Kallikantzaros ή καλικάντζαροι ή караконджул ή goblin

by Άρτεμις Τουλή

Οι καλικάντζαροι (βουλγαρικά: Караконджул) είναι τα κακόβουλα goblin στην Νοτιοανατολική Ευρώπη και στην λαογραφία της Ανατολίας. Ιστορίες για τους καλικάντζαρους ή παρόμοιους τους μπορούν να βρεθούν στην Ελλάδα, την Βουλγαρία, την Σερβία, την Βοσνία και την Τουρκία. Κατοικούν κάτω από το έδαφος, αλλά έρχονται στην επιφάνεια κατά τη διάρκεια των δώδεκα ημερών μέχρι τα Χριστούγεννα, από τις 25 Δεκεμβρίου μέχρι τις 6 Ιανουαρίου (από το χειμερινό ηλιοστάσιο για ένα δεκαπενθήμερο διάστημα κατά το οποίο ο ήλιος παύει την εποχική μετακίνηση του).

Στην ελληνική λαογραφία πιστεύεται ότι οι καλικάντζαροι πριονίζουν το δέντρο του κόσμου υπογείως, έτσι ώστε να καταρρεύσει, μαζί με τη Γη. Ωστόσο, σύμφωνα με την λαογραφία, όταν πρόκειται να πριονίσουν το τελευταίο μέρος, ξημερώνουν τα Χριστούγεννα και μπορούν να βγουν στην επιφάνεια. Ξεχνούν το δέντρο και βγαίνουν να δημιουργήσουν προβλήματα στους θνητούς. Στις 6 Ιανουαρίου, στα Θεοφάνια, ο ήλιος αρχίζει να κινείται και πάλι και θα πρέπει να επιστρέψουν στα υπόγεια χώματα και να συνεχίσουν πριόνισμα τους. Βλέπουν όμως ότι κατά τη διάρκεια της απουσίας τους το δέντρο του κόσμου έχει επουλωθεί. Οπότε θα πρέπει να αρχίσουν να εργάζονται ξανά από την αρχή. Αυτό συμβαίνει κάθε χρόνο.

Δεν υπάρχει καμία τυποποιημένη περιγραφή της εμφάνισης των καλικάντζαρων. Μερικοί τα έχουν φανταστεί με κάποια μέρη του ζώου, όπως τριχωτά σώματα, πόδια αλόγου, ή χαυλιόδοντες κάπρου. Μερικές φορές είναι τεράστιοι, άλλες φορές μικροί. Άλλοι τους βλέπουν ως ανθρώπους μικρού μεγέθους που μυρίζουν απαίσια. Είναι κατά κύριο λόγο άνδρες με φλεγόμενα μάτια, με τεράστιες γλώσσες που κρέμονται, κατσικίσια ή γαϊδουρίσια αυτιά, και χέρια πιθήκων. Επίσης, είναι ως επί το πλείστον τυφλά, μιλούν τραυλίζοντας και τρώνε βατράχια, σκουλήκια και άλλα μικρά πλάσματα.

Οι καλικάντζαροι είναι πλάσματα της νύχτας. Σύμφωνα με την παράδοση, υπάρχουν πολλοί τρόποι που θα μπορούσαν να προστατευθούν οι άνθρωποι κατά τη διάρκεια των ημερών όταν οι καλικάντζαροι είναι έξω. Μία τέτοια μέθοδος ήταν να αφήσει κανείς ένα σουρωτήρι στο κατώφλι για να τους ξεγελάσει. Πίστευαν ότι, δεδομένου ότι δεν μπορούσαν να υπολογίζουν πάνω από το δυο – το τρία ήταν ένας ιερός αριθμός και προφέροντας αυτό, οι καλικάντζαροι θα έπρεπε να σκοτωθούν –  θα κάθονταν στο κατώφλι όλη τη νύχτα, μετρώντας την κάθε τρύπα στο σουρωτήρι, έως ότου ο ήλιος θα ανέτειλε και θα αναγκάζονταν να κρυφτούν.

Μια άλλη μέθοδος προστασίας ήταν να υπάρχει φωτιά στο τζάκι όλη τη νύχτα έτσι ώστε να μην μπορεί να εισέλθει μέσα από αυτό. Σε ορισμένες περιοχές οι άνθρωποι είχαν αναμμένο το τζάκι για τη διάρκεια των δώδεκα ημερών (Yule log). Άλλου ρίχνουν δυσώδη παπούτσια στη φωτιά, καθώς η δυσωδία πίστευαν πως διώχνει τους καλικάντζαρους. Επίσης η σήμανση στην πόρτα με ένα μαύρο σταυρό την παραμονή των Χριστουγέννων και η καύση λιβανιού.

Σύμφωνα με μύθο, κάθε παιδί που γεννήθηκε κατά τη διάρκεια των δώδεκα ημερών των Χριστουγέννων ήταν σε κίνδυνο να γίνει καλικάντζαρος κατά τη διάρκεια των Χριστουγέννων, από την ενηλικίωση. Πίστευαν ότι το αντίδοτο για την αποτροπή αυτού του μετασχηματισμού ήταν να τυλίξουν το μωρό με κοτσίδες σκόρδου ή άχυρο, ή να τσουρουφλίσουν τα νύχια του. Σύμφωνα με άλλο μύθο, ο καθένας που έχει γεννηθεί Σάββατο θα μπορούσε να δει και να μιλήσει με τους καλικάντζαρους.

Μια ιδιαιτερότητα που θέτει τους καλικάντζαρους εκτός από τα άλλα goblins ή πλάσματα στη παγκόσμια λαογραφία, είναι ότι εμφανίζονται στη Γη για μόνο για δώδεκα ημέρες κάθε χρόνο. Καθώς και το γεγονός ότι δεν είναι καθαρά κακόβουλα πλάσματα, αλλά μάλλον διαβολικά και ηλίθια, οδήγησε σε μια σειρά από θεωρίες για τη δημιουργία τους. Μια τέτοια θεωρία τους συνδέει με τις μεταμφιέσεις του αρχαίου ρωμαϊκού χειμωνιάτικου φεστιβάλ Bacchanalia, και αργότερα των ελληνικών Διονυσίων. Όπου κατά τη διάρκεια μεθυσμένων, οργιαστικών παραστάσεων, οι άνθρωποι που φορούν μάσκες, κρυμμένοι κάτω από τα κτηνώδη κοστούμια αλλά εξακολουθούν να εμφανίζονται σαν ανθρωποειδή, μπορεί να έχουν κάνει μια εξαιρετική εντύπωση στο μυαλό των απλών ανθρώπων που ήταν σε κατάσταση μέθης. Στα ελληνικά, ο όρος καλικάντζαροι χρησιμοποιείται για να περιγράψει άσχημα και συνήθως άτακτα όντα στη λαογραφία. Όταν δεν χρησιμοποιείται για τα προαναφερθείσα πλάσματα εκφράζουν την ιρλανδική λέξη leprechaun και τις αγγλικές λέξεις gnome και goblin.

Στις σερβικές παραδόσεις των Χριστουγέννων, οι δώδεκα ημέρες των Χριστουγέννων ονομάζονταν οι «αβάφτιστες ημέρες» και θεωρούνταν μια περίοδος κατά την οποία οι δαιμονικές δυνάμεις όλων των ειδών είναι πιο δραστήριες και επικίνδυνες. Οι άνθρωποι ήταν επιφυλακτικοί για να μην προσελκύσουν την προσοχή τους, και δεν έβγαιναν αργά το βράδυ. Η τελευταία προφύλαξη ήταν εξαιτίας των μυθικών δαιμόνων που ονομάζονταν karakondžula (Σερβικά Κυριλλικά: Караконџула και Karakondža, karakandža ή karapandža). Σύμφωνα με την παράδοση, όταν ένας karakondžula βρει κάποιον σε εξωτερικούς χώρους κατά τη διάρκεια της νύχτας ων αβάφτιστων ημερών, θα ανέβει στην πλάτη του και θα ζητήσει να τον μεταφέρει όπου ήθελε. Αυτό θα τελειώσει μόνο την αυγή. Εκείνη τη στιγμή το πλάσμα θα απελευθερώσει το θύμα του και να τρέξει μακριά.

Το karankoncolos είναι ένα δυσοίωνο πλάσμα στα βορειοανατολικά της Ανατολίας στην τουρκική λαογραφία. Πρόκειται για έναν μπαμπούλα, συνήθως απλώς ενοχλητικό και μάλλον ακίνδυνο, αλλά μερικές φορές πραγματικά κακό. Έχουν παχύ τριχωτή γούνα όπως ο Sasquatch. Η τουρκική ονομασία προέρχεται από το ελληνικό όνομα. Σύμφωνα με τον ύστερο οθωμανικό τουρκικό μύθο, εμφανίζονται στις πρώτες δέκα ημέρες του Zemheri (φοβερό κρύο), στέκονται σε σκοτεινές γωνίες, και ζητάνε φαινομενικά συνηθισμένες ερωτήσεις από τους περαστικούς.

Ο θρύλος αναφέρει ότι, προκειμένου να μην πάθεις κακό, θα πρέπει να απαντήσεις σε κάθε ερώτηση, χρησιμοποιώντας τη λέξη kara (μαύρο). Ειδάλλως θα χτυπηθεί θανάσιμα από το πλάσμα. Επίσης στην τουρκική λαογραφία ο karakoncolos μπορούσε να καλέσει τους ανθρώπους κατά τη διάρκεια των Zemheri με τη μίμηση των αγαπημένων τους. Το θύμα των karakoncolos κινδύνευε με πάγωμα μέχρι θανάτου, αν αυτός ή αυτή δεν μπορούσε να ξεφύγει από τη γοητεία του. Το βουλγαρικό όνομα είναι karakondjul (ή karakondjol, βουλγαρικά: караконджол). Το Karakondjul βολτάρει τη νύχτα. Ένας βουλγάρικο έθιμο που ονομάζεται kukeri (ή koukeri) γίνεται για να τρομάξει μακριά το κακό πλάσμα και να αποφευχθεί η επαφή του με αυτό.

Έχουν αναφέρθεί εν συντομία και στο διήγημα του H. P. Lovecraft «The Whisperer in Darkness», σαν «kallikanzari».

Ο αφηγητής / πρωταγωνιστής του μυθιστορήματος του Roger Zelazny στο «This Immortal» είναι ένας Έλληνας που γεννήθηκε την ημέρα των Χριστουγέννων. Η πρώτη φράση του βιβλίου είναι η νέα σύζυγός του πειραχτικά να τον αποκαλεί «καλικάντζαρο», παρόλο που δεν εννοεί τίποτα κακό με αυτό. Η αναφορά έρχεται και άλλες φορές σε όλη την ιστορία.

Και αφήνουμε αυτά τα «δωράκια» για τα Χριστούγεννα. Enter at own risk.

The Whisperer in Darkness by H. P. Lovecraft [Horror Audiobook]

The Whisperer in Darkness – the game – 8 chapters of authentic Lovecraftian horror

 

Cover art Kallikantzaros by amorphisss on DeviantArt

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά