The Crow: Λευκά πρόσωπα και μαύρα φτερά

by Χριστίνα Λάσκη

The Crow – Λευκά πρόσωπα και μαύρα φτερά

The Crow, Caliber Comics, 1989

«Tonight, Hell sends an angel bearing gifts»

James O’Barr, The Crow

Νύχτα του Διαβόλου. Μια πόλη παραδομένη στις φλόγες και στο χάος. Ένα κοράκι σε ένα νεκροταφείο. Γίνεται να αφηγηθείς την αγάπη σε ένα τέτοιο σκηνικό; Ακόμα περισσότερο σε ένα τέτοιο σκηνικό. Εκεί που βαθαίνει η ψυχή∙ που εκπίπτει στα βάθη.

Στο πνεύμα των ημερών, το άρθρο αυτό, ίσως το τελευταίο της σειράς «Ήρωες του Ημίφωτος» εξετάζει έναν ακόμα από τους αμφίσημους χαρακτήρες που στιγμάτισαν τις συνειδήσεις του κοινού, τόσο μέσα από το τυπωμένο χαρτί όσο και από την κινούμενη οθόνη. Στόχος και εδώ είναι όχι τόσο να παρουσιαστεί ένα έργο, που είναι πλέον λίγο-πολύ γνωστό λόγω της δημοφιλίας του τις τελευταίες δεκαετίες, όσο να ανιχνευτούν μέσα του διακειμενικές συνδέσεις, που το τοποθετούν πάνω στη μακρά σειρά λογοτεχνικών και κινηματογραφικών έργων που διαμόρφωσαν το διαδεδομένο πλέον χαρακτήρα του «γκρίζου», αμφίσημου hero-villain.

Στα μέσα του 1994, μια ταινία ανεξάρτητης παραγωγής εξέπληξε ευχάριστα τους κριτικούς και συνεπήρε το κινηματογραφικό κοινό. Ήταν η μεταφορά στη μεγάλη οθόνη, από τον Alex Proyas, του graphic novel του James O’Barr, The Crow (1989). Το έργο έχαιρε ήδη ιδιαίτερης εκτίμησης από τους οπαδούς του είδους, ως ένα παράδειγμα μεταφοράς  της γοτθικής αισθητικής στο ζοφερό αστικό περιβάλλον του τέλους του 20ου αιώνα, ανάμεσα σε εγκαταλειμμένα κτίρια, μισοσκότεινα σοκάκια και εικόνες του υπόκοσμου, των underground clubs, των ναρκωτικών και της βιαιότητας μιας σύγχρονης μητρόπολης.

Η ταινία ξεκινά έτσι, με την εικόνα ενός πυρπολημένου Detroit κατά την «Νύχτα του Διαβόλου» (Το Devil’s Night –που λαμβάνει χώρα στις 30 Οκτωβρίου, κυρίως στις ΗΠΑ, πριν από το Halloween, την  παγανιστικής προέλευσης γιορτή ανάμνησης των νεκρών– είχε συνδεθεί πράγματι  με εκτεταμένους βανδαλισμούς και εμπρησμούς, ιδιαίτερα στην περιοχή του Detroit, στις δεκαετίες 1970-1990).

Αν και παραλλαγμένη για τις ανάγκες της ταινίας, η πλοκή του The Crow συνδυάζει μια τυπικά ρομαντική ιστορία τραγικής αγάπης και εκδίκησης με το γοτθικό υπόβαθρο της επιστροφής από τους νεκρούς και της υπερφυσικής δύναμης του πρωταγωνιστή. Το «αφηγηματικό κλίμα»  εισάγεται και από το voice-over της νεαρής προστατευόμενης του πρωταγωνιστή:

«Οι άνθρωποι παλιά πίστευαν ότι, όταν κάποιος πεθαίνει, ένα κοράκι κουβαλά την ψυχή τους στη χώρα των νεκρών. Κάποιες φορές όμως, συμβαίνει κάτι τόσο κακό, που μια φριχτή θλίψη μεταφέρεται μαζί και η ψυχή δεν μπορεί να αναπαυθεί. Και τότε κάποιες φορές, μόνο κάποιες φορές, το κοράκι μπορεί να φέρει πίσω αυτή την ψυχή, για να αποκαταστήσει τη δικαιοσύνη.»

Ακολουθεί η γνωστή σκηνή με το εν λόγω κοράκι να στέκεται πάνω από έναν τάφο, καθώς γίνεται η ανάδυση του πρωταγωνιστή, Eric Draven, από το βρεγμένο χώμα. Αποπροσανατολισμένος και πανικόβλητος, επιστρέφει στο ερημωμένο σπίτι του, όπου μέσω απανωτών flash-backs ξαναζεί την επίθεση μιας συμμορίας, τη δολοφονία του ίδιου και το βιασμό της μνηστής του, που υπέκυψε στο νοσοκομείο ώρες μετά. Ο Eric, μέσα σε ένα παραλήρημα απελπισίας και οργής, αλλοιώνει την εμφάνισή του, ενώ συνειδητοποιεί την υπερφυσική δύναμη που του έδωσε η επιστροφή από τους νεκρούς. Μετατρέπεται στο «Κοράκι».

Η ταινία στάζει ημιφωτισμένο Γερμανικό εξπρεσιονισμό αλλά και grudge αισθητική των ‘90s, με εκτεταμένες σκηνές βίας, βρώμικων δρόμων και το αντίστοιχο soundtrack, αλλά βασίζει το βάρος της στην παρουσία του πρωταγωνιστή, που ακροβατεί σαν απόκοσμο στοιχειό στις στέγες, σκορπώντας τους θρηνητικούς ήχους της ηλεκτρικής κιθάρας του, πριν  βγει στην πόλη και σπείρει τον όλεθρο.

Νέα κρωξίματα από παλιά κοράκια

Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα φαίνεται η σχέση του graphic novel, ιδιαίτερα των δεκαετιών ’80 και ’90, με μοτίβα της γοτθικής και ρομαντικής λογοτεχνίας, που κάποιοι κριτικοί έχουν παρατηρήσει ότι δεν οφείλεται σε μια τυχαία θεματική συνάφεια, αλλά στη συνειδητή αξιοποίηση τους από τους νέους δημιουργούς. Η Essi Varis (2016) παρατηρεί σχετικά με την “interfigurality”, τη μεταφορά δηλαδή λογοτεχνικών χαρακτήρων ή των κύριων χαρακτηριστικών τους στους νέους ήρωες των γραφικών νουβελών: «Είναι λογικό, λοιπόν, ότι οι γραφικές νουβέλες, αποζητώντας να προσελκύσουν ώριμους αναγνώστες και να κερδίσουν αναγνώριση ως «κανονική» τέχνη, επιλέγουν να μοιραστούν το σύμπαν τους με την αναγνωρισμένη μυθοπλασία […] Την ίδια στιγμή, αυτοί οι αρχετυπικοί χαρακτήρες (για μια ακόμη φορά) ξαναδημιουργούνται και συντηρούνται μέσα από την ενσωμάτωση νέων, ίσως πιο σύγχρονων, νοημάτων και οπτικών χαρακτηριστικών».

Με την ίδια λογική, δεν είναι σπάνιο να βρούμε και στο The Crow, όχι μόνο χαρακτήρες, αλλά και θεματικές, στοιχεία πλοκής ακόμα και άμεσες παραθέσεις έργων περασμένων αιώνων. Στην προκειμένη περίπτωση, θα επισημανθούν μόνο τα πιο χαρακτηριστικά από αυτά.

Για να αποφύγουμε να γίνουμε πιο γραφικοί από τη νουβέλα, δεν θα αναφερθούμε πάλι εκτεταμένα στις προφανείς παραλληλίες και αυτού του χαρακτήρα με την μακρά γραμμή των μορφών που προέκυψαν, μέσα από άφθονες μεταλλάξεις, από το μαύρο μελάνι της πένας του Lord Byron. Αρκεί να σταθεί κανείς σε τρία στοιχεία-κλειδιά: σκοτεινός μαγνητισμός, ηθική αμφισημία, αντιδραστικότητα, τραγική μνήμη.

Είναι εμφανές πως η τρομαχτική γοητεία του χαρακτήρα ασκεί ιδιαίτερη έλξη στον θεατή, παρά την παρανοϊκή του βιαιότητα και την ζοφερή ιδιότητα του νεκροζώντανου. Ο συμβολισμός της αμφισημίας, εξάλλου, εμπεριέχεται και στο ασπρόμαυρο μακιγιάζ που φοράει σαν απομίμηση μιας μάσκας, καλύπτοντας τη θρυμματισμένη του ταυτότητα. Δεν λείπει επίσης η έντονη περιφρόνηση προς τη διεφθαρμένη αστυνομία του Detroit, που στέκεται μουδιασμένη μπρος στις συμμορίες που ουσιαστικά κυβερνούν την πόλη. Ο θεατής έλκεται από την ψυχική εκτόνωση μιας ταύτισης με έναν ήρωα που αναλαμβάνει την απόδοση δικαιοσύνης στο αναποτελεσματικό σύστημα της σύγχρονης πόλης.

Και βεβαίως, η μοίρα του βυρωνικού χαρακτήρα είναι να ζητήσει παρηγοριά στη μνήμη και τέλος να βρει τη λύτρωση στο θάνατο. Δεν είναι σπάνιο η ένωση με την αγαπημένη να επιδιώκεται ή να εκπληρώνεται τελικά σε ένα ηθικό ή και μεταφυσικό πεδίο, όπου η δύναμη της αγάπης ξεπερνά κάθε περιορισμό και επιστρέφει διαυγής και λυτρωτική.

“Yet still ’tis there! In silence stands,
And beckons with beseeching hands!
With braided hair, and bright-black eye –
I knew ’twas false – she could not die!
Oh! pass thy dewy fingers o’er
This brow that then will burn no more;
Or place them on my hopeless heart: […]
But, Shape or Shade! whate’er thou art,
In mercy ne’er again depart!
Or farther with thee bear my soul
Than winds can waft or waters roll!”
(Byron, The Giaour, 1813)

 Buildings burn, people die, but real love is forever

Συνεχίζοντας τη διερεύνηση της σχέσης του έργου με την συναφή λογοτεχνική παράδοση, είναι ακόμα πιο εμφανές πώς ο τίτλος και οι συμβολισμοί του The Crow παραπέμπουν στο The Raven του E.Α. Poe (1845), σύνδεση που και ο ίδιος ο O’Barr έχει επιβεβαιώσει. Ακόμα και το όνομα του χαρακτήρα, «Eric D-raven» είναι μια αναφορά στο έργο του Poe.

H κύρια διακειμενική συνάφεια του The Crow με το ποίημα του Poe, μπορεί να εντοπιστεί κι εδώ στον συμβολισμό του κορακιού ως φορέα της αδυσώπητης ανάμνησης και της τραγικής απώλειας μιας αγαπημένης μορφής:

“Wretch,” I cried, “thy God hath lent thee –by these angels he hath sent thee
Respite –respite and nepenthe from thy memories of Lenore;
Quaff, oh quaff this kind nepenthe and forget this lost Lenore!”
Quoth the Raven “Nevermore.”
(E.A. Poe, The Raven)

Όπως το Κοράκι του Poe επανειλημμένα «χτυπάει την πόρτα του δωματίου», το Kοράκι του O’Barr χτυπάει με το ράμφος του τον τάφο, την «νεκρική κάμαρα» του ήρωα και έπειτα πετάει πάντα γύρω του, ως δύναμη και κατάρα, μέχρι να ολοκληρώσει το σκοπό του, μόνο που η επίδρασή του πλέον περνάει από την παραλυτική απελπισία στην κινητοποίηση για εκδίκηση. Χτυπώντας τις πόρτες των στόχων του, το Κοράκι αναγγέλλει την απρόσκλητη εισβολή του με τα σχεδόν απαράλλαχτα λόγια:

“Suddenly I heard a tapping, as of someone gently rapping,
rapping at my chamber door”

Μια άλλη άμεση διακειμενική αναφορά στη λογοτεχνική παράδοση είναι η παράθεση, τόσο στη νουβέλα όσο και στην ταινία, στίχων από το Paradise Lost του Milton. Οι στίχοι αναφέρονται σε δύο σημεία, από τον χαρακτήρα Τ-Bird, πριν από το βιασμό της Shelley αλλά και στη σκηνή που ο Eric τον σκοτώνει:

“Abashed  the  Devil stood,
And felt how awful goodness is
and saw virtue in her shape how lovely.”
(Milton, Paradise Lost, Book IV, 846-848)

Abashed  the  Devil stood, and felt how awful goodness is

Σε ελεύθερη ερμηνεία, φαίνεται πως, αν το «Κακό» εκπροσωπείται από τα μέλη της συμμορίας την οποία εκδικείται το Κοράκι, τότε οι στίχοι πιθανόν να αποδίδουν το δέος του χαρακτήρα μπροστά στην υπερφυσική επιστροφή του Draven και το ισχυρότερο «Κακό», τη φριχτή εκδίκηση του που ξεκίνησε από την «καλοσύνη», δηλαδή την αγάπη του για τη Shelly. Εξάλλου η συνέχεια των στίχων του Milton: “– saw, and pined his loss.” περιγράφει μια ενάρετη παρουσία (Εύα), που κατέχει την ομορφιά που ο Διάβολος έχει απωλέσει.

Η επένδυση του χαρακτήρα του Κορακιού με συμβολισμούς του έκπτωτου αγγέλου συνεχίζεται σε αρκετά στοιχεία της ταινίας, από το μότο της (“Believe in Angels”) ως και το poster, που απεικονίζει ένα κοράκι με ανοιχτά φτερά σε σχήμα σταυρού. Όμως και σε άλλους θρησκευτικούς συμβολισμούς, όπως οι πληγές που δέχεται ο Draven, η σταυροειδής στάση του πριν τον εκτελέσουν και η ίδια η νεκρανάστασή του, εμφανίζεται μια αντιστροφή του μοτίβου του αγγέλου ή και του Χριστού, που επανακτά τη γαλήνη και τη δικαίωση, όμως μέσα από τη στροφή προς τη βία και το σκοτάδι.

Το έργο-πηγή της ταινίας θεωρείται μια από τις πιο επιτυχημένες εικονογραφημένες νουβέλες, με πωλήσεις πάνω από 750.000 αντίτυπα ανά τον κόσμο και πολυάριθμες μεταφράσεις. Η σύνθεση του έργου, σε ασπρόμαυρα μόνο χρώματα, ήταν ένα μέσο για την προσωπική κάθαρση του δημιουργού James O’Barr, που το ξεκίνησε μετά το θάνατο της αρραβωνιαστικιάς του από έναν μεθυσμένο οδηγό. Η τεράστια απήχηση και ο αστικός μύθος που έζωσε την ταινία ενισχύθηκε ταυτόχρονα και από τον τραγικό θάνατο του ίδιου του πρωταγωνιστή, Brandon Lee, γιου του θρυλικού Bruce Lee, από έναν ατυχή πυροβολισμό, καθώς γυριζόταν η σκηνή της δολοφονίας του ήρωα, λιγότερο από ένα μήνα μάλιστα πριν από το δικό του γάμο. Η ταινία απέσπασε διθυραμβικές κριτικές για την ιδιαίτερη καλλιτεχνική και οπτική αισθητική της και οδήγησε σε φαινόμενα cult λατρείας, με τρία sequels και μία τηλεοπτική σειρά να έχουν ακολουθήσει ως τώρα.

To The Crow, μαζί με άλλα φιλμ των τελευταίων δεκαετιών −με εμφανείς επιρροές από το Γερμανικό εξπρεσιονισμό− όπως τα The Pit and the Pendulum (1961),  Suspiria (1977), Blade Runner (1982), Labyrinth (1986), Shadows and Fog (1991), Dark City (1998),  Donnie Darko (2001) αλλά και αρκετά έργα του Tim Burton, π.χ. τα Beetlejuice (1988) Edward  Scissorhands (1990), Batman Returns (1992), Sleepy Hollow (1999) και Sweeney Todd (2007) συνετέλεσε αναμφισβήτητα στην αυξανόμενη διάδοση μιας ιδιαίτερης αισθητικής. Πρόκειται για μια αισθητική κυμαινόμενη ανάμεσα στο φως και στο σκοτάδι, ακριβώς όπως οι χαρακτήρες της.

Είναι ακριβώς αυτού του είδους οι χαρακτήρες που φαίνονται να έχουν όλο και μεγαλύτερη απήχηση σε μια αντίστοιχα θολή, ακαθόριστη, ηθικά και ψυχολογικά, εποχή του κόσμου. Αυτοί που στέκονται ταυτόχρονα μεγαλειώδεις και περιθωριακοί μέσα στην αφήγηση, ενώ παράλληλα διχάζουν και προβληματίζουν το κοινό. Η μορφή του ελαττωματικού, τραυματισμένου χαρακτήρα −του ήρωα που δεν είναι πια ο άσπιλος υπέρμαχος του φωτός ή ο αναμφίβολος, αγόγγυστος φορέας του χάους και του σκότους, αλλά που, πέρα από την εξωτερική αναμέτρηση, έχει να αντιμετωπίσει τα πολύ πιο ακαθόριστα, περίπλοκα, προσωπικά του βάθη− έχει θεμελιωθεί πλέον ως τυπικός χαρακτήρας στη σύγχρονη αφήγηση.  

Ίσως γιατί φαντάζει ακόμα πιο ανθρώπινος καθώς ταλαντεύεται, άλλοτε  υπεράνθρωπος κι άλλοτε έκπτωτος, από το θάνατο στη λύτρωση, από το σκοτάδι στο φως – και πάλι πίσω.

Eric Draven (the-crow) by Zapista Zapista

προτεινουμε επίσης

Leave a Comment

* Χρησιμοποιώντας αυτή τη φόρμα., συμφωνείτε με την αποθήκευση των στοιχείων και δεδομένων σας στη βάση του ιστότοπου για στατιστικές αναλύσεις.

Η Nyctophilia.gr χρησιμοποιεί cookies για να εξασφαλίσει τη σωστή λειτουργία της, την δυνατότητά σας να επικοινωνήσετε μαζί μας, καθώς και να βελτιώσει την εμπειρία σας στο website. Χρησιμοποιώντας αυτόν τον ιστότοπο, συμφωνείτε με τη χρήση των cookies. Αποδοχή Αναλυτικά