Φαντάσματα στη Ρώμη (Μέρος 1ο)

by Σοφία Μπαρμπαγιάννη

Φαντάσματα στην Αρχαία Ρώμη

Piazza di Santa Maria del Popolo
Flickr.com

Ρώμη. Μια πόλη με αδιάκοπη ζωή και ανάπτυξη εδώ και σχεδόν τρεις χιλιετίες. Πόσα γεγονότα έχουν συμβεί στην αιώνια μητρόπολη, πόσες προσωπικότητες έχουν περπατήσει τους δρόμους της, πόσα μυστικά κρύβονται σε κάθε της γωνιά… και πόσες αδικημένες ή κακόβουλες ψυχές πλανώνται σε στενά, πλατείες και μνημεία της.

Κολοσσαίο

Το μνημείο που έχει συνδεθεί όσο κανένα με τις ημέρες της αρχαίας αυτοκρατορικής δόξας της πόλης. Ταυτόχρονα το Κολοσσαίο είναι το μέρος όπου βρήκαν βίαιο θάνατο αμέτρητοι άνθρωποι αλλά και ζώα. Δίκαια θεωρείται ο πιο στοιχειωμένος τόπος στη Ρώμη. Λέγεται πως η θερμοκρασία μέσα απ’ τους τοίχους του είναι πάντα μερικούς βαθμούς κάτω απ’ αυτή που επικρατεί στην υπόλοιπη πόλη… Μπορεί την ημέρα να είναι γεμάτο ανθρώπους, αλλά μόλις πέσει η νύχτα η βεβαρημένη του ιστορία είναι πόλος έλξης για παραφυσικά φαινόμενα. Πολλοί υποστηρίζουν ότι τις νύχτες ακούγεται ο αχός του πλήθους που ζητωκραυγάζει ή ιαχές των μονομάχων και κραυγές αγωνίας των ετοιμοθάνατων, αλλά και ουρλιαχτά ζώων. Κάποιοι υποστηρίζουν πως έχουν δει διαμελισμένα σώματα ή λείψανα να κείτονται στο περίβολο χώρο του μνημείου. Τέλος υπάρχουν κι αυτοί που έχουν παρατηρήσει έναν άντρα με πανοπλία να στέκεται μπροστά απ’ την είσοδο, είναι ο αρχαίος Φύλακας του Κολοσσαίου που παραμένει στο πόστο του στην αιωνιότητα.

Flickr.com

Great Caesar’s Ghost!

Οψόμεθα ες Φιλίππους

Ποιος δε θα περίμενε ένας τόσο αδίστακτος και φιλόδοξος άντρας, που τόλμησε το ανήκουστο: να καταπατήσει τη πολύτιμη Ρωμαϊκή Δημοκρατία, και πέτυχε με τη στήριξη του λαού και του στρατού μα έπειτα άγρια δολοφονήθηκε από την Σύγκλητο που του δήλωνε υποκριτική υποταγή, να μη στοιχειώσει τη πόλη που τον δόξασε και τον πρόδωσε. Μετά τις Ειδούς του Μαρτίου του 44 π.Χ., το άψυχο σώμα του δικτάτορα με τις 23 μαχαιριές αποτεφρώθηκε και η τέφρα του τοποθετήθηκε σε μια σφαίρα από μόλυβδο, στην κορυφή ενός οβελίσκου, στην Ηλιούπολη της Αιγύπτου. Όταν αυτή επιστράφηκε στο Βατικανό το 1585, ο Πάπας Σίξτος Ε’ την άνοιξε για να δει αν οι στάχτες ήταν πράγματι μέσα. Ο θρύλος λέει πως αυτό απελευθέρωσε το ανήσυχο πνεύμα του Καίσαρα που από τότε περιφέρεται στη πόλη. Πιθανότερο να το συναντήσει κανείς στο θέατρο του Πομπήιου, στο Largo Argentina, όπου και δολοφονήθηκε (σ.σ. κατά τραγικότατη ειρωνεία), ρωτήστε τις αξιαγάπητες γάτες που συχνάζουν εκεί. Ή ίσως πάλι το απαντήσετε να πλανάται στο Forum όπου υπάρχει τάφος αφιερωμένος σ’ εκείνον και στον οποίο άνθρωποι προσφέρουν και σήμερα αφιερώματα.

Enter the Ghost of CAESAR

BRUTUS

How ill this taper burns! Ha! who comes here?

I think it is the weakness of mine eyes

That shapes this monstrous apparition.

It comes upon me. Art thou any thing?

Art thou some god, some angel, or some devil,

That makest my blood cold and my hair to stare?

Speak to me what thou art.

GHOST

Thy evil spirit, Brutus.

BRUTUS

Why comest thou?

GHOST

To tell thee thou shalt see me at Philippi.

BRUTUS

Well; then I shall see thee again?

GHOST

Ay, at Philippi.

BRUTUS

Why, I will see thee at Philippi, then.

Exit Ghost

Act 4, Scene 3, The Tragedy of Julius Ceasar, William Shakespeare

Valeria Messalina

Όλες οι γυναίκες δηλητήριο της αρχαιότητας ωχριούσαν μπροστά στη Μεσσαλίνα. Στα 14 της έπεισε τη μητέρα της να της επιτρέψει να παντρευτεί το 47χρονο ξάδερφο της Κλαύδιο, γιατί λέγεται πως είδε σε όνειρο ότι αυτός θα είναι ο επόμενος αυτοκράτορας. Όπως και έγινε, μετά το θάνατο του μισητού από όλους ανιψιού του, Καλιγούλα, ο Κλαύδιος αναγορεύτηκε αυτοκράτορας (σ.σ. αφού το να κρυφτεί πίσω απ’ τις κουρτίνες δεν πέτυχε) και η Μεσσαλίνα αυτοκράτειρα. Ειδικά μετά τη γέννηση του διαδόχου, Βρετανικού, έκανε κυριολεκτικά ό, τι ήθελε με την ανοχή και τη συγκατάθεση του Κλαύδιου (σ.σ. που υποκρινόταν τον ηλίθιο για να μη θέλει κανείς να τον δολοφονήσει). Έναν, έναν οδήγησε στο θάνατο τα υπόλοιπα μέλη της γενιάς της, τους πολιτικούς της αντιπάλους και τις επίδοξες αντίζηλους. Της ξέφυγε μόνο μία ανιψιά του άντρα της: η Αγριππίνα η Νεώτερη με το μικρό της γιο, μετέπειτα γνωστό ως αυτοκράτορα Νέρωνα. Εκτός από αδίστακτη και δολοπλόκα, η Μεσσαλίνα φαίνεται να ήταν σεξομανής. Τα βράδια λέγεται ότι μεταμφιεσμένη, δούλευε σε πορνείο, όπου δεχόταν άντρες με το ψευδώνυμο “Λύκαινα”. Όταν ο Κλαύδιος έλειπε, οργάνωνε απίστευτα όργια στην αυτοκρατορική κατοικία. Κάποτε προκάλεσε τη διασημότερη πόρνη της Ρώμης σε διαγωνισμό για το ποια θα καταφέρει να πάει με περισσότερους άντρες στη σειρά. Και κέρδισε. Το ποτήρι ξεχείλισε όταν παντρεύτηκε δημόσια τον εραστή της, οπότε κι ο Κλαύδιος διέταξε τη θανάτωση τους κι εκείνη αυτοκτόνησε. Μετά το θάνατο της στη Ρώμη όπου είχε κυριαρχήσει με το τρόμο και τους εκβιασμούς, διατάχθηκε ένα damnatio memmoriae. Δηλαδή να αφαιρεθεί κάθε άγαλμα ή άλλη απεικόνισή της, κάθε επιγραφή με το όνομα της από δημόσια και ιδιωτικά κτήρια και να σβηστεί η μνήμη της. Το αδίστακτο πνεύμα της όμως συνεχίζει να τριγυρνά τα βράδια στα Ρωμαϊκά σοκάκια, ειδικά στο Campo dei Fiori. Τα θύματα της είναι και πάλι άντρες, τους οποίους φαίνεται να ακουμπά στη πλάτη, να τσιμπά ή και να χουφτώνει. Αν τυχόν τη δείτε, προς θεού, μη την ακολουθήσετε εκεί που σας οδηγεί!

Όταν λείπει ο Κλαύδιος…
Flickr.com

Imperator Nero Cladius Divi Claudius filius Caesar Augustus Germanicus

Ο Νέρων κάποια στιγμή διέταξε τη δολοφονία της μητέρας του Αγριππίνας γιατί δεν άντεχε άλλο να κυβερνά αυτή ουσιαστικά αντί για εκείνον. Ύστερα απ’ αυτό το φάντασμα της μητέρας του τον καταδίωκε μονίμως. Μετά το δικό του θάνατο θάφτηκε σ’ ένα σημείο έξω από τα τείχη της πόλης στη Porta del Popolo. Το μεσαίωνα σ’ εκείνο το μέρος συνήθιζαν να θάβουν πόρνες, άθεους, αιρετικούς και γενικώς ήταν ένα σημείο μεταθανάτιας καταδίκης, αφού δε θα είχες θαφτεί σε πραγματικό νεκροταφείο, με εκκλησία κοντά και δε θα είχες λειτουργηθεί (σ.σ. αυτό το εθιμικό κράτησε ως το 19ο αι.). Στο σημείο το τάφου του Νέρωνα λέγεται πως είχε φυτρώσει μια τεράστια βελανιδιά. Φήμες άρχισαν να γυρνούν στη πόλη όμως ότι το φάντασμα του τρελού αυτοκράτορα εμφανιζόταν κάτω απ’ τη βελανιδιά τα βράδια καλώντας κι άλλα δαιμόνια και μάγισσες και παρενοχλώντας τους ταξιδιώτες που έφταναν ή έφευγαν από τη πόλη. Ο σαματάς που δημιουργούταν και ο φόβος των κατοίκων ανάγκασαν τελικά το Πάπα Πασκάλ Β’ να επιληφθεί της καταστάσεως, το 1099. Τέλεσε εξορκισμό στο σημείο και κατέστρεψε το δέντρο στη ρίζα του οποίου βρήκε κόκαλα που αποδόθηκαν στο Νέρωνα και τα οποία πέταξε στο Τίβερη. Έπειτα στο σημείο χτίστηκε παρεκκλήσι αφιερωμένο στη “Παναγία του Λαού”, το οποίο αργότερα εξελίχθηκε σ’ αυτό που είναι σήμερα η Santa Maria del Popolo. Από τότε το φάντασμα του αυτοκράτορα φαίνεται να έχει σταματήσει να παρενοχλεί τους κατοίκους της περιοχής και τους ανυποψίαστους ταξιδιώτες, αλλά βέβαια, ποτέ δε ξέρεις…

Flickr.com

Julia Berenice

Ξεκινάω με αχρείαστα οικογενειακά δέντρα που απλά ψάχνοντας για την εν λόγω κυρία μου γεννήθηκε η απορία να ξεδιαλύνω.
Συνεχίστε να διαβάζετε, είναι η άχρηστη ζουμερή πληροφορία της ημέρας που δε ξέρατε ότι έχετε ανάγκη!
Η Βερενίκη είναι Εβραία πριγκίπισσα, μέλος της Ηρωδιανής Δυναστείας. Πατριάρχης της δυναστείας είναι ο Ηρώδης ο Μέγας, αυτός που διέταξε τη Σφαγή των Νηπίων. Ο Ηρώδης έκανε πολλά παιδιά με πολλές διαφορετικές γυναίκες. Μεταξύ αυτών τον Ηρώδη Αντίπα, τον Ηρώδη Φίλιππο και τον Αριστόβουλο τον οποίο σκότωσε ο ίδιος αργότερα. Πριν σκοτωθεί απ’ το πατέρα του ο Αριστόβουλος πρόλαβε να κάνει μερικά παιδιά: την Ηρωδιάδα, τον Ηρώδη Αγρίππα Α’ και τον Ηρώδη της Χαλκίδας. Η Ηρωδιάδα αρχικά παντρεύτηκε το θείο της Ηρώδη Φίλιππο με τον οποίο έκανε τη Σαλώμη, αλλά μετά τον παράτησε για να σπιτωθεί στον άλλο θείο της που διαδέχθηκε το πατέρα του και παππού της, Ηρώδη το Μέγα, ως κυβερνήτης της Ιουδαίας, τον Ηρώδη Αντίπα, τον οποίο και παντρεύτηκε. Γι’ αυτό τους κατηγορούσε ο Ιωάννης ο Βαπτιστής και γι’ αυτό φρόντισαν να τον σιωπήσουν. Η Σαλώμη πάλι, κατά το παράδειγμα της μητέρας, μεταξύ άλλων γάμων, παντρεύτηκε ένα άλλο θείο της μαμάς της και γιο του Ηρώδη του Μέγα. Είπαμε όμως ότι η Ηρωδιάδα είχε έναν αδερφό, τον Ηρώδη Αγρίππα Α’, αυτός βασίλεψε μετά το θείο του Ηρώδη Αντίπα. Ο Ηρώδης Αγρίππας Α’ λοιπόν, γέννησε τη Βερενίκη (περί ης ο λόγος) και τον Ηρώδη Αγρίππα Β’, τελευταίο κυβερνήτη της οικογένειας.
Τι δουλειά έχει ένα εβραϊκό φάντασμα στη Ρώμη λοιπόν; Η Βερενίκη, δικαιώνοντας το οικογενειακό όνομα, ήταν γυναίκα με πολυτάραχη ζωή. Γεννήθηκε το 28 μ.Χ. Φαίνεται πως οι άντρες με τους οποίους σχετίστηκε δεν είχαν μεγάλη τύχη, εκτός απ’ το μεγάλο της έρωτα…. τον αδερφός της, Ηρώδη Αγρίππα Β’. Μετά το θάνατο του πρώτου της συζύγου, παντρεύτηκε το θείο της, Ηρώδη της Χαλκίδας, ο οποίος σύντομα ακολούθησε τον σύζυγο Α΄ σε τόπο αναπαύσεως. Τότε η Βερενίκη επέστρεψε στον αγαπημένο της αδερφό. Α, για κάποιο διάστημα έκανε κι ένα τρίτο γάμο, έτσι για τα προσχήματα, αλλά ουσιαστικά παράτησε το σύζυγο Γ’ και συνέχισε να συζεί με τον αδερφό της. Αυτά μέχρι το 67 μ.Χ. που στην Ιουδαία ξέσπασε επανάσταση ενάντια στο καθεστώς των Ρωμαίων και στάλθηκε από τον αυτοκράτορα Νέρωνα ο Βεσπασιανός με το γιο του Τίτο, για να θέσουν τη κατάσταση υπό έλεγχο. Όταν ο Βεσπασιανός επέστρεψε στη Ρώμη τροπαιούχος για να γίνει “ήλιος στη θέση του ήλιου”, αφήνοντας τον υιό να καθαρίσει τις τελευταίες επαναστατικές εστίες, η Βερενίκη στήριξε χρηματικά το Βεσπασιανό, ώστε να γίνει αυτοκράτορας. Και βέβαια, σύναψε σχέση με το -κατά 11 χρόνια μικρότερό της- Τίτο. Μετά το θάνατο του πατέρα του ο Τίτος θα γινόταν αυτοκράτορας φέρνοντας μαζί του τη Βερενίκη για να τη νυμφευθεί. Ήταν όμως τόσο μισητή στο ρωμαϊκό λαό και τους πολιτικούς αντίπαλους του Τίτου, λόγω του ανήθικου παρελθόντος της, που ο Τίτος, αν ήθελε να κυβερνήσει έπρεπε να την εξορίσει από τη πόλη. Όπως και έκανε. Η ανταμοιβή ήταν μικρή βέβαια καθώς η βασιλεία -και η ζωή- του κράτησε μόλις δύο χρόνια… Η Βερενίκη επέστρεψε στην Ιουδαία αλλά μετά το θάνατο και του αδερφού της, τα ίχνη της χάνονται. Μετά θάνατον φαίνεται να επέστρεψε στη πόλη που μίσησε τη παρείσακτη πριγκίπισσα εξ Ανατολάς, όπου στοιχειώνει τη Porta Ottavia, στην Εβραϊκή Συνοικία της πόλης… Σε περίπτωση που τη συναντήσετε, καλύτερα τα αρσενικά να μείνουν μακριά της.

Ο Άγιος Παύλος μπροστά στον Ηρώδη Αγρίππα Β’ και την Βερενίκη
Wikimediacommons.com

Τα λέμε στο επόμενο αφιέρωμα με ακόμα πιο ανατριχιαστικές ιστορίες φαντασμάτων της Ρώμης!

Για την Ιστορία:

Το γεγονός ότι το Κολοσσαίο έχει χαμηλότερη θερμοκρασία στο εσωτερικό του, μάλλον οφείλεται στις πέτρες απ’ τις οποίες είναι κατασκευασμένο και στο σχήμα του.

Δε ξέρουμε πραγματικά πόσες από τις αθλιότητες που μας έχουν παραδοθεί για τη Μεσσαλίνα είναι πραγματικά αληθινές, καθώς η ιστορία καταγράφηκε αρκετές δεκαετίες αργότερα, από ιστορικούς που για πολιτικούς λόγους ήταν αρνητικά προκατειλημμένοι προς τη γενιά της και σε αρκετά σημεία μεταφέρουν απλά φήμες που κυκλοφορούσαν σε λαϊκές αφηγήσεις.

Ο θρύλος για το χτίσιμο της Santa Maria del Popolo φαίνεται να έχει κάποια βάσιμα στοιχεία που συνδυάστηκαν με τους αιώνες σε μια δημοφιλή αφήγηση. Ο τάφος του Νέρωνα ιστορικά τοποθετείται ψηλότερα στο λόφο απ’ το επίπεδο της εκκλησίας. Όμως πράγματι το 12ο αι. το σημείο εκείνο είχε καταντήσει πολύ επικίνδυνο λόγω του ότι ήταν σκοτεινό, έρημο και κακόφημο. Γι’ αυτό λογικά χτίστηκε ένα παρεκκλήσι ώστε να φωτίζει το δρόμο και να αποτελεί σημείο αναφοράς και καταφύγιο. Το περιστατικό του ξεθαψίματος κοκάλων που πετάχτηκαν στο ποτάμι είναι επίσης πολύ αληθινό, αλλά ανήκουν σε άλλο πρόσωπο: Ο Πάπας Πασκάλ Β’ ξέθαψε και πέταξε τα κόκαλα του αντιπάλου του στην εξουσία, του λεγόμενου αντι-Πάπα Κλήμη Γ’, ο οποίος ήταν ευνοούμενος του Γερμανού αυτοκράτορα Ερρίκου Δ’, που είχε και το προσωνύμιο, Νέρων.

Santa Maria del Popolo
Flickr.com

Πρέπει να καταλάβουμε ότι επιπλέον λόγος που η Βεατρίκη αντιμετωπίστηκε τόσο αρνητικά απ’ τη Ρωμαϊκή κοινή γνώμη, ήταν η γενικότερη προκατάληψη των Ρωμαίων προς τους Ανατολίτες που τους θεωρούσαν πιο έκλυτους. Ειδικά γυναίκες υψηλής καταγωγής από εκείνα τα μέρη που φιλοδοξούσαν να κυριαρχήσουν (βλ. Κλεοπάτρα, Ζηνοβία), θεωρούνταν διαφθορείς για τους ευγενείς Ρωμαίους άντρες και κατ’ επέκταση απειλή για τη συνοχή και τη διατήρηση του Ρωμαϊκού κράτους.

Αυτά είναι τα σπουδαιότερα φαντάσματα της αρχαιότητας των οποίων οι μνήμες συνεχίζουν να στοιχειώνουν γωνίες της αιώνιας πόλης. Στο επόμενο άρθρο θα συνεχίσουμε τη περιήγηση μας στα σοκάκια της αιώνιας πόλης αναζητώντας φαντάσματα των μεσαιωνικών και νεώτερων χρόνων…

Flickr.com

Βιβλιογραφία:

Ambrogio Landucci, cited by Alessandro Locchi: La vicenda della sepoltura di Nerone. in: Fabrizio Vistoli (ed.): Tomba di Nerone. Toponimo, comprensorio e zona urbanistica di Roma Capitale, Rome, Edizioni Nuova Cultura, 2012, pp. 111–112
K.A.Hosack, “Can One Believe the Ancient Sources That Describe Messalina?”, Constructing the Past 12.1, 2011
Nicholas Reymond, Meretrix Augusta: The Treatment of Messalina in Tacitus and Juvenal, McMaster University 2000
Macurdy, Grace H. (1935). “Julia Berenice”. The American Journal of Philology. The Johns Hopkins University Press. 56 (3): 246–253
Ilan, Tal (1992). “Julia Crispina, Daughter of Berenicianus, a Herodian Princess in the Babatha Archive: A Case Study in Historical Identification”. The Jewish Quarterly Review: New Series. University of Pennsylvania Press. 82 (3/4): 361–381
Suetonius (121). “De vita Caesarum” [The Twelve Caesars]. University of Chicago
Plutarch • Life of Caesar”. penelope.uchicago.edu
Julius Caesar by William Shakespeare, Project Gutenberg: http://www.gutenberg.org/ebooks/1785
Ambrogio Landucci:Origine del tempio dedicato in Roma alla Vergine Madre di Dio Maria, presso alla Porta Flaminia, detto hoggi del popolo, Roma, Franceso Moneta, 1646, pp. 7–20
romeonrome.com

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά