλα μου τραβώντας στο κοράκι αντικρυνά.
Μα στο κάθισμά μου απάνω, χίλιες τόσες σκέψεις κάνω
Και στο νου μου τώρα βάνω για ποιό λόγο αληθινά
Σα μιαν επωδή μακάβρια να μου λέει όλο ξανά
Το κοράκι: Ποτέ πια!

Γρίφος θάναι ή αίνιγμά του κι ίσως μήνυμα θανάτου
Και κυττώντας τη ματιά του που μου τρύπαε την καρδιά,
Γέρνω ωραία μου το κεφάλι, στο δικό της προσκεφάλι,
Όπου αντιφεγγούσε πάλι, σαν και τότε μια βραδυά,
Με το βιολετί βελούδο, σαν και τότε μια βραδυά
Και που δε θ’ αγγίξει πια!

Ξάφνου ως νάνοιωσα μου εφάνη γύρω μου άκρατο λιβάνι
Και πλημμύρα να μου φτάνει σύννεφο η θεία του καπνιά.
– ΄Αθλιε, φώναξα, στοχάσου, που ο Θεός στέλνει κοντά σου.
Αγγέλους να σου σταλάσουν νηπενθές για λησμονιά,
Πιέστο, ω, πιέστο, τη Λεωνόρα να ξεχάσεις μ’ απονιά,
Και μου λέει: – Ποτέ πια!

Α, προφήτη, κράζω, ωιμένα, κι αν του δαίμονα είσαι γέννα
Κι αν ο Πειρασμός σε μένα, σ’ έστειλε απ ‘ τη γης βαθειά,
Κι αν σε τόπο ρημαγμένο σ’ έχει ρίξει απελπισμένο
Σ ‘ ένα σπίτι στοιχειωμένο με σκιές και με ξωθιά,
Θάβρω στη Γαλαάδ, ω πες μου, θάβρω εκεί παρηγοριά;
Και μου λέει: – Ποτέ πια!

– Α, προφήτη, ανήλιαγο όρνιο κι αν πουλί σαι κι αν δαιμόνιο
Απ’ το σκότος σου το αιώνιο κι απ ‘ την κρύα σου συννεφιά.
Πες μου, στης Εδέμ τα δάση, θάβρει ο νους μου ν’ αγκαλιάσει
Μια παρθένα πούχει αγιάσει κι έχει αγγέλους συντροφιά,
Μιαν ολόλαμπρη παρθένα, πούχει αγγέλους συντροφιά;
Και μου λέει: Ποτέ πιά!

Φύγε στ’ άγριά τα σου μέρη, όρνιο ή φάντασμα, ποιος ξέρει
Αν αυτό που σ’ έχει φέρει δεν σε καταπιεί ξανά.
Κι ούτε ένα μικρό φτερό σου να μη μείνει εδώ δικό σου,

Φώναξα, και το φευγιό σου να χαθεί στα σκοτεινά.
Πάρε και το κρώξιμό σου πέρα από την Αθηνά.
Και μου λέει: – Ποτέ πια!

Κι από τότε εκεί δεμένο, το κοράκι, καθισμένο
Μένει πάντα κουρνιασμένο στη μαρμάρινη θεά.
Κι η ματιά του όπως κυττάζει, με ματιά δαιμόνιου μοιάζει

Κι η νυχτιά που το σκεπάζει του στοιχειώνει τη σκιά.
Α, η ψυχή μου, δε θα φύγει μια στιγμή απ’ αυτή τη σκιά.
Δε θα φύγει ποτέ πια!

Η μετάφραση του ποιήματος “Το Κοράκι” είναι του Γ. Β. Ιωαννίδη, 1949 (πηγή: blog.sofiakolotourou.gr).

προτεινουμε επίσης

1 comment

Γιάννης 20 Ιανουαρίου 2020 - 3:21 ΜΜ

Υπέροχο κείμενο κ πιο υπέροχο το δώρο της αυθεντικής έκδοσης. Σε ευχαριστώ…

Reply

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα., συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά