Maleficent & Aurora: η σοφή και η παρθένα στο παραμύθι της “Ωραίας Κοιμωμένης”

by Γιώτα Χουλιάρα

Μια φορά κι έναν καιρό, πριν από πολλά χρόνια, όταν ακόμη τα δάση κυριαρχούσαν στην Ευρώπη και τα βασίλεια των ανθρώπινων πλασμάτων δεν είχαν εξαπλωθεί καταλαμβάνοντας όλη την επικράτεια, ζούσαν σε απόλυτα αρμονία με τη φύση οι σκοτεινές νεράιδες ή, όπως τις αποκαλούσαν οι αγγλοσάξονες, The Dark Fays (το “fay” προέρχεται από το αγγλικό “fairy”, δηλαδή το μυθικό εκείνο πλάσμα που συναντάμε σε παραμύθια και ιστορίες της ευρωπαϊκής λαογραφίας). 

Από τις πιο ισχυρές σκοτεινές νεράιδες ήταν η Maleficent ή αλλιώς Μαγκούφισσα, όπως μας έχει συστηθεί μέσα από τις ταινίες της Disney, για την Ωραία Κοιμωμένη (The Sleeping Beauty). Bέβαια, όσοι έχετε διαβάσει την ιστορία του Σαρλ Περρώ με τίτλο «La Βelle au bois dormant» η οποία δημοσιεύτηκε το 1697 στη συλλογή παραμυθιών του «Παραμύθια και ιστορίες του παρελθόντος με ήθος: Ιστορίες της μαμάς μου της χήνας» («Histoires ou contes du temps passé: Contes de ma mère l’ oye»), απ΄ όπου προέρχεται και το παραμύθι της Ωραίας Κοιμωμένης, θα θυμάστε ότι ξεκινάει κάπως διαφορετικά. 

Theatrical release poster for Press Walt Disney Studios. Retrieved October 21, 2019.

«Κάποτε ζούσε ένας βασιλιάς και μια βασίλισσα που ήταν πολύ θλιμμένοι, γιατί δεν είχαν παιδιά. Δοκίμασαν μαγικά νερά, έκαναν επικλήσεις και προσκυνήματα. Έκαναν όλα όσα μπορούσαν να κάνουν, αλλά χωρίς αποτέλεσμα. Κάποια στιγμή η βασίλισσα διαπίστωσε ότι οι επιθυμίες της εκπληρώθηκαν, και πολύ σύντομα, γέννησε μια κόρη….».

Έτσι ξεκινάει την ιστορία ο Περρώ, ο οποίος μας περιγράφει και τους εορτασμούς για τα βαφτίσια της μικρής πριγκίπισσας, όπου όλοι είναι καλεσμένοι και ανάμεσα τους 7 νεράιδες για να δώσουν τις ευχές τους (σε άλλες εκδοχές του παραμυθιού οι νεράιδες είναι 3). Όμως στο τραπέζι εμφανίζεται μια όγδοη νεράιδα, γριά και άσχημη, που όλοι είχαν ξεχάσει ότι ζούσε. Θυμωμένη που δεν την κάλεσαν στη γιορτή, καταριέται την πριγκίπισσα όταν κλείσει τα 15 της χρόνια να τρυπηθεί από αδράχτι και να πεθάνει. Την κατάρα της αλλάζει με την ευχή της η έβδομη νεράιδα μετατρέποντας την σε αιώνιο ύπνο. 

Στη λαογραφία, η αρχετυπική φιγούρα της γριάς μάγισσας, γνωστή ως “Crone” ή “Hag”, παρουσιάζεται ως κακόβουλη, απειλητική αλλά και σοφή ταυτόχρονα. O όρος “hag” χρησιμοποιείται για να περιγράψει την ηλικιωμένη και γεμάτη ρυτίδες γυναίκα, την οποία συχνά συναντάμε σε λαογραφικά παραμύθια, λαϊκά ποιήματα και ιστορίες και, συνήθως, θέλει το κακό των μικρών παιδιών. Στην ουσία, ο όρος αποτελεί μια συντόμευση του “hægtesse”, αρχαία αγγλική λέξη που σημαίνει μάγισσα. Στα ολλανδικά χρησιμοποιείται ο όρος heks και στα γερμανικά ο όρος hexe, οι οποίοι αποτελούν συντόμευση της ολλανδικής λέξης haghetisse και της παλαιότερης γερμανικής hagzusa αντίστοιχα. Όλες αυτές οι λέξεις προέρχονται από την αρχαία γερμανική λέξη hagatusjon, η οποία είναι άγνωστης προέλευσης. Στα αγγλικές παραλλαγές του παραμυθιού χρησιμοποιείται η λέξη “crone”, η οποία μας παραπέμπει στην Baba Yaga της σλαβικής λαογραφίας. 

Σε αντίθεση με τα παραπάνω, στις ταινίες της Disney, η Maleficent, η ισχυρή μάγισσα που ρίχνει και την κατάρα, είναι εκπληκτικά όμορφη και ζει στο Moors, ένα μαγικό βασίλειο που συνορεύει με το βασίλειο των ανθρώπων. Το ουσιαστικό moor δεν επιλέχθηκε τυχαία για το βασίλειο της νεράιδας. Προέρχεται από το αρχαίο αγγλικό “moer” και ουσιαστικά περιγράφει την περιοχή χαμηλής βλάστησης με θαμνώδεις εκτάσεις και ρυάκια, όπως παρουσιάζεται αρχικά το γλυκό και ήρεμο βασίλειο της νεράιδας. Ως νεαρή νεράιδα γνωρίζει και ερωτεύεται ένα ανθρώπινο αγόρι που ονομάζεται Στέφανος (ο πατέρας της Ωραίας Κοιμωμένης στη συνέχεια). Η φιλοδοξία του Στέφανου να γίνει βασιλιάς τον οδηγεί στην προδοσία. Ναρκώσει την όμορφη νεράιδα και με σίδηρο, που είναι θανατηφόρο για τον κόσμο των ξωτικών, αφαιρεί τα φτερά της. Λυπημένη κατάκαρδα από την προδοσία του Στέφανου και το χάσιμο των φτερών της, η Maleficent αρχίζει την οικοδόμηση ενός σκοτεινότερου βασιλείου και η μάχη παλαιάς και νέας θρησκείας ξεκινάει. Η Αντζελίνα Τζολί, ως πρωταγωνίστρια συγκεντρώνει όλα τα στοιχεία των νορβηγικών και τευτονικών θεοτήτων του Βορρά. Καθώς περπατάει μέσα στο δάσος μας δίνει την εικόνα του Χέρνη, όπως αυτός παρουσιάζεται στην κωμωδία του «Οι εύθυμες κυράδες του Γουίνσορ» ( «The Merry Wives of Windsor»):

«Υπάρχει ένα παλιό παραμύθι που μας λέει ότι ο Χέρνης ο κυνηγός, που ήταν κάποτε φύλακας εδώ στο δάσος του Γουίνσορ, μες τα άγρια μεσάνυχτα ολόκληρο το χειμώνα περπατούσε γύρω από μια οξιά με το μεγάλο κι άγριο κέρατό του». 

Η κακοποιημένη Maleficent χάνει κάθε αίσθηση μητρότητας και ως άλλη Μήδεια θέλει να εκδικηθεί και να σκοτώσει το παιδί του πρώην αγαπημένου της, που δεν είναι άλλη από την Ωραία Κοιμωμένη του παραμυθιού, η οποία στη ταινία λέγεται Αυγή (Aurora) και συμβολίζει την αυγή μιας νέας εποχής για την ανθρωπότητα. Όλα αυτά βέβαια γίνονται στην πρώτη ταινία της σειράς, καθώς στη δεύτερη, Maleficent και Αurora ζουν ευτυχισμένες στο βασίλειο του Moors, μέχρι την στιγμή που η κοπέλα δέχεται πρόταση γάμου από τον αγαπημένο της πρίγκιπα Φίλιπ. 

Το ζήτημα του γάμου των δυο νέων αποτελεί το κεντρικό θέμα γύρω από το οποίο εξελίσσεται όλη η ιστορία της ταινίας. Ας μη λησμονούμε πως τα περισσότερα παραμύθια και οι λαϊκές ιστορίες είχαν ως βασικό τους θέμα τον γάμο του ήρωα και της ηρωίδας, γύρω από το οποίο επικεντρώνονταν όλες οι δοκιμασίες. Το ίδιο ακριβώς συμβαίνει και στη ταινία της Disney. H Aurora ουσιαστικά μέσα από το γάμο της με τον πρίγκιπα είναι η αιτία για να συμφιλιωθεί ο παγανισμός με τον χριστιανισμό έχοντας τον ρόλο της βασίλισσας Γκουίνεβιρ που έφερε ισορροπία, όσο αυτό ήταν εφικτό στο βασίλειο του Αρθούρου. Μέχρι ο έρωτας της για τον Λάνσελοτ να δρομολογήσει νέες περιπέτειες…

Δεν είναι τυχαίο ότι η πρώτη εκδοχή του παραμυθιού συναντάται στο έργο του Perceforest (Le Roman de Perceforest ), που μας πηγαίνει στο παρελθόν του βασιλιά Αρθούρου. Ο μυθικός Ουαλός βασιλιάς της Βρετανίας σύμφωνα με την παράδοση ήταν εκείνος που πάντρεψε την παλαιά παγανιστική θρησκεία των Βρετανικών Νησιών με τη νέα θρησκεία, τον Χριστιανισμό. Ο γάμος του με την Γκουίνεβιρ (το όνομά της προέρχεται από το ουαλικό Gwenhwyfar, που σημαίνει Λευκή Νεράιδα ή Λευκό Φάντασμα- θα μπορούσαμε να πούμε πως συγχέεται με το λευκό της Αυγής) συμβολίζει αυτή την αρμονική συμβίωση. Βέβαια, η εξάπλωση του Χριστιανισμού δεν έγινε πάντοτε ομαλά και η συγχώνευση πολλές φορές αντίθετων εννοιών υπήρξε δύσκολη και χρονοβόρα. Συνήθως, όμως τα παραμύθια μας δίνουν το τελικό αποτέλεσμα.

 Angelina Jolie, Michelle Pfeiffer and Elle Fanning in ‘Maleficent: Mistress of Evil’
WALT DISNEY

Στη δεύτερη ταινία της σειράς, μέσα από τον πόλεμο της Maleficent με την βασίλισσα Ίνγκριθ, την οποία ενσαρκώνει εκπληκτικά η Μισέλ Φάιφερ, παρουσιάζονται οι δυσκολίες, από τη μια πλευρά, των παγανιστών να δεχθούν την χριστιανική θρησκεία και, από την άλλη πλευρά, ο σχεδόν λυσσαλέος τρόπος με τον οποίον κυνηγηθήκαν από τον χριστιανισμό όσοι έμειναν πιστοί στις παραδόσεις των παλαιών θεών και στη λατρεία της φύσης. Η Μaleficent ως άλλη Μόρριγαν φιγούρα της ιρλανδικής μυθολογίας, το όνομα της οποίας σημαίνει τρόμος ή μεγάλη βασίλισσα, υπερασπίζεται τα ξωτικά, τα αερικά και τα πλάσματα του δάσους. Η σύνδεση της με τον παγανισμό ενισχύεται όταν σύμφωνα με την ταινία, η Μaleficent είναι απόγονος του μυθικού Φοίνικα, που τιμόταν στην αρχαία Ελλάδα και συνδεόταν με την λατρεία του Ήλιου και του Απόλλωνα, αλλά αποτελούσε ιερό σύμβολο και για άλλους πολιτισμούς. Συμβολίζοντας την σοφία της γυναίκας που έχει ζήσει πολλά χρόνια (crone) με την Aurora, που διαθέτει τον ενθουσιασμό και τη νεανική απλότητα, αποτελούν το τέλειο δίδυμο αρχετυπικό δίδυμο, ανάλογο με αυτό της Δήμητρας με την Περσεφόνη και καταφέρνουν να οδηγηθούν στη λύτρωση και στο happy end, που όμως δεν υπήρχε στις αρχικές εκδοχές του παραμυθιού. 

Το παραμύθι της Ωραίας Κοιμωμένης, σε όποια εκδοχή και αν το δούμε, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ένα παραμύθι γεμάτο συμβολισμούς, αλλά και μια αλληγορική ιστορία της προχριστιανικής Ευρώπης. Βέβαια, θα μπορούσαμε απλά να ισχυριστούμε και αυτό που γράφει ο Ιταλός Μπαζίλ (Giambattista Basile) στο τέλος της δικής του εκδοχής της ιστορίας με τίτλο «Sole, Luna, e Talia» (Ήλιος, Σελήνη, Τάλια):

Αυτοί που έχουν τύχη, την βρίσκουν και στον ύπνο τους.

Πηγές

  • «Ο Βιασμός της Κοκκινοσκουφίτσας – Η σκοτεινή όψη των παραμυθιών», Γιώτα Χουλιάρα, Εκδόσεις Άλλωστε, Σεπτέμβριος 2017
  • «H Βιογραφία του Διαβόλου», Peter Stanford, Εκδόσεις Αρχέτυπο, Ιούνιος 2000
  • Maleficent: Mistress of Evil Press Kit (PDF), wdsmediafile.com, Walt Disney Studios. Retrieved October 21, 2019.
  • «Show and Tell: Sleeping Beauty as Verbal Icon and Seductive Story», Maria Tatar, Marvels & Tales 

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα., συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά